Skip to main content

Full text of "A Latin reader for the lower forms in schools"

See other formats


illatt JCattn Ht 



UC-NRLF 



*B 253 17? 



-OWER FORMS IN SCHC 



H. J, Hardv 



ISHi 

/fr-i-i 



^* 




UNIVERSITY OF CALIFORNIA. 



FROM THE LIBRARY OF 

DR. MARTIN KELLOGG. 
GIFT OF MRS. LOUISE B. KELLOGG. 



A LATIN READER 



A LATIN READER 



FOR THE 



LOWER FORMS IN SCHOOLS 



BY 

H. J. HAEDY, M.A. 

ASSISTANT- MASTER IN WINCHESTER COLLEGE 



*^BRA)f> 

or THE 

UNIVERSITY } 



bonbon 

MACMILLAN AND CO. 

AND NEW YORK 
1889 



First Edition, 1888 
Second Edition, July 1889 



A. 8. ITA DOCENTI 
UT DOCERE NON VIDEATUR 



126129 



PREFACE 

THOSE teachers of Latin who are content with the 
existing provision will resent the appearance of a fresh 
Eeader : those who are dissatisfied may perhaps read 
these few words of explanation. 

The main part of the work consists of Latin 
stories, taken partly from more or less well-known 
Latin authors, partly from a great variety of other 
sources. An attempt has been made to gather 
compact and intelligible stories, the subjects of which 
may be expected to interest the average schoolboy. 
These stories are intended for the ordinary reading of 
boys not yet sufficiently far advanced to read Latin 
authors continuously ; they conclude with some pieces 
taken directly from the authors which will naturally 
form the next stage ; otherwise all the stories are of 
much the same difficulty. 

To the main part of the book have been prefixed a 
few introductory stories taken from Eutropius and the 



Vlll PREFACE. 

well-known German schoolbooks ; and an appendix 
has been placed at the end (for which no vocabulary 
is provided) consisting of a selection from the dialogues 
of Erasmus. It is suggested that they should be 
used for unseen translation either viva voce or on 
paper, and it is hoped that they may be of value in 
bringing before the minds of those who use them the 
language as a living vehicle of thought : the facility 
of expression and sprightliness of manner will com- 
pensate for the slight deviations from strictly classical 
style. 

In conclusion, the author would wish to thank 
many kind friends for their help and criticism : if the 
book has any merit in spite of its faults, he would 
like to refer to the apologue of Saadi with regard to 
the scented clay : ' I was indeed a despicable piece of 
earth ; but I was some time in the company of the 
rose, and the quality of my sweet companion was 
communicated to me.' Any fragrance, therefore, 
which may be detected, must be set down to the 
company of ancient authors and kind friends : for the 
faults the author is entirely responsible. 

Sept. 1888. 



CONTENTS 



PAGE 
INTRODUCTORY STORIES . . . ... 1 

LATIN STORIES / ... . . 11 

APPENDIX . . . , . 123 

NOTES . . . , . . . 142 

YOCAEULARY 145 




r INTRODUCTORY STORIES 



1. THE INNOCENT TRUMPETER. 

Tubicen ab hostibus captus, " nolite me," inquit, " inter- 
ficere ; nam inermis sum neque quidquam habeo praeter 
hanc tubam." At hosfces, "propter hoc ipsum," inquiunt, 
"te interimemus, quod, cum ipse pugnandi sis imperitus, 
alios ad pugnam incitare soles." 

2. FOOLISH SERVANTS. 

Mulier vidua, quae texendo vitam sustentabat, solebat 
ancillas suas de nocte excitare ad opus, cum primum galli 
cantum audivisset. At illae diuturno labore fatigatae 
statuerunt gallum interficere. Quo facto deteriore condi- 
cione quam prius esse coeperunt : nam domina, de hora 
noctis incerta, nunc famulas saepe iam prima nocte 
excitabat. 

3. THE DONKEY AND THE HORSE. 

Asinus onustus sarcinis equum rogavit, ut aliqua parte 

oneris se levaret, si se vivum videre vellet. Sed ille asini 

preces repudiavit. Paulo post igitur asinus labore con- 

sumptus in via corruit et efflavit animam. Turn agitator 

S B 



2 LATIN READER 

oinnes sarcinas, quas asinus portaverat, atque insuper etiam 
pellem asino detractam in equum imposuit. Ibi ille sero 
priorem superbiam deplorans, "0 me miserum," inquit, 
"qui parvulum onus in me recipere noluerim, cum nunc 
cogar tantas sarcinas ferre una cum pelle comitis mei, 
cuius preces tarn superbe contempseram." 



4. DEATH. 

Senex in silva ligna ceciderat, iisque sublatis domum 
redire coepit. Cum aliquantum viae progressus esset, et 
onere et via defatigatus fascem deposuit, et secum aetatis 
et inopiae mala contemplatus, Mortem clara voce invocat, 
quae ipsum ab omnibus his malis liberet. Turn Mors senis 
precibus auditis subito adstitit et quid vellet percunctatus 
est. At Senex quern iam votorum poenitebat, " nihil," inquit, 
"sed require, qui onus paululum * allevet, dum ego rursus 
subeo." 

5. HANNIBAL'S TRICK. 

Hannibal cum elephantos compellere non posset ut prae- 
altum flumen transirent neque rates haberet, quibus eos 
traiceret, iussit ferocissimum elephantorum sub aure vul- 
nerari et cum qui vulnerasset se in flumen conicere illud- 
que tranare. Turn elephas exasperatus ad persequendum 
doloris sui auctorem tranavit amnem et reliqui quoque eum 
secuti sunt. 

6. THE GAULS INVADE EOME. 

Galli Senones ad urbem venerunt, et victos Romanos 
undecimo milliario a Eoma apud flumen Alliam secuti, 



LATIN READER 3 

etiam urbem occuparunt; neque defend! quidquam, nisi 
Capitolium, potuit. Quod cum diu obsedissent, et iam 
Eomani fame laborarent, a Camillo, qui in vicina civitate 
exsulabat, Gallis superventum est, gravissimeque victi 
sunt. Postea tamen, accepto etiam auro, ne Capitolium 
obsiderent, recesserunt : sed secutus eos Camillus ita cecidit, 
ut et aurum, quod his datum fuerat, et omnia, quae cepe- 
rant, militaria signa revocaret. 



7. THE STORY OF PYRRHUS. 

Tarentini Pyrrhum, Epiri regem, contra Romanos aux- 
ilium poposcerunt, qui ex genere Achillis originem trahebat. 
Is mox ad Italiam venit, tumque primum Eomani cum 
transmarino hoste dimicaverunt. Missus est contra eum 
consul P. Valerius Laevinus, qui, cum exploratores Pyrrhi 
cepisset, iussit eos per castra duci, ostendi omnem exer- 
citum, tumque dimitti, ut renuntiarent Pyrrho, quaecunque 
a Eomanis agerentur. 

8. PYRRHUS. 

Commissa mox pugna, cum iam Pyrrhus fugeret, ele- 
phantorum auxilio vicit, quos incognitos Eomani expave- 
runt; sed nox proelio finem dedit. Laevinus tamen per 
noctem fugit. Pyrrhus Eomanos mille octingentos cepit, 
eosque summo honore tractavit; occisos sepelivit. Quos 
cum adverso vulnere et truci vultu etiam mortuos iacere 
vidisset, tulisse ad caelum manus dicitur, cum hac voce : 
se totius orbis dominum esse potuisse, si tales sibi milites 
contigissent. 



LATIN READER 



9. PYRRHUS 

Postea Pyrrhus, iunctis sibi Samnitibus, Lucanis, Brut- 
tiisque, Eomam perrexit, omnia ferro ignique vastavit, 
Campaniam depopulatus est, atque ad Praenestem venit 
milliario ab urbe octavo decimo. Mox terrore exercitus, 
qui cum consule sequebatur, in Campaniam se recepit. 
Legati ad Pyrrhum de redimendis captivis missi, ab eo 
honorifice suscepti sunt ; captivos sine pretio Eomam misit. 
Unum ex legatis Eomanorum, Fabricium, sic admiratus 
est, ut, cum eum pauperem esse cognovisset, quarta parte 
regni promissa, sollicitare voluerit, ut ad se transiret ; con- 
temptusque a Fabricio est 

10. PYRRHUS. 

Quare cum Pyrrhus ingenti Eomanorum admiratione 
teneretur, legatum misit, qui pacem aequis condicionibus 
peteret, praecipuum virum, Cineam nomine, ita ut Pyrrhus 
partem Italiae, quam iam armis occupaverat, obtineret. 
Pax displicuit, remandatumque Pyrrho a senatu est, eum 
cum Eomanis, nisi ex Italia recessisset, pacem habere non 
posse. Turn Eomani iusserunt captivos omnes, quos 
Pyrrhus reddiderat, infames haberi, quod armati capi 
potuissent, nee ante eos ad veterem statum reverti, quam 
si binorum hostium occisorum spolia retulissent. 

11. PYRRHUS. 

Ita legatus Pyrrhi reversus est. A quo cum quaereret 
Pyrrhus, qualem Eomam comperisset, Cineas dixit : regum 
se patriam vidisse ; scilicet tales illic fere omnes, qualis 



LATIN READER 5 

unus Pyrrhus apud Epirum et reliquam Graeciam putaretur. 
Missi sunt contra Pyrrhum duces P. Sulpicius et Decius 
Mus, consules. Certamine commisso Pyrrhus vulneratus 
est, elephant! interfecti, XX millia caesa hostium, et ex 
Eomanis tantum quinque millia. Pyrrhus Tarentum 
fugatus. 

12. REGULUS. 

Carthaginienses Regulum ducem, quern ceperant, 
petierunt, ut Romam proficisceretur, et pacem a Romanis 
impetraret, ac permutationem captivorum faceret. Ille 
Romam cum venisset, inductus in senatum, nihil quasi 
Romanus egit, dixitque, se ex ilia die, qua in potestatem 
Afrorum venisset, Romanum esse desiisse. Itaque et 
uxorem a complexu removit, et senatui suasit,.ne pax cum 
Poenis fieret. 

13. REGULUS. 

Illos enim, fractos tot casibus, spem nullam habere : se 
tanti non esse, ut tot millia captivorum propter unum se, et 
senem, et paucos, qui ex Romanis capti fuerant, redderentur. 
Itaque obtinuit. Nam Afros, pacem petentes, nullus 
admisit ; ipse Carthaginem rediit, offerentibusque Romanis, 
ut eum Romae tenerent, negavit, se in ea urbe mansurum, 
in qua, postquam Afris servierat, dignitatem honesti civis 
habere non posset. Regressus igitur ad Africam, omnibus 
suppliciis exstinctus est. 

14. DEATH or POMPEY. 

Nunquam adhuc Romanae copiae in unum neque 
maiores, neque melioribus ducibus, convenerant, totum 



6 LATIN READER 

terrarum orbem facile subacturae, si contra barbaros duce- 
rentur. Pugnatum tamen est ingenti contentione, victusque 
ad postremum Pompeius, et castra eius direpta sunt. Ipse 
f ugatus Alexandriam petiit, ut a rege Aegypti, cui tutor a 
senatu datus fuerat propter iuvenilem eius aetatem, 
acciperet auxilia; qui, fortunam magis quam amicitiam 
secutus, occidit Pompeium ; caput eius et annulum Caesari 
misit. 

15. DEATH OF CAESAR. 

Inde Caesar, bellis civilibus toto orbe compositis, Eomam 
rediit; agere insolentius coepit, et contra consuetudinem 
Romanae libertatis. Cum ergo et honores ex sua voluntate 
praestaret, qui a populo ante deferebantur, nee senatui ad 
se venienti assurgeret, aliaque regia ac paene tyrannica 
faceret, coniuratum est in eum a LX. vel amplius senatori- 
bus equitibusque Romanis. Praecipui fuerunt inter coniu- 
ratos duo Bruti, ex eo genere Bruti, qui primus Romae 
consul fuerat et reges expulerat, C. Cassius et Servilius 
Casca. Ergo Caesar, cum inter ceteros venisset ad curiam, 
XXIII. vulneribus confossus est. 



16. DEATH OF ANTONY. 

Antonius ingens bellum civile commovit, cogente uxore 
Cleopatra, regina Aegypti, dum cupiditate muliebri optat 
etiam in urbe regnare. Victus est ab Augusto navali pugna 
clara et illustri apud Actium, qui locus in Epiro est, ex qua 
fugit in Aegyptum; et desperatis rebus, cum omnes ad 
Augustum transirent, ipse se interemit : Cleopatra sibi 
aspidem admisit, et veneno eius exstincta est. Aegyptus 
per Octavianum Augustum imperio Romano adiecta est, 



LATIN READER 



praepositusque ei On. Cornelius Gallus. Hunc primum 
Aegyptus Komanum iudicem habuit. 



17. CLAUDIUS INVADES BRITAIN. 

Britanniae bellum Claudius intulit, quam nullus Eoman- 
orum post lulium Caesarem attigerat, eaque devicta per Cn. 
Sentium et A, Plautium, illustres et nobiles viros, triumphum 
celebrem egit. Quasdam insulas etiam, ultra Britanniam in 
Oceano positas, Komano imperio addidit, quae appellantur 
Orcades, filioque suo Britannici nomen imposuit. Tarn 
^iyilis^ autem circa quosdam amicos exstitit, ut etiam 
Plautium, nobilem virum, qui in expeditione Britannica 
multa egregie fecerat, triumphantem ipse prosequeretur, et 
conscendenti Capitolium laevus incederet. Is vixit annos 
IV. et LX. imperavit XIV. 

18. VESPASIAN. 

Vespasianus successit, factus apud Palaestinam im- 
perator; princeps obscure quidem natus, sed optimis 
comparandus; privata vita illustris, ut qui a Claudio in 
Germaniam, deinde in Britanniam missus, tricies et bis cum 
hoste conflixerit, duas validissimas gentes, XX. oppida, 
insulam Vectam, Britanniae proximam, imperio Eomano 
adiecerit. Eomae se in imperio moderatissime gessit : 
pecuniae tantum avidior fuit, ita ut earn nulli iniuste 
auferret ; quam cum omni diligentiae provisione colligeret, 
tamen studiosissime largiebatur, praecipue indigentibus. 
Nee facile ante eum cuiusquam principis vel maior est 
liberalitas comperta, vel iustior. 



8 LATIN READER 

19. ATALANTA. 

Schoeneus Atalantam, filiam formosissimam, dicitur 
habuisse, quae cursu viros superabat. Haec quum a 
pluribus in coniugium peteretur, pater eius condicionem 
proposuit, ut, qui earn ducere vellet, prius cursu cum ea 
contenderet; si victus esset, occideretur. Multos quum 
superasset et interfecisset, tandem ab Hippomene victa est. 
Hie enim a Yenere tria mala aurea acceperat. Dum cur- 
runt, horum unum post alterum proiecit, iisque Atalantae 
cursum tardavit. Nam dum mala colligit, Hippomenes ad 
metam pervenit. Huic igitur Schoeneus filiam uxorem 
dedit. Quam quum in patriam duceret, oblitus Veneris 
beneficio se vicisse, grates ei non egit. Hanc ob causam 
Hippomenes mutatus est in leonem, Atalanta in leaenam. 

20. MELEAGER. 

Althaea, Thestii filia, ex Oeneo peperit Meleagrum. 
Ei Parcae ardentem titionem dederunt, praefantes, Melea- 
grum tarn diu victurum, quam diu is titio foret incolumis. 
Hunc igitur Althaea diligenter in area clausum servavit. 
Interim Diana, Oeneo irata, quia sacra annua non fecerat, 
aprum mira magnitudine misit, qui agrum Calydonium 
vastaret. Quern Meleager, fortissimis iuvenibus ex omni 
Graecia convocatis, interfecit, pellemque eius Atalantae 
donavit. Cui quum Althaeae fratres pellem eripere vellent, 
ilia Meleagri auxilium imploravit, qui avunculos occidit. 
Turn Althaea, gravi ira in filium commota, titionem ilium 
fatalem in ignem coniecit. Sic Meleager periit. At 
sorores eius, dum fratrem insolabiliter lugent, in aves 
mutatae sunt. 



LATIN READER 



21. ACHILLES. 

Thetis, Pelei coniux, quum sciret Achillem, filium suum, 
cito periturum esse, si Graecoram exercitum ad Troiam 
sequeretur, misit eum in insulam Scyron regique Lycomedi 
commendavit. Ille eum muliebri habitu inter filias suas 
servabat; Ulixes autem, rex Ithacae, quum audivisset, 
Achillem ibi occultari, in regio vestibule munera feminea 
in calathiscis posuit simulque clipeum et hastam, mulier- 
esque advocari iussit. Quae dum omnia contemplantur, 
subito tubicen cecinit ; quo sono audito, Achilles arma 
arripuit. Unde eum virum esse intellectum est. 

22. THE ARTFUL WOLF. 

Serpens ingenti saxo oppressus rogavit virum praeter- 
euntem, ut a se onus amoliretur, pollicitus ingentem 
thesaurum, si hoc faceret. Quod quum vir iste mitis 
fecisset, non modo promissa non solvit, sed hominem 
occidere conatus est. Dum ita contendunt, accidit ut 
vulpes transiret. Qui arbiter electus, "non possum," 
inquit, " tantas lites inter vos componere, nisi videro prius, 
quomodo serpens saxo oppressus fuerit." Quum igitur vir 
serpenti saxum imposuisset, dixit vulpes, "ingratum animal 
sub saxo relinquendum esse censeo." 

23. THE SILLY STAG. 

Cervus, quum sitiret, ad fontem accessit, et suam in 
aqua imaginem conspiciens, cornuum magnitudinem laud- 
avit, crura vero uti nimis exilia vituperavit. Ecce leo 
advenit. Quo viso cervus aufugit, ut ei nullum periculum 



10 LATIN READER 

immineret, donee in planitie esset. Quum vero in silvam 
venisset, inter virgulta cornibus adhaesit, et a leone captus 
est, quod pedum celeritate uti non poterat. Turn moriturus, 
" o me desipientem," in quit, " cui ea displicerent, quae me 
conservarunt, placer en t autem quae me perdiderunt." 

24. STORY OFALCESTIS. 

Alcestim Peliae filiam cum multi in matrimonium 
peterent, Pelias promisit se filiam ei esse daturum, qui 
feras currui iunxisset. Admetus, qui earn perdite amabat, 
Apollinem rogavit ut se in hoc negotio adiuvaret. Is cum ab 
Admeto, dum ei serviebat, liberaliter esset tractatus, aprum 
ei et leonem currui iunxit, quibus ille Alcestim avexit. 
Idem gravi morbo implicitus munus ab Apolline accepit, 
ut praesens periculum effugeret, si quis sponte pro eo 
moriturus esset. Jam cum neque pater neque mater 
Admeti pro eo mori voluisset, uxor se Alcestis morti 
obtulit, quam Hercules forte adveniens Orci manibus 
eripuit et Admeto reddidit. 

25. MIDAS. 

Cum Bacchus exercitum in Indiam duceret, Silenus ab 
agmine aberravit. Quern Midas, rex Mygdoniae, hospitio 
liberaliter accepit eique ducem dedit qui eum ad Bacchum 
reduceret. Ob hoc beneficium Bacchus Midae optionem 
dedit, ut quidquid vellet a se peteret. Ille petiit, ut 
quidquid tetigisset aurum fieret. Quod cum impetrasset, 
primo gavisus est hac virtute sua : non intellexit nihil ipsi 
hoc perniciosius esse. Namque etiam cibus et potio in aurum 
mutabatur. Cum iam fame cruciaretur, petiit a Baccho ut 
donum suum revocaret. 



LATIN STORIES 



1. NOT AT HOME. 

Komani interdum sermone parum affabili inter se uti 
solebant. Nasica enim quum ad Ennium poetam venisset, 
eique ab ostio quaerenti Ennium ancilla dixisset domi non 
esse, sensit illam domini iussu dixisse et ilium intus esse. 
Faucis post diebus quum ad Nasicam venisset Ennius et 
eum a ianua quaereret, exclamat Nasica se domi non esse. 
Turn Ennius " Quid ? Ego non cognosce, " inquit, " vocem 
tuam." Hie Nasica, "Homo es impudens. Ego quum 
te quaererem, ancillae tuae credidi te domi non esse, tu 
mihi non credis ipsi." 

2. DEATH OF EPAMINONDAS. 

Epaminondas quum mortifero vulnere ad Mantineam 
percussus esset, delatus in tentorium adhuc vivus, Dio- 
phantum arcessere voluit, ut eum ducem declararet. 
Comites autem circumstantes ilium virum occubuisse 
dicunt. Deinde rogat ut lolaidam cito vocent : quum 
vero ilium etiam mortuum esse certior esset factus, suis 
persuasit ut bello cum hostibus composito amicitiam statim 
facerent. "Nullus enim vir," inquit Epaminondas "inter 
Thebanos relinquitur, qui nostro exercitui praesit." 



12 LATIN READER 



3. THE CUNNING FROG. 

Sapiens sane est Aegyptiarum genus ranarum : namque 
ob callidum ingenium maxima pericula saepe effugere 
possunt. Si enim in hydri os, qui in Nilo versatur, rana 
inciderit, frustum arundinis demorsum obliquum tarn 
strenue tenebit ut hydrus earn cum ipsa arundine siinul 
devorare nequeat: hydri enim os non satis amplum est 
quod tantum, quantum extenditur arundo, complecti possit. 
Itaque incolumis in extreme ore, dum in loco arundinem 
retinere potest, insidet rana : cuius prudentiae robur, quam- 
vis sit ingens, hydrorum cedere necesse est. 



4. DEATH THE BROTHER OF SLEEP. 

Poetae antiqui somnum fratrem mortis esse fingere 
solebant : hoc commemoravit Gorgias Leontinus in extrema 
vita positus et senio bene confectus. Ad quern infirmitate 
correptum atque in somnum paulatim prolapsum quidam 
e necessariis invisendi causa accessit et quomodo se haberet 
quaesivit. Gorgias autem quum mortem sibi adesse sentiret 
nee lugubri usus est querela neque ullam exhibuit for- 
midinem sed haec tranquilla voce dixit, " lam me somnus 
incipit suo fratri tradere." 

5. PRIDE HUMBLED. 

Socrates Athenis non modo philosophum sapientem sed 
etiam hominem prudentem semper se praestare solebat. 
Quum igitur Alcibiadem videret propter divitias inflatum 
et de agris gloriantem, adduxit eum in locum, in quo 



LATIN READER 13 

tabula quaedam ut totum orbem terrarum ostenderet erat 
reposita, et Atticam ibi requirere iussit. Quam quum 
Alcibiades' invenisset, iussu Socratis suos fundos oculis 
investigare conabatur. At ei per longum tempus scrutanti 
atque illos nusquam esse pictos tandem confitenti, respon- 
dit Socrates "In iis qui nulla pars terrae sunt non dubium 
est quin gloriari sit ineptissinmm." 

6. THE CONTENTED MIND. 

Epaminondas unum habebat pallium idque sordidum; 
si-quando illud in fullonis officinam miserat, ipse se domi 
ob inopiam continebat. Sed quamvis pauper esset, 
Thebanis praeclarum praebebat argumentum se nee in- 
felicem nee avarum in victu tarn tenui fieri. Quum enim 
Artaxerxes Persarum rex magnum auri pond us misisset, 
Epaminondas non modo non accepit sed hanc edidit sen- 
tentiam haudquaquam indignam : " Equidem meis rebus 
exiguis contentus rege Persarum, quamvis sit opulentus, 
me feliciorem arbitror." 

7. SACRILEGE. 

Puer aureum folium, quod e Dianae corona deciderat, 
secum sustulit, nee vero latuit. ludices igitur, utrum 
quale scelus commisisset puer intelligent necne, decernere 
conati, ei hie crepundia et talos, illic folium illud aureum 
proposuerunt. Ille vero in iudicium introductus primo 
lacrimas effundebat, deinde, auro iterum captatus, hoc illis 
rebus puerilibus anteposuit : quo facto a iudicibus inter 
reos sacrilegii relatus est. Itaque neque aetati veniam 
dabant, neque sceleris inscitiam attribuebant, sed ut sacrile- 
gum nocentem propter id quod fecerat capitis damnaverunt. 



14 LATIN READER 



8. THE PIGS' REVENGE. 

Quum praedones ad Tyrrhenain terrain navem pirati- 
cam appulissent, ex hara permultos sues furto abactos in 
navem imposuerunt : funibus, quibus religata erat, solutis 
ad navigandum incubuerunt. Suarii praesentibus piratis 
silentium tenebant, quoad e portu illi se eripuissent, et e 
terra abessent tantum spatii quantum vox clamantis audiri 
posset : turn demum consueta voce utentes sues retro- 
versurn ad se revocabant. Porci ut primum clamorem 
sublatum audiverunt, statim in unum navis latus collecti 
earn everterunt. Itaque piratae malefici naufragio mox ad 
unum perierunt : sues vero incolumes ad suos enatarunt. 

9. DANCING HORSES. 

Equos inter Sybaritas tradunt esse institutos ut inter 
epulas ad tibiarum numeros saltarent. Quod quum Cro- 
toniatae cognovissent, bello adversus eos incepto, tubarum 
sonitum aliosque, qui ad arma animos excitarent, clamores 
silere iusserunt : tibias vero et tibicines secum in acie 
adductos, quum iam hostes propius adessent, produxit 
Crotoniates dux iisque imperavit ut numeros ad saltandum 
aptos canerent. Quibus auditis, Sybaritarum equi tan- 
quam in mediis conviviis versati equitibus excussis saltare 
et tripudiare inceperunt et, confuso Sybaritarum ordine, 
stragis cladisque causa fuerunt suis dominis. 

10. WHERE WILL THE STONE FALL? 

li, qui de rerum omnium natura disceptent et sapientes 
inter homines habeantur, interdum facile decipiuntur. 



LATIN READER 15 

Accidit ut Florus vivido praeditus ingenio ac sapientes 
dolo captandi cupidus promitteret se iis rem difficilem 
propositurum esse. Qui ad hanc rem explorandam intent! 
Florum diligenter exaudiebant rogantem, quamobrem lapis 
de summo malo demissus in undas, quae navis puppi 
alludant, praecipitetur. His dictis omnes professi se rem 
tarn spinosam accurate esse scrutaturos ad studia philoso- 
phorumque doctrinam repetendam se contulerunt. 

11. 

Faucis post diebus reversi alii de oceano, alii de nave, 
alii de aere, sermones reconditos et exquisitos habuerunt. 
Turn demum Florus " Si quis," , inquit, " mecum navem 
conscendere et de malo lapidem deicere vult, facile intel- 
liget lapidem re vera non undas contingere sed iuxta ipsum 
malum transtra inter impingi. Quae quum audivissent 
sapientes, cum Floro navigare noluerunt, veriti ne quid in 
navigio detrimenti caperent; sed se ab eo deceptos esse 
rati, moesti omnes domum regressi sunt. 

12. THE STORY OF DATAMES. 

Artaxerxe regnante Datames cum maximi consilii turn 
animi fortissimi, primum erat militum numero eorum qui 
regiam tuebantur : deinde rex, quod Datamis laudem male 
ferebat, diu bellum adversus eum gerebat. Sed tandem 
quod implacabile odium in Datamen susceperat, postquam 
bello eum opprimi non posse animadvertit, insidiis inter- 
ficere studuit : quas ille plerasque vitavit : sicut, cum nun- 
tiatum esset, quosdam sibi insidiari, qui in amicoram erant 
numero (de quibus, quod inimici detulerant, neque recipi- 



16 LATIN READER 

endum neque negligendum putavit), experiri voluit verum- 
ne an falsum esset relatum. 



13. 

Itaque eo profectus est quo itinere futuras insidias 
dixerant; sed elegit corpore et statura simillimum sui 
eique vestitum suum dedit atque eo loco ire quo ipse con- 
sue verat iussit. Ipse autem ornatu vestituque militari inter 
corporis custodes iter facere coepit. At insidiatores, post- 
quam in eum locum agmen pervenit, decepti ordine atque 
vestitu in eum faciunt impetum, qui suppo situs erat. 
Praedixerat autem his Datames cum quibus iter faciebat, 
ut parati essent facere, quod ipsum vidissent. Ipse, ut 
concurrentes insidiatores animadvertit, tela in eos coniecit. 
Hoc idem cum uoiversi fecissent, priusquam pervenirent ad 
eum quern aggredi volebant, confixi ceciderunt inimici. 

14. 

Hie tamen tarn callidus vir in extremo tempore captus 
est dolo Mithridatis, qui per insidias persuasit Datami se 
infinitum adversus regem suscepisse bellum. Turn demum 
Datamen certiorem fecit tempus esse maiores exercitus 
parari, bellum cum ipso rege suscipi : de qua re, si ei 
videretur, quo loco vellet, in colloquium veniret. Probata 
re, colloquendi tempus sumitur locusque quo conveniretur. 
Hue Mithridates cum uno, cui maximam habebat fidem, 
ante aliquot dies venit compluribusque locis separatim 
gladios obruit, eaque loca diligenter notat. Ipso autem 
colloquendi die utrique servos qui locum explorarent mise- 
runt. 



LATIN READER 17 

15. 

Deinde ipsi sunt congress!. Hie cum aliquamdiu in col- 
loquio fuissent et diversi discessisent iamque procul 
Datames abesset, eum Mithridates revocavit simulans se 
quiddam in colloquio esse oblitum. Interim telum quod 
latebat protulit nudatumque vagina veste texit ac Datami 
venienti ait digredientem se animadvertisse locum quendam, 
qui erat in conspectu, ad castra ponenda esse idoneum. 
Quern cum digito demonstraret et ille conspiceret, aversum 
ferro transfixit, priusque quam quisquam posset succurrere, 
interfecit. Ita vir qui multos consilio, neminem perfidia 
ceperat, simulata captus est amicitia. 

16. A FAITHFUL DOG. 

Sacrilegus quidam media nocte, quum iam sacerdotes 
somnus artissimus esset complexus, in Aesculapii templum 
ingressus permulta sacra clam surripuerat. Quern canis 
excubitor sacerdotibus, qui noctu in aede vigilias agebant, 
multo diligentior insecutus, commissum sacrilegium hor- 
ribili quam maxime poterat fremitu praedicabat. Fur 
autem scelerisque socii magna lapidatione facta canem 
appetebant ; deinde cum latrare non desisteret, offis et pane 
objectis, ilium demulcere conabantur. At canis nee lapideo 
imbri deterritus nee dulcibus seductus illecebris custos in- 
corruptus permansit. 

17. 

Sive enim fur domum, ubi habitabat, evaserat, sive inde 
exierat, canis ei implacabilem inexpiabilemque se praebebat : 
itaque tandem est intellectum unde canis, qui semper 
latrabat, esset, nee multo post animadversum est quae orna- 



18 LATIN READER 

inenta templo deessent. Quo facto, is, qui tale furtum 
admiserat, in Atheniensium suspicionem adductus et tor- 
mentis craciatus totam rem exposuit. Denique e lege hie 
capite damnatus extremo supplicio affectus est : cani vero, 
ut sacerdotibus pari custodi, cibus publice datus maxirnam 
meritamque gloriam praebebat. 

18. A FRENCH IMPOSTOR. 

Mantacius quum divitias paternas consumpsisset, ut 
pecuniam colligeret hoc consilium dolosum iniit. Hie homo 
callidus rerumque sagax, professus se homines mortuos re- 
portaturum, cives Lutetienses decipere conabatur. Idcirco 
ut hoc manifestum exhibeat, promittit se post quindecim 
dies ad sepulcra iturum, ut omnes illic iacentes restituantur. 
Interea fama tarn vulgaris exoriebatur, ut multi cives medi- 
cum tanta praeditum arte adire vellent. Hinc non modo 
magnam gloriam sed etiam aliquantum pecuniae conseque- 
batur. 

19. 

Tandem die iam appropinquante servo penitus obstupe- 
facto atque ut aufugeret admonenti respondit Mantacius 
eum ignorare quanta esset stultitia hominum. Quod quum 
vix dixisset, accurrit nuntius, quern miserat civis ditissimus, 
ut promitteret se septera sestertia medico daturum : sibi 
enim fuisse coniugem violentam et effrenatam; si ea 
revertisset, maximum sibi dolorem illaturam : se idcirco 
orare Mantacium ne illam pestem reportaret. Septem 
sestertiis persolutis Mantacius promisit se iis quae petiisset 
obsecutum, nulla arte usurum esse, ut illius coniugem in 
yitam redigeret. 



LATIN READER 19 



20. 

Mox duo iuvenes opulent! et prodigi, dum medicum 
obsecrant ne patrem avarum, cuius divitias ipsi acceperant, 
in vitam redigeret, sestertia octo praebebant. Deinde vidua 
etiam formosa pedibus medici deiecta " Mihi," inquit, 
" parce miserae ; equidem alter! viro nubere volo, quod 
f acere non potero, si vir prior per tuas artes in vitam redac- 
tus erit." Ex his aliisque civibus, qui hanc miram potestatem 
timebant, magnam quum accepisset pecuniam, Mantacius 
Lutetia egressus est, ut divitias aliunde exquireret. 

21. THE STRENGTH OF ASSOCIATION. 

Eex quidam Britannorujn iracundam matrem puer 
habuisse dicitur. Apud quam tanta in offensa erat iuvenis, 
ut saepissime verberatus poenas gravissimas dederit. 
Mater enim mulier ferox atque impotens non modo virgis 
ulmeis sed etiam longis candelis, quibus filium verberaret, 
utebatur. Eex tandem, puerili aetate peracta, patrio 
potitus regno dolorem, quo ipse affectus erat, in memoria 
tarn acriter retinuit, ut iuberet ne unum quidem ex iis, qui 
in regia versabantur, candelis uti. Itaque tota domus 
taedis illuminata, quanto in odio essent regi candelae, 
omnibus exhibere solita est. 

22. GHOST STORY. 

Erat Athenis spatiosa et capax domus, sed infamis et 
pestilens. Per silentium noctis sonus ferri et, si attenderes 
acrius, strepitus vinculorum longius primo, deinde e proximo 
reddebatur : mox apparebat idolon, senex macie et squalore 



20 LATIN READER 

confectus, promissa barba, horrent! capillo : cruribus coin- 
pedes, manibus catenas gerebat quatiebatque. Inde ab 
inhabitantibus tristes diraeque noctes per metum vigila- 
bantur; vigiliam morbus et crescent! formidine mors seque- 
batur. Nam interdiu quoque, quamquam abscesserat imago, 
memoria imaginis oculis inerrabat. Deserta inde et damnata 
domus totoque illi monstro relicta: proscribebatur tamen 
seu quis emere seu quis conducere ignarus tanti mali vellet. 



23. 

Venit Athenas philosophus Athenodorus, legit titulum 
auditoque pretio, quia suspecta vilitas, percunctatus, omnia 
docetur ac nihilo minus, immo tanto magis conducit. Ubi 
coepit advesperascere, iubet lectum sterni sibi in prima 
domus parte, poscit pugillares, stilum, lumen : suos omnes 
in interiora dimittit, ipse ad scribendum animum, oculos, 
manum intendit, ne vacua mens audita simulacra et inanes 
sibi metus fingat. Initio, quale ubique, silentium noctis, 
dein concuti ferrum, vincula moveri: ille non tollere oculos, 
non remittere stilum, sed offirmare animum : turn crebres- 
cere fragor, adventare, et iam ut in limine, iam ut intra 
limen audiri : respicit, videt agnoscitque narratam sibi 
effigiem. 

24. 

Stabat imago innuebatque digito similis vocanti : hie 
contra, ut paulum exspectet, manu significat rursusque ceris 
et stilo incumbit : ilia scribentis capiti catenis insonabat : 
respicit rursus Athenodorus nee moratus tollit lumen et 
sequitur. Ibat ilia lento gradu, quasi gravis vinculis ; 
postquam deflexit in aream domus, repente dilapsa deserit 



LATIN READER 21 

comitem : desertus herbas et folia concerpta signum loco 
ponit. Postero die adit magistrate, monet ut ilium locum 
effodi iubeant. Inveniuntur ossa inserta catenis et impli- 
cita, quae corpus aevo terraque putrefactum nuda et exesa 
reliquerat vinculis : collecta publice sepeliuntur. 

25. A BOUNDARY COMMISSION. 

Q. Fabius Labeo, arbiter a senatu finium const! buendorum 
inter Nolanos et Neapolitanos date, cum in rem prae- 
sentem venisset, utrosque separatim monuit, ut omissa 
cupiditate regredi, quam progredi mallent. Quod cum 
utraque pars, mota viri auctoritate, fecisset, aliquantum in 
medio vacui agri relictum est : constitutis deinde finibus 
ut ipsi terminaverant, quidquid reliqui soli fuit, populo 
Eomano adiudicavit. At sententia secundum ipsorum 
demonstrationem dicta, nee Nolani nee Neapolitani queri 
potuerunt; improbis tamen usus praestigiis Eomanae 
civitati illos fines Labeo adiunxit. 

26. THE PURSUIT OF KNOWLEDGE. 

Is, quern Britanni sapientissimum arbitrantur, omnium 
rerum naturam causasque tanta diligentia exquirebat, ut 
hominum coetum solitosque mores saepius negligeret. Cuius 
quum amicus ad cenam invitatus nil nisi duos pisces 
appositos invenisset, hospitem, qui philosophorum doctrinae 
operam dabat neque alias res recordabatur, diu exspectabat ; 
primo unum, deinde alterum edit. Quibus consumptis 
atque conviva egresso, reversus philosophus, qualis cena 
esset apparata, animadvertit ; sed dum patellam cibo vac- 
uamaspicit, "Equidem", inquit, "iamcenavi;" studiisenim 
penitus intentus re vera est oblitus utrum cenasset necne. 



22 LATIN READER 



27. ANCIENT CANNIBALS. 

Ferunt Indorum barbaram gentem in orientis parti bus 
habitare solere, qui Padaei vocati hoc institute uterentur. 
Si quis civium morbo laborabat, sive mulier sive vir erat, 
tune virum vivi maxime familiares occidebant, professi eum 
si morbo consumptus esset non ad edendum fore idoneum. 
Ille autem negabat se aegrotare ; hi vero non assentientes 
illo interfecto epulabantur. Si quando mulier aegrotabat, 
pariter mulieres eadem faciebant. Ex his facile intelligen- 
dum est, haud multos ad senectutem pervenire potuisse : 
sin autem id accidit, senis ad aram deorum mactati carne 
vescebantur. 

28. THE MILLER. 

Homines quidam, seditione ac discordia concitata, in 
diversas partes discedunt. Militibus tandem ad provinciam 
missis, ut multos, qui contra regem arma sumpserant, 
oppresses trucidarent, rex imperavit. At quum ab iis 
Balatro, qui pistrino multisque servis praeerat, praecipue 
peteretur, servo quern fidelissimum habuit, ut simularet se 
esse Balatronem, persuasit. Itaque Balatro ipse tecto 
delituit : servus autem a militibus oppressus excruciatusque, 
se esse Balatronem magna voce negavit. Cui respondit dux 
" Tu merito supplicium pateris : si enim es Balatro, ut 
homo nequam morieris ; sin autem nos conaris decipere, 
mendacii poenam dabis." His dictis servus infelix pro 
domino Balatrone est suspensus. 

29. WASTE OF WORDS. 

Samii Spartam venerunt, ut opem a Lacedaemoniis 
peterent. Introducti ad magistratus, sollicitis animis multa 



LATIN READER 23 

verba faciebant. Illi autem, primo constitute concilio, 
Samiis responderunt se ea, quae prima dixissent, oblitos 
esse ; ea, quae secuta essent, non intelligere. Posthac iterum 
admissi Samii, dum saccum offerunt, nihil aliud dicunt nisi 
haec verba "Saccus farina indiget." Quibus Spartani 
responderunt eos vocabulum "saccus" omittere potuisse. 
Nee tamen Samiis auxilium praestare noluerunt, sed mag- 
num apparatum navalem mittere decreverunt. 

30. OUT OF FRYING PAN INTO THE FIRE. 

Bubulcus vitulum, dum gregem armentorum pascit 
amissum, per omnes solitudines diu vagatus quaerebat : 
quern ubi nusquam invenire potuit, lovem precatus pro- 
misit, si furem, qui vitulum abstulisset, ostendisset, hoedum 
in sacrificio se oblaturum. Deinde in quercetum progressus 
leone vitulum devoratum cognovit. Trepidus igitur et 
humi demissus manibus ad caelum sublatis, ait, " 
luppiter, promisi me tibi hoedum daturum esse, si furem 
invenissem : nunc autem taurum tibi me sacrificaturum 
polliceor, si istius morsum leonis incolumis effugerim." 

31. UNPOPULAR VATINIUS. 

Casellius iurisconsultus non modo propter urbanitatem et 
facetias sed ob dicendi licentiam laudem maximam conse- 
cutus est : neque enim cum seriis ioca interdum coniungere 
noluit. Vatinius, qui propter corporis deformitatem et 
vitae turpitudinem omnibus in odio erat, dum gladiatorium 
munus edit, ab omni parte lapillis est ita petitus, ut gravi 
dolore afficeretur. Quo facto, quum ad aediles accessisset, 
effecit ut ii edicerent, ne cui in arenam nisi pomum 
demittere liceret. Haud multo post Casellium ab amico 



24 LATIN READER 

consultum utrum nux pinea pomum habenda esset necne, 
respondisse ferunt, "Si in Vatinium missurus es, pomum 
est." 

32. COMPULSION OR PERSUASION 1 

Sol et ventus Aquilo olim certabant uter esset fortior. 
Itaque inter eos convenit ut vires in viatore experirentur : 
e quibus qui amictum homine excussisset, palmam ferret. 
Viator igitur nimbo horribili et stridenti aquilone oppressus 
amictum adhuc diffusum ad se adduxit. Quum autem sol 
nimbo paulatim evicto radiare inciperet, et viator magis 
magisque aestuaret, ob calorem progredi non potuit : sed 
abiecto amictu in nemore, ut frigus captaret, resedit. 
Itaque soli, ut homine victo, victoria contigit. 

33. CROCODILE HUNTING. 

Crocodilorum venatio multis et variis modis inter 
Aegyptios instituta est : quorum eum, qui maxime 
memoratu dignus videtur, exponam. Suis tergus pro esca 
hamo insertum in medium flumen demittit venator : ipse 
in ripa fluminis vivum habet porcellum, quern vehementer 
ferit. Crocodilus autem, voce porcelli audita, ad eius 
sonum accurrit : in tergus vero suis ubi incidit, illud 
devorat : mox in terram detrahitur. Postquam in terram 
extractus est, primum oculos eius luto oblinit venator : eo 
facto admodum facile reliqua administrat : sin autem illi 
obstatur, quominus id faciat, non sine labore res conficitur. 

34. EOMAN NAMES. 

" Asina " inquit hie " quod viro non mediocri cognomen 
est, velim dicas unde contigerit ; quum hoc nomen contume- 



LATIN READER 25 

liae quam honor! propius videatur." Turn respondit ille : 
" Neque honor neque iniuria sed casus cognomina eiusmodi 
fecit. Namque iis, qui nomine gentili Corneliis usi sunt, 
cognomen Asina est additum, quoniam quum ab homine 
quodam Corneliae gentis principe, fundum empturo, 
sponsores solemniter poscerentur, subito asinam cum onere 
pecuniae in forum productam, quasi pro sponsoribus 
pignus praesens, Cornelii iussu servi afferebant. De quo 
casu in posterum ad nomen gentile hoc cognomen accessit." 

35. THE INDUSTRY OF CLEANTHES. 

Cleanthes primo pugil f uerat : sed quum Athenas ad 
Zenonem se contulisset, in philosophorum doctrinam 
acerrime incubuit. Qui Zenonis decreta discere adeo voluit, 
ut laboris studio sit celebratus ; quippe qui cum pauper 
esset, pecuniae colligendae esset valde appetens; noctu 
enim in aquis ex hortis exhauriendis, die vero in sermonibus 
exercebatur. Ferunt eum in iudicium abductum esse, ut 
rationem redderet, unde tarn opimo corporis habitu prae- 
ditus victum sibi quaereret : quern et horti custode apud 
quern exhauriebat, et pistore apud quern farinam molebat, 
testibus productis, iudicio liberatum esse. 

36. A VALUABLE PILLOW. 

Accidit ut eques Komanus ex aere alieno tarn graviter 
laboraret, ut amplius ducenties HS. deberet. Quum hanc 
tarn grandem pecuniam persolvere nequiret, ad hoc celandum 
maximam, dum vivit, adhibebat curam. lam tandem 
quum mortem obiisset, et bona sub hasta essent vendenda, 
quantum esset aes alienum undique renunciatur. Quod 



26 LATIN READER 

quum ad Augustum principem allatum esset, uni e libertis, 
ut statira ad auctionem properaret et culcitam cubicu- 
larem equitis iam mortui emeret, imperavit. Maecenati 
autem aliisque sodalibus hoc praeceptum mirantibus haric 
rationem reddidit Augustus ; illam culcitam maximi esse 
aestimandam, in qua is, qui tantum pecuniae deberet, 
securus dormire posset. 

37. HEADS AND TAILS. 

A Eomanis scriptoribus traditur fabula in regem lanum 
magna beneficia deum Saturnum contulisse. Quern ubi 
classe pervectum rex hospitio exceperat, et ab eo edoctus 
quo modo agri iuste essent colendi, pro rudi victu fruges 
nuper inventas acceperat, Saturno semper maximam gra- 
tiam habebat. Idcirco quum primus quoque aera signaret, 
eius rei memoriam in posterum tradidit. Saturnum adeo 
venerabatur ut, quoniam ille nave fuisset avectus, ex una 
quidem parte sui capitis effigies, ex altera navis exprimere- 
tur. Aere igitur ita signato, dum Romani pueri aieam 
ludunt, denarios in sublime iactant et " capita aut navim " 
exclamant. 

38. FALSE FRIENDSHIP. 

Duobus amicis una iter facientibus ursa fit obviam : 
e quibus unus perterritus, ut periculum evitaret, arborem 
conscendit, alter, cum se imparem ursae fore et, si pugnare 
vellet, superatum iri intelligeret, humi deiectus, se inor- 
tuum esse simulabat. Ursa vero, ut accessit, aures et os 
iacentis et spiritum continentis contrectat, tune eum cadaver 
esse rata abit. Mox alter, qui inter frondes arboris latuerat, 
descendit : cui percunctanti quidnam in aure eius iacentis 



LATIN READER 27 

dixisset ursa respondit amicus ursam se monuisse, ne post- 
ea cum istiusmodi amicis iter faceret. 



39. DEAR EGGS. 

Eex quidam quum inter Batavos iter faceret, in oppid- 
ulo constitit, ut se suumque equum reficeret; cui roganti, 
qualis cena sibi comparari posset, respondit caupo, qui agresti 
hospitio praefuit, se libenter regi ova gallinarum praestitu- 
rum. Imperavit rex ut quam celerrime ea apponeret : 
quae apposita quum cupide edisset, quanti constarent scisci- 
tatus, cognovit quingentos sestertios sibi esse persolvendos. 
"Edepol," inquit rex obstupefactus, "inter Batavos rara et 
infrequens avis gallina esse videtur, si quidem tria ova quin- 
gentis sestertiis veneunt." Cui respondit caupo: "Nobis 
et gallinarum et ovorum est satis magna copia, reges autem 
baud frequenter in hoc hospitio excipimus." 

40. THE BITER BIT. 

Philosophos quidem per indignationem in cavillationes 
nonnunquam incurrisse negare nequeo. Nam cum Antigoni 
regis libertus, ex humili et turpi servitio ad novas divitias 
nuper erectus, philosophos ad convivium congregasset, 
multa et minuta sciscitatus iis irridere conatus est. Tandem 
scire se velle dixit, cur ex nigra et alba faba pulmentum 
unius coloris edatur. Aridices philosophus quum hoc aegre 
ferret, " At tu," inquit, " hanc rem ambiguam fac ut resolvas, 
cur de albis et nigris loris similes maculae gignantur." 
Quibus verbis auditis, libertus, qui servus olim verberibus 
saepius est affectus, subito obstupefactus, nee philosophos 
neque alios posthac unquam cavillari conabatur. 



28 LATIN READER 



41. A KEPROOF. 

Mercurius cognoscendi cupidus quanti apud homines 
esset, statuarii domum in hominis speciem transformatus 
ivit et visa lovis statua, statuarium rogavit quanti earn 
emere posset. Quum autem dixisset " drachmae/ 7 risu Mer- 
curius dixit, "Quanti lunonis statua constatT' "Pluris," 
respondit alter. Tune deus suam ipsius statuam conspica- 
tus, ac sui ut nuntii deorum et quaestuosi summam rationem 
homines habere ratus; "Die mihi," inquit, "nonne haec 
maximi constat pretiiT' "Minime: nam si hasce alias 
emeris, libenter hanc gratuitam adiciam." 

42. A USEFUL DONKEY. 

C. Mario ominis observatio quondam saluti erat, quo tern- 
pore hostis a senatu iudicatus in domum Fanniae Minturnas 
custodiae causa deductus est. Animadvertit enim asellum, 
neglecto quod ei obiciebatur pabulo, ad aquam procurrentem. 
Quod rei venturae signum habendum esse ratus, alioquin 
religionum interpretandarum peritissimus, a multitudine, 
quae ad opem f erendam confluxerat, impetravit ut ad mare 
perdiiceretur. Protinus naviculam conscendit, in qua in 
Africam pervectus arma Sullae victricia eflregit. 

43. CYRUS AND HIS SOLDIERS. 

(Jbi omnes milites convenerunt, Cyrus, ut quam primum 
ab Astyage, rege Medo, desciscerent, hoc usus est consilio. 
Illos Persicae regionis tractum spinis obsitum iussit uno die 
f alcibus purgare : proposito labore iam tandem Persis per- 
functis, iisdem Cyrus praedixit ut in posterum diem loti 



LATIN READER 29 

adessent : interim caprarum oviumque greges omnes in 
unum congregates interfecit paravitque : ubi postridie 
Persae convenerunt, discumbere per herbam iussos lautis 
epulis recepit. Deinde postquam a cena surrexerant, ex iis 
quaesivit Cyrus, utrum potiora viderentur quae pridie an 
quae ipso die passi essent. 

44 

Multum illi interesse responderunt : pridie enim omnia 
se mala habuisse, deinde omnibus bonis fructos esse. Qui- 
bus dictis, " Viri Persae," inquit, " ita res se habet : si me 
sequi vultis, his et plurimis aliis bonis certe fruemini ; 
sin autem regi Astyagi obsequemini, labores, quales erant 
hesterni, habebitis perpetuos. Persae igitur, qui iam pridem 
Medorum imperium aegre ferebant, ducem tandem nacti, 
libenter in libertatem se vindicaverunt : Cyrus autem his 
usus adiutoribus et Medorum regno potitus, iis praemia large 
effuseque donabat. 

45. WHY ARE FROGS DUMB AT SERIPHUS? 

Seriphii de suis ranis gloriantur eas strepentes Persea, 
quum magno e certamine adversus Medusam commisso 
rediret et longo itinere peracto prope lacum fessus requi- 
esceret, ne somnum caperet, interpellasse : idcirco eum 
molestia affectum a love patre deprecatum esse, ut ranae 
quominus clamarent impedirentur. Quibus precibus exau- 
ditis, patrem filio suo gratificatum ranas illius loci incolas 
silentii perpetui damnavisse. Theophrastus autem homo 
sagacissimus non modo hanc fabulam explodit, sed Seriphios 
gloriantes redarguit : frigidis enim aquis, non Persei in- 
somniis ranarum silentium esse imputandum. 



30 LATIN READER 

46. A PATRIOTIC MULE. 

Mulus Atheniensis quidam iam vetulus, quamvis ab omni 
onere vehendo tandem immunis factus esset, studio laborum 
liberatus esse noluit. Namque ubi Athenienses Parthe- 
nonem Minervae templum aedificabant, nulla re onustus 
sua sponte cum mulis adolescentibus, qui de Pentelico 
marmor portabant, tanquam ad iter faciendum socius et 
hortator ambulabat, et iuniores ipse aetate confectus ultro 
citroque progressus incitare conabatur. Quod quidem ut 
populus Atheniensis intellexit, per praeconem declarari 
iussit, ne a frumento neve ab hordeo prohiberetur ; itaque 
decretum est ut pretium iustum ei, sicut athletae iam rude 
donato, ex aerario penderetur. 

47. A. CONVENIENT ACCIDENT. 

Protogenes pictor egregius equum ab exercitatione veni- 
entem modo non vivum mira arte reddiderat. Cuius tamen 
spumam anhelantis se exprimere potuisse non iudicavit, 
quum in reliqua parte tabulae omni, quod difficillimum 
erat, sibi ipsi satisfecisset. Cum enim spuma pingi, non ex 
ore nasci videretur, anxio animi cruciatu colores saepius 
absterserat, saepe penicillum mutaverat. Postremo indig- 
natione accensus corripit spongiam, omnibus imbutam 
coloribus, forte iuxta se positam et veluti corrupturus opus 
suum tabulae illisit. Quae ad ipsas nares equi directa forte 
desiderium pictoris explevit ; et quod ars adumbrare non 
valuit, casus imitatus est. 

48. THE DEATH OF THE TYRANT JASON. 

Utrum satis iusta ultione lason Thessalus tyrannus 
absumptus sit necne, incertum est. Taxillo enim gymnasi- 



LATIN READER 31 

archo, a quibusdam iuyenibus pulsatum se conquesto, per- 
misit ut aut tricenas ab his drachmas exigeret aut denas 
plagas singulis imponeret. luvenes autem quum iustis 
verberibus essent caesi, et poenae modum animi, non cor- 
poris dolore aestimarent, ad lasonem ulciscendum consilium 
inibant. E quibus alii in Taxillum ut crudelem et immanem 
animadvertere volebant, alii antem a lasone, quod iniuriae 
auctor fuisset, poenas repetendas censebant. Haud multo 
post lason dum faciles aditus privatorum ad se admittit, 
ab his septem iuvenibus interfectus iniquam potestatem 
expiavit. 

49. KALID'S SAGACITY. 

Kalidus inter Persas ob animum providum et sagacem 
praeclarus, quondam sub incauto duce ad hostes vincendos 
legatus missus est. Quum autem dux, ut se recuperaret, 
agmen constituisset, subito damarum grex e deserto effugiunt 
atque inter milites discurrunt. Quae dum videt Kalidus, 
statim ducem admonet, ut milites extemplo arma expedire 
iubeat. Dux autem respondet, " Quid vis 1 " " Hostes 
praesto sunt," inquit Kalidus, " damae enim natura ferae in 
nostra castra ab exercitu hostili se immittere coactae sunt." 
His dictis quum iam milites vix in equos insiluissent, 
agmen hostile adesse omnes vident : undique acclamatum se 
unumquemque ad Kalidi prudentiam vitam suam et salutem 
debitam referre. 

50. ADDITION OF FRACTIONS IN THE EAST. 

Homo moriturus quidam equos septendecim inter tres 
filios dividendos reliquerat. Qui quidem alius in alium se 
iustum praestandi alioquin cupidi, equos tamen in eas 
partes, quas pater descripserat, dispertire nequeunt. Nam 



32 LATIN READER 

ille dimidiam, tertiam, nonam partem singulis pro sua aetate 
iusserat distribui. Fratres ergo rei difficultate devicti ad 
iudicem se contulerunt, et cum unus causam accurate 
exposuisset, se patris voluntati obsequi velle, sed quomodo 
septendecim equos iuste possent dividere, nisi nonnullos 
discidissent, rationem habere non posse, iudex silentio facto 
rem disceptandi diem differre decrevit, ut paucis post diebus 
suam cuique partem iustam ipse distribueret. 

51. 

Septem autem diebus peractis, ad certum tempus fratres 
apud iudicem iterum accedentes, quid consilii iniisset roga- 
verunt : quibus respondit iudex, " Vultisne ampliorem quam 
debitam partem de haereditate accipere T' " Immo vero," 
illi libenter responderunt. Iudex igitur eos in agrum duxit, 
in quo non modo septendecim equi, sed equus etiam alius, 
quern ipse immiserat, pascebantur ; et fratri natu maximo 
imperavit ut partem dimidiam, secundo ut partem tertiam, 
natu minimo ut partem nonam reciperet. Itaque primo 
novem, secundo sex, tertio duobus equis pro sua cuique 
parte distributis, iudex ipse, postquam animi non modo 
integritatem, sed etiam benevolentiam tali iudicio monstra- 
verat, equum suum domum reducit. 

52. DEMOCRITUS AND THE HONEY. 

Fama est Democritum Abderitem ob taedium senectutis 
de quotidiano cibo aliquid detrahendo mortem sibi 
consciscere decrevisse. Sed instantibus iam Thesmophoriis 
eum ancillae rogaverunt, ne per id celeberrimum tempus 
moreretur, quippe quae eo mortuo illos solemnes et festos 



LATIN READER 33 

dies agere non possent. Hie anmrit igitur, et, quum mellis 
vas sibi propius admoveri iussisset, vitam multos dies mellis 
odore et halitu continuatam sic prorogavit. Thesmophoriis 
autem tandem peractis, ac melle asportato, quo delectatus 
fuerat, Democritus baud invitus exspiravit; servae illis 
fructae diebus alium dominum aliamque familiam quaerere 
moestae cogebantur. 

53. BIRD-CATCHING. 

Otos ex Libya vicina Alexandriam transire tradunt. 
Haec avis imitatrix est eorum, quae praecipue ab hominibus 
fieri videt ; quidquid enim aucupem f acientem cernit, idem 
ipsa agere coepit. Stantes igitur ex adverse aucupes oculos 
suos medicamento quodam oblinunt; dum aliud, quod 
oculorum cilia glutinet, non procul a se in patellis apposi- 
tum habent. Quos sese ungentes oti conspicati idem 
extemplo faciunt; itaque medicamento in oculos iniecto 
ciliisque cohaerentibus neque aspicere hostes neque aufugere 
possunt. Aucupes igitur has aves facillime deceptas non 
sine risu secum auferunt. 

54. THE ARTFUL ELEPHANT. 

Pictor elephantum esse providum animal ex hac clade 
certe intellexit. Elephantum enim, dum proboscidem alte 
sublatam retinet, per imaginem exhibere voluit ; itaque puero 
imperavit ut poma in os illius iniceret. Quo poma iniciente 
diu elephas proboscidem extollebat ; at, quum iam ilia de- 
fuissent, nee quid sibi esset faciendum sciret puer, re vera 
ei illudens poma se offerre simulabat. Idcirco animal id 
sagax, quum nihil in ore reciperet, non modo proboscidem 
demisit sed puerum impudentem ultum est : imaginem enim 



34 LATIN READER 

paene confectam, peracutis dentibus totam pertusam, pessum 
dedit puerumque invicem ludibrio affecit. 

55. AMASIS AND HIS THEFTS. 

Amasis privatus nullo modo in serias res animum inten- 
debat sed cum scurris et compotoribus aetatem degebat; 
ubi autem potanti necessaria defecerant, furto alien a auferre 
solebat. Ab iis autem, qui eum sua bona habere amrmabant, 
accusatus ad proxima quaeque templa deducebatur, et modo 
condemnatus modo absolutus decedebat Amasis. Postquam 
autem regno potitus est, quicumque Di furti criminis 
absolverant, eorum templa negligebat, neque iis sacra facie- 
bat, quippe qui nullius essent momenti neque oracula veridica 
exhiberent. Qui vero furti arguerant, his, ut vera dicenti- 
bus, praecipuam curam praestabat. 

56. AN INCURABLE. 

Traditur Carlinus, comoedus inter Patavinos praeclarus, 
lepide et iocose partes agere solitus esse. Illo tempore 
homo vultu tristi et capite demisso tabernam medici, qui 
propter artem laudem maximam consecutus erat, petit, 
eumque obsecrat, ut ad morbum gravissimum remedium 
adhibeat ; se enim aegrum animi esse. Quae quum audi- 
visset medicus, dixit opus esse eum ad theatrum ventitare, 
ut, dum Carlinum histrionem iocose partes agentem 
observat, laetitiam concipere possit. " Frustra," respondit 
alter, " hoc me admones : ego Carlinus sum ; dum alios per 
iocos et ludicra delecto, ipse gravissimo dolore afficior. 
Quae quum ita sint, hie morbus mihi videtur esse insana- 
bilis," 



LATIN READER 35 



57. THE GREATEST LIAR. 

Quum augur ob priscam severitatem praeter ceteros 
praeclarus pedibus ibat, in sutores sordidos et incultos forte 
incidit. Quos quum animadvertisset tarn clare exclamantes 
ut omnibus praetereuntibus molestiam gravem adhiberent, 
rogavit, "Quid vultis*?" Illi respondit unus e sutoribus 
se amphora vino plena potitos decernere velle, quis ea 
dignus esset. Ad id perficiendum se omnes mendacia quam 
impudentissime dicere, ut ei, qui maxime mentitus esset, 
amphora daretur. Quibus dictis obstupefactus augur monuit 
pessimi esse exempli tantis et tot mendaciis uti : se autem 
nunquam mentitum esse. "At tibi danda est amphora," 
conclamant omnes ; " tu maximo usus mendacio hanc merito 
accipies." 

58. POPULAR TASTE. 

Polycletus, cuius signa mira arte perfecta fuerunt, duo 
simulacra uno eodem tempore, alterum multitudini obse- 
cutus, alterum de artis norma, olim confecit. Primum enim 
ex sententia singulorum, qui intrabant, finxit alia parte com- 
mutata, alia reformata, ut praecepto uniuscuiusque diligen- 
tissime obediret; alterum autem maxima usus arte ipse 
solus perfecit. Utrumque ergo tandem hoc modo expolitum 
in medium proposuit ; ex quibus sane alterum in admiratione 
omnibus, alterum erat ludibrio. Hoc iudicio accepto Poly- 
cletus, "At hoc," inquit, quod vituperatis, vos fecistis, 
illud vero, quod admiramini, ego : " quod maximo f uit 
argumento, quantum illius ars et disciplina vulgarem 
popularemque sensum superaret. 



36 LATIN READER 



59. A GHOST STORY. 

Chrysippus refert, apud Megaream tabernam Atheniensem 
quendam zonam auro plenam secum ferentem devertisse. 
Ilium vero caupo, apud quern vesperi deverterat, quum 
pecuniam avide respiceret, ex insidiis obtruncat; deinde 
caesum atque in plaustro, in quo fimus vehebatur, abscondi- 
tum extra urbem portare vult. At Atheniensis ita trucidati 
anima Megarensi alii noctu adstitit, et, quid factum esset 
et a quo et quomodo et quas per portas corpus exportandum 
esset, enarravit. Ille vero quum ea audivisset, haud 
segniter prima luce exsurgit observatoque plaustro manibus 
iniectis e fimo cadaver eruit. Quo facto hie quidem sepul- 
turae, ille vero supplicio datus est. 



60. PERSIAN STRATAGEM. 

Persae postquam obsidione urbem Barcam cinxenmt, 
et cuniculis, quibus in urbem intrarent, usi sunt, et validos 
in murum impetus fecerunt. Quibus rebus quum multum 
temporis tereretur, et multi utrinque caderent, pedestrium 
Persarum dux, ratus Barcaeos non vi sed dolo vinci posse, 
hanc rationem iniit. Noctu latam fodit fossam, cui ligna 
parum solida instravit, et super ligna humum ita ingessit, 
ut reliquae terrae aequalis esset. Ut illuxit, Barcaei, ad 
colloquium invitati, illi libenter morem gesserunt ; denique 
omnibus placuit a bello utrumque discedere. His com- 
positis, dum super occultam fossam utrique sacrificant, his 
condicionibus pacem conciliant : " quamdiu haec terra ita 
manebit, integrum manebit iusiurandum." 



LATIN READER 37 



61. 

Barcaei promittunt mulctam se regi soluturos ; Persae, 
se nihil porro contra Barcaeos novaturos. Feeder e peracto, 
omnibus urbis portis apertis, Barcaei Persis adeo confide- 
bant, ut et ipsi urbe egrederentur, et hostium quicunque 
intra muros vellet ingredi paterentur. At Persae occulto 
ponte disrupto in urbem irruebant. Pontem autem, quern 
fecerant, ob hanc causam interruperunt, ut iureiurando se 
liberarent, quo cum Barcaeis obstricti erant ; tamdiu ratum 
fore foedus, quamdiu terra in eo statu, quo tune fuisset, 
permansura esset. Itaque dolo devicti Barcaei Persis 
concedere coacti sunt. 

62. A VALUABLE LESSON. 

Adolescens quidam Eretricus Zenonis domum, qui multos 
discipulos ad sapientiam adipiscendam colligebat, longum 
tempus frequentaverat. Reversum vero pater homo 
subrusticus et incultus interrogavit, quid tandem sapientiae 
apud Zenonem didicisset. Ille vero re ipsa se id ostensurum 
pollicitus est : pater autem, haec dicta maxime indignatus, 
multa verbera scilicet inerti nugatori intentabat. Interea 
adolescens quietem agebat neque haec omnia impatienter 
f erebat ; hoc ipsum enim ait se ab Zenone didicisse, non 
modo iram patris sustinere sed convicium etiam idque 
iniustum non aegre ferre : tali modo se Zenonis doctrina 
dignam praestabat. 

63. BEEF OR PASTRY ? 

Lysandro Spartiatae, quum in loniam venisset, hospites, 
qui loniam colebant, inter alia bovem et placentam dono 



38 LATIN READER 

miserunt. Ille vero placentam intuitus nuntium rogabat, 
quidnam esset id quod offerret. Cui quum is, qui attulerat, 
respondisset, id e melle, caseo, aliisque nonnullis confectum 
esse, idemque omnibus, lonibus gratissimum, "At illud," 
inquit Lysander, " date servis Helotibus : non enim liberi 
civis cibus est." Bovem autem ad patrium morem apparari 
iussit et maxima cum voluptate ipse cenavit : placenta 
autem, utrum Helotes fruerentur necne, pro incerto haben- 
dum est. 

64. AN ANCIENT LUNACY. 

Thrasyllus inusitata quadam dementia quondam afficie- 
batur. Urbe enim Athenis relicta, in Piraeum migravit 
atque ibi habitans omnes naves ad eum appulsas suas esse 
putabat et in rationes suas accurate referebat : quibus 
salvis in portum reversis supra modum gaudebat. Quern 
multos annos hoc morbo implicitum f rater e Sicilia reversus 
medico tradidit, ut sanaretur. Itaque ab hoc morbo tandem 
liberatus vitam in amentia actam saepissime recordabatur ; 
negavitque se unquam gaudium percepisse tantum, quan- 
tum tune ex navibus illis, quae ad se nihil pertinerent, 
servatis percipere solitus esset. 

65. DYED HAIR. 

Ceus quidam, iam senex, Lacedaemonem venit : quern 
gloriosum ostentatorem senectutis pudebat : ideoque crines, 
qui natura cani erant, tinctura dissimulare conabatur. Hie 
autem hac arte dolosa usus, quum in contionem Lacedae- 
moniorum prodiisset, negotium, de quo apud Lacedaemonios 
venerat, coram populo exposuit. Quibus expositis con- 
surgit Archidamus rex et ad cives conversus interrogat, 



LATIN READER 39 

" Quid Ceus hie sani consilii dicere potest, quippe qui non 
in animo tantum sed etiam in capite mendacium circumf erre 
videatur 1 " Hoc dicto obedientes cives, dum ingenium Cei 
ex iis, quae videndo cognoscere possunt, redarguunt, ea, 
quae proponit, strenue reiciunt. 



66. THE FIGHTING HABITS OF THE MAGNETES. 

Magnetes accolae Maeandri bellum contra Ephesios 
gerentes reputare videbantur ea, quae per alios facerent, 
se ipsos facere. Singuli enim equites non modo canem 
venaticum sed servum etiam iaculatorem secum ad 
proelium ducebant. Quum vero concurrendum esset, 
canes prosilientes, quoniam erant visu terribiles et in 
occursu minime mites, aciem hostium saepe turbabant. 
Deinde servi ante dominos iaculati, postquam iam acies per 
impetum cariinum erat turbata, ad victoriam consequendam 
auxilium ferebant. Turn demum tertio loco Magnetes 
equites in hostem et per canes et per servos inclinantem 
ipsi invadebant. 

67. TRUE FRIENDSHIP. 

Damon et Phintias tarn fidelem inter se amicitiam iunx- 
erunt, ut, quum alterum ex his Dionysius Syracusanus 
interficere vellet, atque is tempus ab eo, quo, priusquam 
periret, domum profectus res suas ordinaret, impetravisset, 
alter vadem se pro reditu eius tyranno dare non dubitavit. 
Igitur omnes et in priinis Dionysius novae atque ancipitis 
rei exitum speculabantur. Appropinquante deinde definita 
die neque illo redeunte, dum unusquisque stultitiae tarn 
temerarium sponsorem damnat, is nihil de amici constantia 



40 LATIN READER 

se metuere praedicat. Cum autem ad diem alter se recep- 
isset, admiratus amborum animum tyrannus supplicio 
remisso petivit, ut se ad amicitiam tertium ascriberent. 



68. THE MEETING OF BROTHERS. 

Miles, qui in castris On. Pompeii stipendia merebat, 
quum Sertorianum militem acrius sibi in acie instantem 
cominus interemisset, iacentemque spoliaret, fratrem ger- 
manum esse cognovit. Accidit enim ut in diversas partes 
nonnunquam fratres distracti essent. Is autem multum 
ac diu convicio deos ob impiae victoriae donum insecutus, 
cadaver prope castra translatum et pretiosa veste opertum 
rogo imposuit. Ac deinde, subiecta face, protinus eodem 
gladio, quo ilium interemerat, pectus suum transverberavit : 
seque super corpus fratris prostratum communibus flammis 
cremandum tradidit. 

69. THE DEVICE OF EUMENES. 

Antigonus, dux rei militaris peritus, se Eumenem hostem 
imprudentem oppressurum esse sperabat; cum ex fumo 
castrorum eius allata est suspicio ad Eumenem hostem ap- 
propinquare. Conveniunt duces : quaeritur quid opus sit 
facto. Intelligebant omnes tarn celeriter copias ipsorum 
contrahi non posse, quam Antigonus adfuturus videbatur. 
Hie omnibus titubantibus et de summis rebus desperanti- 
bus, Eumenes ait, si celeritatem velint adhibere et imperata 
facere, quod ante non f ecerint, se rem expediturum ; nam 
se effecturum, ut non minus quinque dierum spatio hostis 
retardaretur : quare circumirent, suas quisque copias con- 
traheret. 



LATIN READER 41 



70. 

Ad Antigoni autem impetum refrenandum tale cepit 
consilium. Certos mittit homines ad infimos montes, qui 
obvii erant adversariorum itineri; bisque praecipit ut 
prima nocte, quam latissime possint, ignes faciant quam 
maximos, atque hos secunda vigilia minuant, tertia perex- 
iguos reddant ; et, assimulata castrorum consuetudine, sus- 
picionem iniciant hostibus, his locis esse castra ac de eorum 
adventu praenuntiatum ; idemque postera nocte faciant. 
Quibus imperatum erat, diligenter praeceptum curant. 
Antigonus tenebris obortis ignes conspicatur : credit de 
suo adventu esse auditum et adversarios illuc suas con- 
traxisse copias. Hie igitur dolo victus mutat consilium. 

71. HANNIBAL'S CRAFT. 

Accidit ut Hannibal Cretam ad G-ortynios veniret, ut 
ibi, quo se conf erret, consideraret. Vidit autem vir omnium 
callidissimus magno se fore periculo, nisi quid providisset 
propter avaritiam Cretensium : magnam enim secum pecu- 
niam portabat, de qua sciebat exiisse famam. Itaque tale 
consilium capit : amphoras complures complet plumbo : 
summas operit auro et argento. Has, praesentibus prin- 
cipibus, deponit in templo Dianae : simulans se suas for- 
tunas illorum fidei credere. His in errorem inductis, 
statuas aeneas, quas secum portabat, omnes sua pecunia 
complet easque in propatulo domi abicit. Gortynii tern- 
plum magna cura custodiunt non tarn a ceteris quam ab 
Hannibale, ne ille pecuriiam secreto auferret secumque 
duceret. 



42 LATIN READER 



72. A LION'S DEVICE. 

Ursam tradunt in Pangaeo monte leonis latebras custode 
vacuas invasisse eiusdemque catulos, quia adhue parvuli 
erant nee se tueri poterant, interemisse. Quum autem leo 
et leaena alicunde ex venatu revertissent et caedem catu- 
lorum factam vidissent, acerrimo, ut par erat, dolore affecti 
ursam insequebantur ; haec vero metu perculsa, quantum 
pedibus poterat, in arborem conscendit ibique eorum in- 
sidias evitare conata consedit. Quum autem illi viderent 
se earn ulcisci non posse, leaena quidem custodiam non 
intermisit, sed insidias ursae moliens ad arboris truncum 
morata est : leo vero quasi inops consilii et moerore pertur- 
batus instar hominis angebatur. 

73. 

Tandem in montibus diu vagatus hominem arbores 
secantem ofiendit; cui, quum timore perculso securis e 
manu decidit, leo faciem blande lingua permulsit. Quam- 
obrem homini paulatim fiduciam habenti non permisit 
ut securim relinqueret, sed ut earn tolleret pede suo in- 
dicabat : at, cum hoc indicium homo non intelligent, leo 
securim in ore exceptam illi porrexit, ipsumque in latebras 
perduxit. E quibus cum agricola leones ab ursa iniuria 
affectos esse intellexisset, quanta vi poterat, arborem ex- 
scindebat : qua e versa ursam in terram praecipitem dilani- 
averunt leones. 

74. THALES' KEVENGE. 

Mulus sale onustus fluvium transmittebatur ; forte 
evenit ut lapsus sarcinas demergeret et salem aqua per- 



LATIN READER 43 

fusum liquefaceret. Mulus, magna laetitia ex eo quod iam 
ab on ere solutus esset accepta, quum quantum inter laborem 
et otium interesset cognovisset, in reliquum tempus idem, 
quod semel invitus fecerat, ex industria iterare constituit. 
Hoc igitur quum Thales intellexisset, per sapientiam illius 
malitiam ulciscendam arbitratus, spongiis et lana pro sale 
onerari mulum iussit. Mulus insidiarum sibi instructarum 
ignarus e consueto more cecidit : sed, quum aqua repletum 
onus gravius esse sensisset, ex eo tempore nunquam delap- 
sus salem integrum trans flumen transportabat. 

75. THE VALUE OF A SCOLDING WIFE. 

Varro in satira, quam de maritorum officio scripsit, dixit 
vitia uxoris aut tollenda aut ferenda esse : virum tollendo 
vitia uxorem commodiorem praestare, ferendo sese meli- 
orem facere. De quibus baud dissidet Socrates philosophus, 
cuius Xantippe adeo morosa et maligna fuisse traditur, ut 
per diem perque noctem viro se molestissimam praeberet. 
Cuius intemperiem Alcibiades discipulus miratus, Socratem 
interrogavit, quaenam ratio esset, cur mulierem tarn acerbam 
domo non exigeret. "Insuesco enim," inquit Socrates, 
"dum illam domi talem patior, externorum quoque foris 
petulanti am et iniuriam facilius ferre." 

76. WHOM DID ALEXANDER MEET FIRST? 

Cum Alexander Macedonum rex, sorte divina monitus, 
ut eum, qui sibi porta egresso primus occurrisset, interfici 
iuberet, asinarium forte ante omnes obviam factum vidisset, 
ut ad mortem abriperetur imperavit. Sciscitatus quidnam 
immeritus capitali supplicio addiceretur, cum ad factum 



44 LATIN READER 

suum excusandum oraculi praeceptum rex retulisset, asi- 
narius " Si ita est," inquit, " rex, alium sors morti destinavit : 
namque asellus, quern ego ante agebam, prior tibi occurrit." 
Delectatus Alexander et illius tarn callido dicto et quod ab 
errore revocatus erat, occasionem expiandae religionis in 
aliquanto viliore animali rapuit, atque asinario libenter 
pepercit. 

77. THE PHILOSOPHER. 

Ingenium omnium et cogitata cum rebus externis miram 
coniunctionem interdum habere solent. Philosophus enim, 
qui ad hominum mentes et cogitationes explorandas omnem 
curam conferebat, in horto quotidie ambulabat, et, cum 
advesperasceret, nescio quid meditatus oculos in summum 
templi cuiusdam propinqui fastigium defigebat, ut mentem 
quoque ea contentione in proposito detineret. A quo, ut 
mos erat, meditante fastigium templi conspici non potuit, 
quod arbores iam paulatim grandiores factae prospectum 
interruperunt. Quamobrem philosophus graviter com- 
motus amicum, cuius erant arbores interiectae, oravit ut 
illorum capita decuteret. Quo facto ad solitum meditandi 
morem libenter se contulit. 

78. CYRUS AND THE IONIANS. 

lones per legates a Gyro invitati, ut a Croeso Lydorum rege 
desciscerent, non paruerunt : conf ectis autem rebus et Croeso 
a Cyro devicto, ut iisdem legibus, quibus antea, uterentur, 
a Cyro petebant. Quibus rogantibus hanc f abulam Cyrus 
ira commotus proposuit. Fuit olim tibicen, qui, pisces 
conspectos in mari in terram ad sonitum egressuros esse 
ratus, tibia canebat Turn, ubi spe depulsum se vidit, 



LATIN READER 45 

retibus usus ingentem piscium numerum inclusum extraxit. 
Quos ubi vidit palpitantes, "Desinite" inquit "mine saltare, 
quum me tibia canente egredi et saltare nolueritis." Quae 
quum audiissent legati et se piscibus in terra palpantibus a 
Gyro comparari intellexissent, domum re infecta redierunt. 

79. THE PRISONER FOILED. 

Servilius, in carcere inter Ambianos detentus, tantum 
aufugiendi studium concepit, ut consilium caperet, quo in 
feretro impositus sub specie cadaveris per custodes ferretur. 
At dux, qui castello praeerat, de illo consilio certior factus 
constituit ei obstare, quominus per ilium modum aufugeret. 
Itaque quum forte Servilio obviam esset, rogavit "Audi vis- 
tine quot cives ab inimicis veneno sint absumpti ? " Negavit 
se audiisse Servilius. "At ego," inquit dux, "idcirco 
medicos iussi omnia cadavera in castello mortuorum 
aperire, ut manifestum sit utrum veneno an per aliam 
causam sint mortui." Quae quum Servilius intellexisset, 
maluit in carcere permanere, quam pro mortuo cadavere 
medicis, ut concideretur, se concedere. 

80. EARLY HISTORY OF MANKIND. 

De prima hominum origin e multa et di versa a Graecis 
auctoribus referuntur. Sunt qui narrent Vulcanum iussu 
lovis Pandoram formasse, deinde e magno diluvio neminem 
nisi Deucalionem Pyrrhamque esse superstitem. Haec 
atque alia huiuscemodi declarant poetae, qui de antiquis 
temporibus canunt : apud quos non elegantior exstitit fabula 
quam ea quae materiem, e qua comparata sunt hominum 
corpora, dempnstrat. Lutum, ut haec fama est, e quo con- 



46 LATIN READER 

formata erant cetera animalia, aqua pluviali madefactum 
erat : at ad homines comparandos, ut taedium vitae in- 
finitumque dolorem passuros, lacrimae cum materie lutea 
sunt commixtae. A quo initio homirmm vita posterorum 
haudquaquam discrepat. 

81. WHICH is THE OLDEST NATION? 

Ferunt Psammetichum regem Aegyptiorum, quum 
quinam essent primi et antiquissimi homines reperire 
vellet, talia machinatum esse. Duos pueros nuper natos 
pastori tradidit, qui eos inter greges hoc modo aleret : 
praecipit, ut nemo coram illis ullam vocem ederet, ad quos 
iustis temporibus caprae adducerentur. Haec praecepit 
Psammetichus, ut cognosceret, quam vocem post obscures 
infantium vagitus primam essent edituri. Postquam 
autem duos annos mandatis obsecutus erat pastor, aperienti 
ianuam atque intranti ambo pueruli allabentes et manus 
porrigentes "becos" clamabant. Quod ubi ipse Psam- 
metichus cognoverat, et sciscitando compererat apud 
Phrygas eo vocabulo panem significari, Phrygibus concessit 
eos esse Aegyptiis antiquiores. 

82. A SCHOOLMASTER'S TRICK. 

E plurimis pueris quis furtum commisisset, incertum 
erat. Nam, quum nescio quid cupediarum esset consumptum, 
erat omnibus manifestum unum alterumve delicto obnoxium 
esse. At, ne innocentes cum nocentibus in uno crimine 
coniungeret, ludi magister hoc comparavit. Dixit opus 
esse omnes per atrium caligine offusum deductos gallum 
manu mulcere : deinde eo, qui id facinus admisisset, mul- 
cente, gallum statim cantaturum esse. Qua re simulata, 



LATIN READER 47 

ipse iussit galli pennas atro circumfundi pulvere, ut puero- 
rum manus sordidae fierent. His comparatis pueri per 
atrium deducti, pro, se quisque magistri iussu galli pennas 
mulsit, veritus ne forte id temporis gallus cantaret. 

83. 

Sed quum omnes per atrium ambulasse visi essent, neque 
ullo mulcente cantum edere gallus voluisset, pueri, ut 
solent, rati aut cunctos esse innocentes aut id consilium 
irritum fuisse, magistro taciti irridebant. At ille, neque 
enim iracundus fuit neque insulsus, in alium locum coactis 
imperavit ut manus suas quisque aspiceret. Quo facto iis, 
quorum manus atro pulvere sordidae erant, absolutis, unus, 
qui manus Candidas ostendit, furti incusatus, et confessus se 
facinoris admissi conscium et veritum, ne gallus cantando 
ipsum reum declararet, in illud atrium non ivisse, poenas 
meritas persolvit. 

84. THE ELEPHANT'S EEVENGE. 

Elephantum iure haberi inter Indos animal sagacissimum, 
hoc documentum memoriae traditum est. Mane praeter 
tabernam sutrinam deducto elephanto malum quotidie aliud ve 
pomum sutor ipse dare solebat. Sed accidit ut sutor, forte 
propter iniuriam nuper acceptam iratus, elephanti probos- 
cidi praetereuntis adeo non, ut solebat, pomum praeberet, 
ut subulam acutam offerret. Quo facto elephas magno 
dolore affectus, quum ad paludem pervenisset atque aqua 
turbida proboscidem complevisset, ad tabernam reversus 
supra sutoris caput aquam coenumque profusum demisit; 
scilicet ut demonstraret se, iniuriae baud immemorem, 
sutorem inhumanum ulcisci velle. 



48 LATIN READER 



85. ANDROCLUS AND THE LION. 

In circo maximo amplissimae venationis apparatus 
populo Eomano dabatur. Multae ibi apparebant ferae, 
magnitudine excellent! et ferocia inusitata : sed praeter 
alia omnia unus leo corporis impetu et fremitu terribili, 
toris comisque cervicum fluctuantibus, animos oculosque 
spectantium in se converterat. Ad pugnam bestiarum viri 
consularis servus, cui nomen Androclus fuit, inter com- 
plures ceteros introductus* erat : hunc ubi ille leo procul 
vidit, ,repente quasi admiratus stetit, ac deinde sensim 
atque placide ad hominem tanquam agnitum accessit : turn 
caudam more adulantium canum clementer et blande mo vet; 
deinde crura et manus prope iam metu exanimati leniter 
demulcet. Androclus autem inter ilia tarn atrocis ferae 
blandimenta amissum animum receperat; paulatim oculos 
ad contuendum leonern refert. 

86. 

Tandem, postquam homo vitam priorem recordatus 
leonem laetus agnoverat, inter maximos populi clamores ad 
id excitatos, a Caesare arcessitus Androclus interrogatusque 
causam, cur ille leonum atrocissimus uni pepercisset, hanc 
rem mirificam narrasse fertur. " Quum provinciam Africam 
proconsulari imperio meus dominus obtineret, ego ibi 
iniquis eius et quotidianis verberibus ad fugam coactus, 
ut mihi a domino, terrae illius praeside, tutiores latebrae 
forent, in camporum et arenarum solitudines concessi : ac si 
defuisset cibus, consilium fuisset mortem aliquo pacto 
quaerere. Turn sole medio specum quandam nactus, in 
earn me recondo." 



LATIN READER 49 

87. 

Neque multo post ad eandem specum venit hie leo 
claudus uno et cruento pede, atque illic prime quidem con- 
spec tu advenientis territum animum habeo. Sed postquam 
ingressus leo, ut re ipsa apparuit, in suum latibulum me 
procul delitescentem vidit, mitis et mansuetus accessit ac 
sublatum pedem ostendere et porrigere quasi opis petendae 
gratia visus est. Ibi ego spinam ingentem, quae pedi 
inhaerebat, revelli, conceptamque saniem vulnere intimo 
expressi, accuratiusque sine magna iam formidine cruorem 
penitus siccavi atque detersi. Ille tune mea opera levatus 
pede in manibus meis posito recubuit et quievit : e quo die 
triennium totum ego et leo in eadem specu eodemque victu 
viximus. Namque earum, quas venabatur feras, membra 
sole meridiano tosta edebam. 

88. 

Sed, ubi me vitae illius ferinae iam pertaesum est, leone 
in venatum profecto, specum reliqui : et viam ferme tridui 
permensus, a militibus visus apprehensusque sum, atque 
ad dominum ex Africa Eomam sum deductus. Qui statim 
me rei capitalis damnandum dandumque bestiis curavit. 
Hunc quoque leonem a me tune separatum atque ab homini- 
bus captum nunc etiam pro beneficiis gratiam mihi referre 
intelligo." Quibus dictis, Androclus dimissus cunctis pe- 
tentibus poena solvitur et leone populi suffragiis donatur. 
Postea ferunt Androclum et leonem loro tenui revinctum 
urbe tota circum tabernas ire ; donari aere Androclum, 
floribus spargi leonem : omnes fere ubique obvios dicere 
1 hie est leo hospes hominis, hie est homo medicus leonis.' 

E 



50 LATIN READER 



89. MYCERINUS PROVES THE ORACLE FALSE. 

Mycerino regi ex oppido Buto est allatum oraculum sex 
tantum annos eum victurum esse, septimo autem vitam 
finiturum. Turn Mycerinus, qui . hoc aegrius f erebat, 
dixisse traditur, se, qui deos coluerit, indigna et iniusta pati. 
Alterum igitur responsum editur eum certe moriturum 
esse. Quibus auditis, quum sententiam Deorum iam contra 
se dictam cognovisset, multas parari iussit lucernas, iisque 
quotidie ingruente nocte accensis potabat voluptatibusque 
nee die nee nocte ulla intermissis indulgebat. Per loca 
Aegypti amoena et nemorosa vagatus, hoc consilio utebatur, 
ut oraculum mendacii argueret; quippe qui, noctibus in 
dies conversis, non sex tantum annos sed duodecim victurus 
esset. 

90. EXAMPLE is BETTER THAN PRECEPT. 

Non dubium est quin Spartiatae f ortitudinis et patientiae 
exempla mira omnibus praebuerint. Neque tamen a ceteris 
Graecis amabantur, quod saepius se fastidio et superbia 
plenos praestare solebant : neque placebant Helotibus 
(quorum origo de incolis primo devictis deducta esse dici- 
tur) quippe qui multa et gravia perpessi sint. Quos si 
ephori corpore et numero valentes viderant, eos secretis 
usi modis interficiebant : sin autem, quam ridiculus esset is 
qui ebrius est factus, pueris Spartiatis exhibere pater 
volebat, Heloti tantum vini ofierre solitus est, ut mox 
ebrius in ludibrium incideret. Cui turpiter et indecenter 
se gerenti puerum obviam latum pater monebat : " Noli, mi 
fili, ebrius fieri : si enim haec feceris, te in ludibrium inter 
sodales adduces." 



LATIN READER 51 

91. SYLOSON'S BED CLOAK. 

Syloson, ut Aegyptiorum regiones et mores exploraret, 
e patria Samo eiectus, Memphide pallio indutus coccino 
in foro forte ambulabat : quern ubi conspexit Darius, qui in 
Cambysis exercitu tune stipendia merebat, adipiscendi 
pallium cupidus Sylosontem adiit ut mercaturus. Quern 
quum videret Syloson vehementer cupidum, casu secundo 
ait " Equidem hoc pallium nullo pretio vendere volo : at 
tibi id gratis do." Quo response delectatus, pallium Darius 
libenter accipit : Syloson autem se propter nimiam animi 
benevolentiam pallium perdidisse existimat. Haud multo 
interiecto tempore Darius, Cambyse mortuo, regno Persico 
potitus est. Syloson igitur, quum Susa ascendisset, in aedium 
regiarum vestibulo sedebat et praedicabat se de Dario bene 
meritum esse. 

92. 

Quod ubi audiverat unus e satellitibus et regi nuntiaverat, 
Darius secum colloquebatur : " Quis tandem Graecus est qui 
bene de me meritus sit 3 Fac ut intro deducatur, ut sciam 
quid ille velit." Sylosontem a ianitore introductum atque 
in medio stantem interpretes interrogant, quis sit, quove 
facto bene de rege meritum esse dicat. Cui, tota re exposita, 
respondit rex " Tu ergo ille es, qui mini nullam potestatem 
habenti donum dedisti. Pro quo ingens auri argentique 
pondus tibi reddo, ne te unquam poeniteat beneficii in 
Darium collati. " Noli,' 7 inquit Syloson, " me auro et 
argento donare : patria enim mea Samos a tyranno est occu- 
pata : hanc, quaeso, mini da a caedibus et servitute libera- 
tam." Quae petita non recusat Darius : sed exercitum ad 
Samum liberandam statim mittit. 



52 LATIN READER 



93. AN ARTFUL IMPOSTOR. 

Astrologus mendax idemque impudens amicum, quern 
Ludovicus rex Gallorum praecipue diligebat, mox mori- 
turum esse palam praedicabat. Hand multo post accidit ut 
ille amicus morbo sit consumptus : quod quum audiisset 
rex, sine mora servis imperavit ut astrologum arcesserent. 
Quum is apud regem praesto esset, "quando tu," inquit 
Ludovicus, " qui te res venturas praedicere posse simulas, 
diem supremum obibis ] " Astrologus autem, quum, quo in 
periculo esset, intelligent neque tamen vocem neque animum 
demitteret, respondit, "Tertio ante die quam ipse moriere." 
Quo response perterritus rex servos iussit summam curam 
facere, ne astrologo palatium incolenti victus neu cetera 
commoda deessent. 

94. THE MISSING LINK. 

Inter Athenienses Democritus quidam pusillo erat cor- 
pore et deformato, maximas tamen divitias consecutus erat. 
Hie autem, quum imaginem suam pingendam curavisset, et 
picturam iam confectam attulisset pictor, avaram mentem 
exhibuit. Cui minorem quam quae constituta erat pecu- 
niam praebuit, idque aegre ferenti respondit, "Ni hanc 
pecuniam acceperis, ista pictura nullum tibi commodum 
consequetur." "At tu erras; hanc enim maioris pretii, si 
tu reieceris, facile vendarn." " Die mini, quemadmodum id 
facturus sis : iste enim vultus mihi neque ulli alii consi- 
milis est." " Haec sunt vera : sin autem caudam corpori 
adiecero, simiae imago non hominis omnibus videbitur." 
Quae quum audiisset Democritus, pretium constitutum ex- 
templo persolvit. 



LATIN READER 53 

95. EHAMPSINITUS' TREASURE-HOUSE 

Rhampsinitus rex tantas opes tantamque argenti vim 
habuit, ut nemo inter posteros divitiis ei exaequari posset. 
Quae ut in tuto reponeret, conclave e lapidibus aedifican- 
dum curavit : cuius aedificii quum unus paries extrorsum 
spectaret, structor, cui opus mandatum erat. hoc machinatus 
est ; e lapidibus unum ita parare, ut e pariete a duobus vel 
etiam ab uno nomine facile eximi posset. Qui, interiecto 
tempore, quum prope vitae finem esset, duobus filiis ad se 
advocatis exposuit, quo pacto lapide illo extracto regiis opi- 
bus frui possent. Cui iam vita functo obsecuti, lapide noctu 
extracto, multum pecuniae identidem extulerunt. Eex au- 
tem, quum forte conclave aperuisset et pecuniam diminutam 
videret, miratus haerebat, quum signa iannae impressa 
integra manerent. 

96. 

Laqueos ergo confici et circa vasa, in quibus inerat 
pecunia, collocari iussit. Deinde, ut antea, ventitant fures : 
quorum unus quum irrepsisset et ad vasa accessisset, laqueo 
capitur. Idem fratri imperavit ut statim irreperet sibique 
caput abscideret, ne ille etiam secum esset male periturus. 
Alter autem, probato fratris consilio, caput abscisum abstulit 
et lapide reposito domum abiit. Ubi illuxit, rex obstupe- 
factus, cadavere muro urbis suspense, custodibus imperavit 
ut, si quern deplorantem vidissent, prehensum ad se addu- 
cerent. Interea tarn graviter ferebat furis mater filii alterius 
cadaver indigna pati, ut filio superstiti imperaret ut cadaver 
fratris recuperatum domum afferret; quod si perficere 
nollet, regem se adituram atque eum, ut illius pecuniae 
spoliatorem, delaturam minabatur. 



54 LATIN READER 

97. 

Asinos igitur utribus vino plenis instmctos per viam 
publicam agitabat ; quum prope locum, ubi erant custodes 
cadaveris, venisset, utres clam solvit et vino effluente in- 
gentem edidit clamorem : custodes autem, quum vinum 
effusum viderent et avide colligerent, dum vehementer se 
iratum simulat, maledictis lacerabat. Deinde, quum unus 
e custodibus facete esset cavillatus, donum iis unum ex 
utribus dedit : custodes autem quum id libenter accepissent 
atque eum manu prehensum ut secum maneret im- 
petrassent, potandi causa discumbebant : tandem tanta usi 
sunt potione, ut vino mersi somnoque oppressi eodem loco, 
ubi potaverant, obdormiverint. Turn demum nocte iam 
multum progressa, custodum dextras genas in contumeliam 
rasit et cadaver fratris solutum asinisque impositum domum 
incolumis retulit. 

98. THE INTELLIGENT Ass. 

Thebanus quidam, qui Athenas nuper venerat, ad 
cenam ab hospite invitatus asinum conducendum curaverat, 
ut propositum iter satis maturaret. Asinus autem, quern, 
ut sibi auxilio esset, comparavit, inimicos et malignos 
mores mox exhibebat : namque Thebanum artis equitandi 
minime peritum excutere conatus, saepe constitit. Hoc 
modo in via progressus maximos spectantium risus 
Thebanus movebat : inter quos ut eum vidit qui asinum 
elocaverat, vehement! ira incensus magna voce clamavit, 
" Hetis tu, scelus, nonne vides quanta sit istius asini malig- 
nitasV Cui respondit ille "At tu nostrorum asinorum 
mores non intelligis ; hie enim, quum te peregrinum esse 
cognosset, saepe constitit, ut templa aliaque aedificia per- 
scrutari posses." 



LATIN READER 55 

99. A VALUABLE CROW. 

Augusto post Actiacam victoriam Eomam reverse inter 
gratulantes occurrit opifex quidam cum corvo, quern in- 
stituerat ad hoc dicendum, "Ave, Caesar, victor Imperator." 
Quam avem officiosam miratus Caesar viginti millibus 
nummorum emit : neque picam neque psittacum eadem 
locutos emere noluit. Haec autem sutorem quendam 
pauperem excitavere, ut alium corvum ad parem saluta- 
tionem institueret : qui impendiis exhaustus, quotiens avem 
non respondentem obiurgabat, dicebat "opera et impensa 
periit." Quum iam corvus salutationem dictatam dicere 
coepisset et Augustus respondisset "Satis domi saluta- 
torum talium habeo," adeo subvenit corvo memoria, ut et 
ilia, quae dominum querentem audire solebat, subtexeret, 
" opera et impensa periit." Turn Caesar arrisit, avemque 
tanti emit quanti nullam adhuc emerat. 

100. THE SERVANT AND THE FISH. 

Celer homo dicax et lepidus omnes in cavillando longe 
superare existimabatur : accidit autem ut etiam Celer a 
servo quodam homine non insulso devinceretur. Hie enim 
servus, quamvis ingenium acre haberet, illud dissimulare 
solebat : itaque piscibus, quos identidem dominus ad 
Celerem mittebat, ad incultum et agrestem morem deiectis 
in mensam, statim domum abiit. Quae quum ita fuerint, 
Celer iratus semel ostendere voluit, quemadmodum piscis, 
quern dominus illius misisset, in mensam esset deponendus. 
Idcirco exemplum praestare constituit, quo usus servus 
piscem in postremum decenter offerret. Itaque servum, 
pisce ut mos erat deiecto, domum digressurum Celer 
monuit, ut ea, quae ipse docere vellet, disceret. 



56 LATIN READER 



101. 

Ad hoc perficiendum Celer servi partes acturus calathum, 
in quo erat piscis, sustulit : servus autem in loco Celeris 
in triclinio reclinabat. " Salve," inquit Celer : " Di tibi 
sint fausti : imperabat mihi dominus ut hunc piscem tibi 
apportarem et te bene valere iuberem." Haec locutus 
piscem in mensam sollicitus deposuit : servus autem vafro 
consilio adhibito hoc quoque Celerem docere constituit. 
" Heus tu," respondit : "fac ut gratias maximas tuo domino 
pro me agas et ipse hanc mercedem accipias." Celeri enim 
quinquaginta nummos dat. Itaque cum Celer servum, 
quomodo decenter piscem offerre posset, docebat, turn 
invicem servus, quomodo Celer se mumficum posset prae- 
stare, demonstrabat. 

102. SCYTHIAN PRESENTS. 

Persae, qui sub duce Dario fines Scytharum invaserant, 
magna incommoda passi tandem redire volebant ; at, quo 
diutius in Scythia manerent et penuria rerum omnium 
premerentur, pecoribus nonnullis cum pastoribus relictis, 
Scythae in alium locum paulatim se recipiebant. Persae 
quidem, quoties impetum facerent, pecoribus captis exsulta- 
bant. Quum autem id saepius fieret, ad extremum Darius, 
quid consilii caperet, incertus haerebat. Quod ubi 
Scytharum reges animadverterant, praeconem ad eum 
miserunt, qui dona avem et murem et ranam et quinque 
sagittas ferret. Haec adferentem dona interrogaverunt 
Persae, quid esset mittentium consilium. Ille respondit 
nihil aliud sibi mandatum fuisse nisi ut, illis datis, quam 
primum abiret. 



LATIN READER 57 

103. 

Deinde, dum inter se colloqmmtur Persae, abiturus 
nuntius monuit ipsos, si sapientes essent, quidnam ista doDa 
significarent, facile cognituros. Darii autem regis sententia 
erat Scythas sese et terrain et aquam ipsi tradere : id inde 
colligebat, quod mus in terra viveret, rana vero aquam 
habitaret, avis autem similis esset equo, denique tela quasi 
dediti imperii signum esset. Cui opposita erat sententia 
Gobryae, militis inter primes egregii, qui diverse usus 
consilio ad hunc modum rem explicare voluit. " Nisi aves 
facti, Persae, in caelum evolaveritis, aut in mures con- 
versi terram subieritis, aut ut ranae in paludem insilueritis, 
salvi hinc non revertemini, sed sagittis confixi moriemini." 
Ita accidit ut Gobryae verba ab iis, quae postea evenerunt, 
baud discreparent. 

104. A BET. 

Discipulus quum Xanthum philosophum ebrium et 
temulentum esse videret, " praeceptor," inquit, "num. 
quis mare ebibere potesU" "Immo vero," respondit 
Xanthus, " ego enim hoc ipse ebibere possum : at si 
non potuero, totam meam domum tibi tradam." Itaque 
depositis anulis, ut pactum confirmarent, discesserunt. 
Postridie Xantho interroganti, ubi esset annulus, respondit 
servus Aesopus eum heri ebrium mare ebibere posse 
gloriatum esse, et in pacto annulum eius deposuisse. 
"At te nunc oro, ut praesto sis et opem porrigas, ut aut 
vincam aut pacta dissolvam." " Vincere quidem haud tibi 
licet, sed, ut pacta solvas, ipse efficiam. Cum hodie rursus 
in unum convenerint amici, ne tuo proposito destiteris, 
neve ea, quae facere volebas ebrius, te sobrium facere nolle 
dixeris." 



58 LATIN READER 



105. 

Igitur iussit lectos et mensam in litore poni et pueros 
ad aquam marinam porrigendam cum poculis paratos. 
Cum autem Xanthus omnem turbam ad spectaculum 
concurrisse vidisset, ipse discumbens e marl poculum 
impleri iussit : quo accepto, omnibus audientibus rogavit 
" Quaenam foedera apud vos inivi 1 " Ei respondit unus ex 
amicis, "Tu mare ebibere posse gloriatus es." Quibus 
dictis Xanthus ad populum conversus, "Viri Samii," in- 
quit. " vos scitis, quot et quanti fluvii in mare perrumpant : 
ego autem fore ut mare solum ebiberem pollicitus sum. 
Hie igitur prius flumina omnia coerceat, deinde statim 
mare solum ebibam." Quum haec Xanthus dixisset, amicus 
victum se confessus, eum obsecravit ut pacta dissolveret. 

106. POLYCRATES AND HlS ElNG. 

Polycratis, tyranni Samii, ita res auctae sunt, ut per 
universam Graeciam gloriam maximam consequeretur. At 
Amasin regem amicum non latebat, quam secundae res 
Polycratis essent; qui veritus, ne ei ingenti uso felicitate 
adversam fortunam Di invidi inferrent, eum admonuit ut, 
quodcunque ei maximi esset pretii, id abiceret ; quo facto 
Deorum invidos animos placaturus esset. Is igitur, post- 
quam anulum e smaragdo lapide auro devinctum delegerat 
et navem ipse conscenderat, nautas in altum navigare iussit : 
quum procul ab insula abessent, annulum de manu de- 
tractum cunctis conspicientibus in mare proiecit. Piscator 
autem, quum ingentem pulchrumque piscem cepisset, Poly- 
crati eum voluit dono dare : itaque in regia illo oblato ait 
se velle in Polycratis conspectum venire. 



LATIN READER 



107. 

Tandem pisce deposito dixit : " Hunc piscem, o rex, 
postquam ego ceperam, non iudicavi in forum rerum 
venalium esse ferendum ; sed quamvis sim homo pauper 
et manu mea victum quaeram, te tuoque imperio haud 
indignum eum affero. His verbis delectatus Polycrates in 
hunc modum respondit : "Kecte fecisti; duplicem tibi 
orationis et doni causa gratiam reddo : te igitur ad cenam 
invitamus." Piscator domum abiit laetus : famuli vero 
dum piscem concidunt, in ventre repositum anulum Poly- 
cratis reperiunt. Quern ut viderunt, protinus correptum, 
animis gaudio perfusis, ad Polycratem deferunt, nuntiant- 
que quo pacto sit repertus. Turn rex, cuius in mentem 
venit rem esse divinam, ne male vitam esset finiturus, 
verebatur. Quod quidem postea accidit. 

108. BLOWING HOT AND COLD. 

Homo quidam cum Satyro amicitiam habuit. Apud 
quern quum edendi causa homo sederet, exorta coeli tem- 
pestate, manus ad os admotas anhelitu refovere conabatur. 
At Satyro id intuenti et roganti, quamobrem faceret, re- 
spondit id facere, ut manus frigidas calefaceret. Deinde 
ubi, exstructo foco, apposita mensa, in fervidam pultem 
inflabat, magis etiam admiratus Satyrus sciscitatus est 
quid vellet. "Ut pultem," inquit ille, "mmium ferventem 
halitu ref rigerem. " Tune Satyrus, dum a mensa surgit, 
"Quid audio 1 ?" inquit, "Tune eodem ex ore pariter et 
calidum et frigidum halitum emittere potes ? Yale : neque 
enim tecum posthac amicitiam exercebo." 



60 LATIN READER 

109. Two SIDES TO EVERY QUESTION. 

Leo et homo dum in eadem via simul progrediuntur, et 
vario sermone inter se utuntur, columnam vident, in qua 
erat incisus leo ab homine suffocatus. Hanc ubi homo 
leoni ostendit, "Hie videre," inquit, "licet, quanto leonibus 
ferisque omnibus sit homo praestantior et valentior." 
" Quis autem," rogavit leo, " ea, quae homo gessit, in hac 
columna inciditl" Subridet ille et respondet scilicet 
hominem opus perfecisse. At leo : " Sin autem inter leones 
essent, sicut inter homines, ii qui marmor possent sculpere, 
plures a leonibus homines quam ab hominibus leones suffo- 
catos sculpi videres." Quo response homo subito com- 
motus, veritus ne ipse exemplo esset, cum leone colloquium 
diremit, et domum quam celerrime aufugit. 

110. ALCMAEON AND THE GOLD. 

Croesus rex Lydorum, beneficiis ab Alcmaeone Athen- 
iensi acceptis, eum ad se Sardes invitavit : eundemque 
tanto auri pondere, quantum suo corpore asportare semel 
posset, se donaturum esse promisit. Tune Alcmaeon ad 
hoc donum accipiendum in hunc modum paratus accessit : 
grandi ornatus tunica, in qua amplior erat sinus, et 
cothurnis, quos maximos repererat, indutus in thesaurum 
deductus est. Ibi quum in aurea ramenta incidisset, 
primum circa crura, quantum auri cothurni capere pote- 
rant, infersit, deinde toto sinu repleto et corna ramentis 
conspersa, denique aliis in os sumptis, thesauro egressus 
est, cuivis alii quam homini consimilis. Cuius os auro 
obseratum et omnia turgid a Croesus conspicatus non risum 
continuit : nee modo ea, quae ferebat, sed alia etiam baud 
minora adiecit. 



LATIN READER 61 

^^. *> - OXi\^^^^ 

111. WHOSE is THE SHADOW 1 

Mercator, quum per deserta Libyca progredi vellet, 
asinum conducendum curavit : quocum Aegyptius, cuius 
erat asinus, iter pedibus faciebat. Quibus compositis, quum 
in asinum ascendisset, cum Aegyptio ex urbe egressus 
loca deserta et arida petebat. At ubi sole fervente adeo 
sunt calefacti, ut vix super siccam arenam progredi possent, 
mercator asini tergo impositus laborabat, Aegyptius autem 
ad fervorem vitandum, et sessoris et asini umbra protectus, 
ambulabat. Quum autem hoc mercator vidisset, descendit 
et de asini umbra cum Aegyptio strenue contendit. Hie 
enim asinum ipsum, neque umbram se locasse asseveravit : 
ille autem se cum asino umbram conduxisse. At dum 
rixantur, asinus aufugit ; quo facto neuter umbra potitur. 

112. PERSIAN JUSTICE. 

Xerxes, in proelio apud Salamina commisso devictus, in 
Asiam mare transmittebat. Turn, quum magis fureret tem- 
pestas et nimis onerata esset navis, magno Persarum numero 
invecto, rex timore perculsus e gubernatore quaesivit, ecqua 
salutis esset spes. Cui gubernator respondit non aliam esse 
spem, nisi de numero multorum hominum in nave vectorum 
pars amoveretur. " Viri Persae," inquit Xerxes, " ecquis 
regem esse sibi curae ostendere vult 1 namque in vobis mea 
salus posita esse videtur." Quibus auditis, illi, quum regem 
adorassent, in mare prosiluere e nave, quae, hoc modo levata, 
salva in Asiam pervenit. Xerxes vero simul atque in 
terram erat expositus, aurea corona gubernator em donavit, 
quod regis ipsius vitam conservasset, deinde, quod magnum 
Persarum numerum perdidisset, caput ei praecidi iussit. 



62 LATIN READER 



113. STORY OF AN EARLY SAINT. 

Spyridio sacerdos ob priscam severitatem moresque in- 
tegros multos inter homines praeclarus, Cypro relicta, per 
Asiam quam celerrime se contulit, ut conventu apud Nicaeam 
ab imperatore constitute mature adesset. Alii autem sacer- 
dotes, qui tarn insipientes erant, ut mirae sanctitatis illius 
immemores habitum incultum contemnerent, in eodem 
itinere progrediebantur. Itaque, dum aperte cum Spyri- 
dione libenter colloqui videntur, quomodo eum in itinere 
detinere possent, secreto consilium parabant. Namque, dum 
eadem taberna et Spyridio et alii sacerdotes pernoctant, hi 
media nocte experrecti, cibo arrepto, foras se emittere incip- 
iebant, et Spyridioni, quominus sequeretur, obstare cona- 
bantur. 

114. 

E quibus unus, qui socios retinuerat, rogavit, quamobrem 
tanta celeritate domum relinquerent : respondebant omnes 
se id facere, ut sine Spyridione homine inculto et immundo 
reliquam itineris partem perficerent. Quibus autem per- 
suadebat, ut, priusquam e taberna exirent, subtili consilio 
uterentur. "Abscisis mulorum eius," inquit, "capitibus, 
non modo ipsi Nicaeam securi vos conferetis, sed Spyridi- 
onem, ne sequatur, impedire poteritis. Hoc consilio libenter 
accepto, quum mulorum alterius candidi, alterius spadicis 
capita decidissent, maxima celeritate aufugerunt. Spyridio 
autem prima luce experrectus servos ad mulos inveniendos 
statim demisit, qui, cum sine mora rediissent, primo stupe- 
facti tacebant. 



LATIN READER 63 



115. 

Dominus autem " Nonne mulos," inquit, "in stabulo 
paratos invenistis V "Immo vero," responderunt, "sed 
homines scelesti et improbi capita iis detraxerunt." Ille 
autem neque hilarem deposuit vultum, neque irato utebatur 
animo ; sed servis, ut mulos adducerent, imperavit. Quibus 
quum in tabernam adductis mira quadam arte capita adhuc 
decisa reposuisset, in Asiam statim contendit. Quo facto, 
additum est etiam detrectantibus maximum argumentum, 
sacerdotem ilium re vera hoc tarn difficile miraculum 
perf ecisse : namque, quia sub incerta luce colores nullo 
modo distinguere potuerat, capita invicem mutata candido 
spadix, spadici candidum forte reposuit. 



116. THE FATE OF LAMPSACUS. 

Ad vafrum consilium Anaximenis, qui in omni dicendi 
ratione clarissimus erat, urbis Lampsaci salus est referenda. 
Nam cum ad excidium urbis summo studio Alexander 
ferretur, progressumque extra moenia Anaximenem prae- 
ceptorem suum vidisset, quia manifestum erat futurum ut 
preces suas irae eius opponeret et ad dissuadendum ore 
eloquenti usurus esset, id se non facturum, quod petiturus 
esset, rex iuravit. Tune Anaximenes tarn acrem exhibuit 
sagacitatem, ut Alexandri etiam ingenium vinceret : extem- 
plo enim respondit : " Peto ut Lampsacum diruas." His 
dictis rex obstrictus iureiurando et Anaximenis voluntati 
obsecutus, urbem vetusta nobilitate inclitam exitio, cui 
destinata erat, subtraxit. 



64 LATIN READER 



117. THE DEATHS OF AESCHYLUS, EURIPIDES, SOPHOCLES. 

Poetarum tragicorum quantum inter se distarent mortes, 
cognoscere operae pretium est. Moenibus Gelae urbis, in 
qua morabatur, Aeschylus egressus aprico in loco resedit. 
Super quern aquila, quae testudinem ferebat, splendore 
capitis (erat enim calvum) elusa, ei perinde ac lapidi onus 
illisit, ut carne vesceretur. Quo occisus ictu extemplo 
Aeschylus est mortuus : Euripidis autem aliquanto atro- 
ciorem finem passus est. Dum enim ab Archelai Macedonis 
cena domum repetit, canum morsibus laniatus obiit. 
Sophocles vero extremae iam senectutis, cum in certamine 
fabulam docuisset, ancipiti sententiarum eventu diu solli- 
citus, denique tamen una sententia victor, causam mortis 
gaudium habuit. 

118. A DIFFICULT CASE. 

Protagoras sophista acerrimus cum Evathlo discipulo 
simultatem gessit : super pacta mercede inter eos haec lis 
erat et controversia. Evathlus dives adolescens, eloquen- 
tiae dicendae orandarumque causarum cupidus, in discip- 
linam Protagorae se dedit, seque daturum promisit grandem 
mercedem, quantam pecuniam Protagoras petiisset : cuius 
dimidium tune statim, priusquam disceret, dedit, pepigitque 
ut alterum dimidium daret, quo die causam apud iudices 
orasset et vicisset. Postea quum diu Protagorae auditor 
assentatorque fuisset et in studio facundiae abunde se 
promovisset, causas tamen non reciperet, tempusque iam 
longum praeteriret, reliquam mercedis partein solvere 
noluit. 



LATIN READER 65 

119. 

Protagoras autem, consilio quod turn astutum existima- 
bat inito, ab Evathlo pactam mercedem petiit: lite cum 
Evathlo contestata, quum ad iudices ad causam diiudi- 
candam utrique venissent, Protagoras sic exorsus est. 
"Disce," inquit, "o adolescens stultissime, sive contra te 
sive pro te iudices sententias dixerint, fore ut reddas id 
quod peto. Nam si contra te constitutum erit, mercedem 
mihi e iudicum sententia debebis, quia ego vicero : sin 
autem secundum te iudicatum erit, mercedem mihi ex 
nostro pacto debebis, quia tu viceris." Cui respondit 
Evathlus ; " Huic tuae tarn ancipiti captioni obviam ire 
possem, si verba non ipse f acerem atque alio patrono uterer. 
Sed maiorem mihi voluptatem victoria afferet, si te non 
in causa modo sed in isto argumento quoque vicero. 

120. 

"Disce igitur tu quoque, o magister sapientissime, 
utrocunque modo sit constitutum, id, quod petis, te non 
consecuturum esse, sive contra me, sive pro me sit pro- 
nuntiatum. Nam si iudices pro causa mea senserint, nihil 
tibi e iudicum sententia debebo, quia ego vicero : sin autem 
contra me pronuntiaverint, nihil tibi e nostro pacto debebo, 
quod non vicero." Turn iudices hoc spinosum esse et 
inexplicabile, quod utrinque dictum esset, rati, ne sententia 
sua, utramcunque in partem esset dicta, ipsa sese rescin- 
deret, re integra relicta, causam in longinquum tempus 
distulerunt. Itaque Evathlus argumentum, quo usus erat 
Protagoras, contra eum conversum ita retulit, ut discipulus 
magistrum devicerit. 



66 LATIN READER 



121. AN INFAMOUS HORSE. 

Cn. Seium scribunt Eomani auctores equum Argis natum 
habuisse, qui magnitudine inusitata, cervicibus arduis, 
colore phoeniceo, comanti iuba, omnibusque aliis equorum 
laudibus longe praestabat; at tali usus est fortuna, ut 
quisquis eum haberet cum omni domo, familia, fortunis, 
funditus deperiret. Itaque, quum Seius capitis damnatus 
miserando supplicio esset affectus, Dolabella in Syriam pro- 
fectus istius equi f ama adductus est, ut Argos deverteret et 
sestertiorum centum milibus eum emeret. At bello civili 
Dolabella in Syria obsesso atque interfecto, C. Cassius, qui 
Dolabellam obsederat, equum abduxit : idem, exercitu suo 
fuso, miseram mortem oppetiit. Hinc illud de hominibus 
calamitosis ortum dicique solitum, "ille Seianuni equum 
habe.t." 

122. THE SINGER AND THE CRICKET. 

Fidicen quidam, qui certamen canendi iniit, et voce et 
fidibus canere tanta arte incepit, ut non modo amicos cir- 
cumstantes sed eos etiam, qui peritius de arte canendi 
disceptabant, delectare posset. At dum hac iucunda 
voluptate omnes fruuntur, subito una e septem fidibus, 
quibus lyra est comparata, interrumpitur, quam ita inter- 
ruptam fidicen f rustra tentat attingere. Huic aegre canenti 
cicada auxilium praestat, quae per artem singularem pro 
nervo iam deficiente suam vocem tarn iuste praebet, ut 
nemo praeter ipsum fidicinem illius nervi proprium sonitum 
deesse intelligat. Turn demum ille victor, praemio accepto, 
domum rediit: nee tamen ingratus, sui imaginem de 
marmore faciendam, et cicadae tanquam adiutricis effigiera 
ad lyrae fides apponendam curavit. 



LATIN READER - 67 



123. ANTIGONUS AND HIS HORSES. 

Cum Antigonus in castello Phrygiae, quod Nora appel- 
latur, circumsederetur et vereretur, ne uno loco manens 
equos militares perderet, quod spatium non esset agitandi, 
callidum fuit eius inventum, quemadmodum stans iumen- 
tum calefieri exercerique posset, quo libentius et cibo 
uteretur, et a corporis motu non removeretur. Altius 
substringebat caput loro quam ut prioribus pedibus plane 
terram posset attingere. Deinde post verberibus cogebat 
exsultare et calces remittere : qui motus non minus sudorem 
excutiebat quam si in spatio decurreret. Quo factum est, 
quod omnibus mirabile visum est, ut iumenta aeque nitida 
ex castello educeret, cum complures menses in obsidione 
fuisset, ac si in campestribus ea locis habuisset. 



124. EOMAN EULE. 

Eefert Cicero L. Domitium praetorem in Sicilia, quum 
aper ingens ad eum allatus esset, admiratum requisivisse 
quis eum percussisset. Quum audisset pastorem fuisse, 
eum ad se vocari iussisse : ilium cupide ad praetorem quasi 
ad laudem et ad praemium accurrisse : quaesivisse Domi- 
tium, quomodo tantam bestiam percussisset : ilium respon- 
disse, venabulo. Statim deinde iussu praetoris in crucem 
esse sublatum. De quo intellegendum esse maluisse Domi- 
tium crudelem in animadvertendo quam in praetermittendo 
dissolutum videri. Nobis autem hoc edictum, ne quis cum 
telo servus esset, quo Domitius utebatur, baud civile, 
supplicium, quo pastor est affectus, inhumanum videtur. 



68 - LATIN READER 



125. JUSTICE AND MERCY. 

Zaleucus, si quis alius sapiens et ad rempublicam geren- 
dain sagax, urbem Locrensium saluberrimis et utilissimis 
legibus munivit : quas ut confirmaret, aliis sceleribus alias 
poenas iuste assignavit. His compositis, quum filius eius 
crimine damnatus secundum ius ab ipso constitutum utroque 
oculo carere deberet, ac tota civitas in honorem patris 
poenam adolescentuli remitteret, aliquamdiu repugnavit. 
Turn demum precibus populi devictus, suo prius, deinde 
filii oculo effosso, usum videndi utrique reliquit. Ita 
debitum supplicii modum legi reddidit : quo facto cum 
civem iustum turn patrem misericordem se praestitit. 

126. FAT MAN IN LONDONDERRY. 

Urbe quadam Hibernica diu obsessa, cives cuncti tanta 
fame afficiebantur, ut etiam canes, equos, alia animalia con- 
sumere cogerentur. Panis enim in paucis locis idemque 
mucidus inveniri poterat : et nocte et interdiu cives undique 
mortui ante oculos omnium iacebant : omnes intellexerunt, 
nisi auxilium sine mora adveniret, fore ut urbs, quam tanta 
virtute defendissent, ab hostibus caperetur. At inter 
homines fame confectos et macie corruptos unus pinguis 
propter corporis magnitudinem invidiam patiebatur: ad- 
mirati enim ilium tarn pinguem esse multi paene devora- 
turi videbantur. Ille autem omnis facinoris praeter 
obesitatem innocens, ut esurientium et mortem minantium 
aspectum vitaret, domi perterritus manebat. Turn demum, 
urbe obsidione liberata, id quod ei maximo periculo fuerat, 
ludibrio solum postea fit. 



LATIN READER 69 

127. CUSTOMS OF THE MAORIES. 

Saevi mores et crudeles inter eos, qui nee iura divina 
nee humana cognoverunt, referuntur. At permulta, quae 
nobis absurda et plane ridicula videntur, nonnunquam e 
consilio neque insulso neque imprudent! sunt orta. Maori- 
enses enim, qui partem orbis terrarum regioni nostrae oppo- 
sitam colunt, cum moribus quibusdam bonis et honestis 
usi turn disciplinas artesque baud despiciendas prosecuti, 
multam laudem merentur. Sed, quamvis in aliis modis 
aliquantum humanitatis exhiberent, homines comedere 
quondam solebant. Neque id tamen faciebant ferocitate 
adducti neque ulciscendi cupidi : sed, quum perpauca, quae 
consumere possent, in illis insulis invenissent, ut carnem 
humanam praegustarent, sibi persuadebant. Eo accedebat 
ut, mirae opinioni obsecuti, se omnibus et corporis et animi 
virtutibus eius quern comederent potituros, se corrigere et 
emendare per illas epulas vellent. 

128. BUILDING OF ATHENS. 

Post Persas apud Salamina devictos Lacedaemonii, post- 
quam audierunt muros Atheniensium instrui, legatos Athenas 
miserunt, qui id fieri vetarent. His praesentibus desierunt 
Athenienses ac se de ea re legatos ad eos missuros dixerunt. 
Hanc legationem suscepit Themistocles et solus primo pro- 
fectus est : reliqui legati ut turn exirent, cum altitudo muri 
satis magna videretur, praecepit : ut interim omnes servi 
atque liberi opus facerent neque ulli loco parcerent, sive 
sacer esset sive profanus. Themistocles autem ut Lace- 
daemonem venit, aclire ad magistratus noluit, et dedit 
operam ut quam longissimum tempus duceretur : causam 
enim interposuit, se collegas exspectare. 



70 LATIN READER 



129. 

Cum Lacedaemonii quererentur opus nihilominus fieri 
eumque in ea re conari fallere, interim reliqui legati sunt 
secuti ; a quibus cum audiisset non multum superesse muni- 
tionis, apud Ephoros Lacedaemoniorum accessit et con- 
tendit, falsa iis esse delata : quare aequum esse illos bonos 
nobilesque viros mittere, quibus fides haberetur, qui rem 
explorarent ; interea se obsidem retinerent. Gestus est ei 
mos: tresque legati summis functi honoribus Athenas 
missi sunt. Cum his collegas suos Themistocles iussit pro- 
ficisci eisque praedixit, ut ne prius Lacedaemoniorum 
legates dimitterent quam ipse esset remissus. Hos post- 
quam Athenas pervenisse ratus est, apud Ephoros liberrime 
professus est Athenienses suo consilio muris urbem saepsisse. 

130. TIMOLEON IN SICILY. 

Timoleon post res optime gestas Syracusis, quod reliquum 
vitae fuit, privatus vixit. Nullus honor huic defuit ; neque 
postea res ulla Syracusis gesta est publice, de qua prius sit 
decretum quam Timoleontis sententia cognita. Nee tamen 
propter hanc rem ad superbiam est elatus. Is enim, cum 
quidam nomine Demaenetus in contione populi de rebus 
gestis eius detrahere coepisset, ac multa inveheretur in 
Timoleonta, dixit nunc demum se voti esse damnatum; 
namque hoc a Diis immortalibus semper precatum, ut talem 
libertatem restitueret Syracusanis, in qua cuivis liceret, de 
quo vellet, impune dicere. Hie cum diem supremum obiisset, 
publice a Syracusanis in gymnasio, tota celebrante Sicilia, 
sepultus est. 



LATIN READER 71 



131. AN EASTERN PREACHER. 

Inter Arabas olim erant sacerdotes qui in contionem 
populum advocare solerent ; e quibus unus insolitum ser- 
monem habuit. Utrum eos qui audiebant dolore afficere, 
an domum quam celerrime redire voluerit, incertum est. 
"Num scitis," inquit, "quae sim hodie dicturusf Omnes 
negabant. "Idcirco," respondit ille, "nil mihi prodest 
tempus consumere, ut homines tarn insulsos doc earn. Post- 
ridie quum ad tribunal ascendisset, rogavit, utrum ii qui 
audiebant, quae esset dicturus, scirent necne. Se scire 
responderunt ; dixit ille, nil igitur opus esse se ilia narrare. 
Tertio tandem die sacerdoti idem interroganti respond- 
erunt, alios ilia scire, alios ignorare. Quibus autem ad 
respondendum paratus "ii qui sciunt," inquit, "ignorantes 
faciant certiores." 

132. THE ARTFUL HANNIBAL. 

Ad Eumenem regem Komanis amicissimum interficien- 
dum Hannibal talem iniit rationem. Classe paucis diebus 
erant decreturi. Superabatur Hannibal navium multitudine. 
Dolo igitur erat pugnandum, cum par non esset armis. 
Hie iussit quam plurimas venenatas serpentes vivas colligi 
easque in vasa fictilia conici. Harum cum confecisset 
magnam multitudinem, die ipso, quo facturus erat navale 
proelium, classiarios convocat bisque praecepit, omnes ut in 
unam Eumenis regis concurrant navem ; rex autem in qua 
nave veheretur, ut scirent, se facturum promittit; quern 
si aut cepissent, aut interfecissent, magno illis pollicetur 
praemio fore. 



72 LATIN READER 



133. 

Tali cohortatione militum facta, classis ab utrisque in 
proelium deducitur. Quarum acie constibuta, priusquam 
signum pugnae daretur, Hannibal ut palam faceret suis, 
quo loco Eu.menes esset, tabellarium in scapha cum caduceo 
raittit ; qui, ubi ad naves adversariorum pervenit, epistolam 
ostendens, se regem professus est quaerere. Statim ad 
Eumenem deductus est, quod nemo dubitabat quin id de 
pace esset scriptum. Tabellarius, ducis nave declarata, eodem, 
unde ierat, se recepit. At Eumenes, soluta epistola, nihil in 
ea reperit, nisi quod ad irridendum pertinet; cuius etsi 
causam mirabatur (neque reperiebat), tamen proelium statim 
committere non dubitavit. Horum in concursu Bithyni 
Hannibalis praecepto universi navem Eumenis adoriuntur. 



134. 

Quorum vim cum rex sustinere non posset, fuga salutem 
petiit ; quam consecutus non esset, nisi intra sua praesidia 
se recepisset, quae in proximo litore erant collocata. Beli- 
quae Pergamenae naves cum adversaries premerent acrius, 
repente in eas vasa ilia fictilia, de quibus mentionem supra 
f ecimus, conici coepta sunt ; quae iacta initio risuin pugnan- 
tibus excitarunt, nee, quare id fieret, poterat intellegi. 
Postquam autem naves completas conspexerunt serpentibus, 
nova re perterriti, cum, quid potissimum vitarent, non 
viderent, puppes averterunt, seque ad sua castra nautica re- 
tulerunt. Sic Hannibal consilio arma Pergamenorum 
superavit : neque turn solum sed saepe alias pedestribus 
copiis pari prudentia pepulit adversarios. 



LATIN READER 73 



135. WHAT is IN THE BAG? 

In Libycis desertis vagatus Arabs tandem, quum nullum 
cibum diu consecutus esset, paene fame consumebatur. 
Lacum autem subito aspicit, apud quern aquationis causa, 
ut bibant cameli, viatores consistunt ; ad quem quum perven- 
isset, in arena deiectum culeum vidit, quem ut distentum 
sensit, "Grates Dis immortalibus ago maximas,"inquit, "hunc 
enim culeum aut palmulas aut nuces continere pro certo 
habeo ; quam iucundis epulis frui potero ! quanta commoda 
diu optata mini contingent!" quibus dictis animo elato, dum 
cibum sibi esurienti futurum sperat, culeum aperit. lis vero, 
quae ibi conduntur, expositis, magnum concipit dolorem : 
" Yae mihi misero," inquit, "nihil inest praeter margaritas 
inutiles." 

136. ALEXANDER'S DOCTOR. 

Quum Alexander Tarsum venisset, captus Cydni 
amoenitate in praefrigidam undam se proiecit. Turn 
repente tantus nervos eius occupavit rigor, ut nulla spes 
remedii inveniretur. At unus erat ex medicis nomine 
Philippus qui solus remedium pollicebatur ; sed ilium 
epistola a Parmenione pridie missa suspectum faciebat, qui 
ignarus Alexandri infirmitatis monuerat, ut a Philippo 
medico caveret; nam corruptum ilium a Dario ingenti 
pecunia esse. Tutius tamen est ratus Alexander dubiae se 
fidei medici credere, quam indubitate morbo perire. Accepto 
igitur poculo, epistolam medico tradidit ; itaque inter biben- 
dum oculos in vultum legentis intendit. Ut securum 
conspexit, laetior factus sanitatem quarta die recepit. 



74 LATIN READER 



137. THE DERVISH. 

Philosophus ingenio praeditus subtili et rerum omnium 
peritus, per Sericas partes vagatus, quum ad oppidum 
Balcam pervenisset, in regis palatium, quod pro publico 
hospitio habuit, forte iniit. Postea omnia, quae palam 
erant exposita, conspicatus, stragulo, ut mos est, humi 
deposito requiescere voluit. Cui haec molienti obviam se 
ferebat unus e custodibus, qui eum rogavit, quid facere 
vellet. Eespondit philosophus se in illo hospitio dever- 
surum esse. "At," inquit ille iratus, "haec domus revera 
regis palatium est, non publicum hospitium." Dum haec 
aegre ferebant custodes, accidit ut rex ipse haud procul 
ambularet atque eos disceptantes exaudiret. 



138. 

Qui quum errori philosophi innocentis arrisisset, rogavit 
eum haud immiti usus voce, quamobrem tarn insulsus 
esset, ut nullum discrimen inter hospitium et palatium 
intellegeret. "Da mihi petenti veniam," respondit philo- 
sophus ; " cupio enim te pauca interrogare. Quis primus 
hanc domum iam aedificatam incolebat?" Eex respondit 
primo suos incoluisse avos, tune autem suum patrem, 
" Quis autem hodie incolit ? " Se ipsum. " Quis tandem 
tibi mortuo succedet?" Filium suum iuvenem. At 
respondit philosophus " Ea domus, quae incolas saepissime 
mutet neque eosdem hospites retinere possit, mihi quidem 
hospitium, non palatium videtur." 



LATIN READER 75 



139. THE NOBILITY OF IPHICRATES. 

Iphicrates Atheniensis non tarn magnitudine rerum 
gestarum quam disciplina militari nobilitatus est. Fuit 
enim tails dux, ut non solum aetatis suae cum primis com- 
pararetur, sed ne de maioribus natu quidem quisquam 
anteponeretur. Multum vero in bello versatus saepe 
exercitibus praefuit : nusquam culpa sua male rem gessit : 
semper consilio vicit : tantumque eo valuit, ut multa in re 
militari partim nova attulerit, partim meliora fecerit. 
Namque ille pedestria arma mutavit, cum ante ilium 
imperatorem maximis clipeis, acribus hastis, minutis 
gladiis uterentur. Ille e contrario peltam pro parma fecit, 
ut ad motus concursusque essent leviores. Hastae modum 
duplicavit ; gladios longiores fecit. 



140. 

Apud Corinthum tanta severitate exercitui praefuit, ut 
nullae unquam in Graecia neque exercitatiores copiae, 
neque magis dicto audientes fuerint duci : in eamque 
consuetudinem adduxit, ut, cum proelii signum ab im- 
peratore esset datum, sine ducis opera sic ordinatae consis- 
terent, ut singuli ab peritissimo imperatore dispositi 
viderentur. Hie autem a sutoribus originem traxit : quod 
quum opprobrio obiecisset homo nobilis quidem sed turpis 
et scelestus, qui inter avos Harmodium iactavit, respondit 
Iphicrates, "Ista nobilitas, quae ad te devenit, illico 
evanescit : mea autem, quae a me est exorta, in posteros 
progredietur." 



76 LATIN READER 



141. AN IDLE BOY. 

Tres pueri ad ludum ventitabant. Ludi autem magister 
eos multa et utilia docere voluit : curam enim adhibebat 
non modo ut Latine et Graece loquerentur, sed et ea, quae 
geometrae et mathematici scripserant, intellegerent. At, 
quura tres menses haec didicissent, ludi magister experiri 
voluit, utrum ea quae docuisset in memoria retinerent 
necne. "Die mihi, sodes," inquit ille, " orbisne terrarum 
circum solem movetur an sol circum orbem terrarum vol- 
vitur ? " Pueri autem quid respondere possent nesciebant : 
primus igitur respondit orbem terrarum circum solem 
moveri, secundus autem rem contrarie dispositam esse 
affirmavit. Sed tertius in diversas partes distractus, " Uno 
die " inquit " sol circum orbem terrarum, altero orbis ter- 
rarum circum solem movetur." 

142. A EOMAN GENTLEMAN OUTWITTED. 

C. Canius eques Eomanus, quum se Syracusas contul- 
isset, dictitabat se hortulos aliquos emere velle, quo 
invitare amicos et ubi se oblectare posset. Quod quum 
percrebruisset, Pythius ei quidam dixit venales quidem se 
hortos non habere, sed licere uti Canio, si vellet, ut suis; 
et simul ad cenam hominem in hortos invitavit in posterum 
diem. Quum ille promisisset, turn Pythius piscatores ad 
se convocavit et ab iis petivit, ut ante suos hortulos 
postridie piscarentur dixitque, quid eos facere vellet. Ad 
cenam tempore venit Canius. Opipare a Pythio apparatum 
convivium; cymbarum ante oculos multitudo; pro se 
quisque quod ceperat afferebat ; ante pedes Pythii pisces 
abiciebantur. 



LATIN READER 77 



143. 

Turn Canius, "Quaeso," inquit, "quid est hoc, Pythil 
Tantumne piscium 1 tantumne cymbamm 1 " Et ille " Quid 
mirumT' inquit; "hoc loco est, quicquid Syracusis est 
piscium." Incensus Canius cupiditate contendit a Pythio, 
ut venderet. Quid multa ? impetrat. Emit homo cupidus 
et locuples tanti, quanti Pythius voluit. Invitat Canius 
postridie f amiliares suos : venit ipse mature ; ne unum 
quidem piscatorem videt. Quaerit ex proximo vicino num 
feriae quaedam piscatorum essent, quod eos nullos videret. 
"Nullae, quod sciam," inquit, "sed hie piscari nulli solent. 
Itaque heri mirabar, quid accidisset." Stomachari Canius : 
sed quid f aceret 1 



144. THE ERUPTION OF VESUVIUS. 

Irrumpit cubiculum meum mater : surgebam invicem, si 
quiesceret, excitaturus. Ecce amicus avunculi mei, qui 
nuper ad eum ex Hispania venerat, ut me et matrem 
sedentes, me vero etiam legentem videt, illius patientiam, 
meam securitatem corripit. lam hora diei prima et adhuc 
dubius et quasi languidus dies : iam quassatis circumiaceu- 
tibus tectis, quanquam in aperto loco, angusto tamen, 
magnus et certus ruinae metus. Turn demum excedere 
oppido visum : multa ibi miranda, multas formidines pati- 
mur. Nam vehicula, quae produci iusseramus, quanquam 
in pianissimo campo, in contrarias partes agebantur ac ne 
lapidibus quidem fulta in eodem vestigio quiescebant. 



78 LATIN READER 



145. 

Praeterea mare in se resorberi et tremore terrae quasi 
repelli videbamus. Certe processerat litus multaque ani- 
malia maris siccis arenis detinebat. Nee multo post ilia 
nubes descendere in terras, operire maria : turn mater orare, 
hortari, iubere quoquo modo fugerem; posse enim iuvenem; 
se et annis et corpore gravem bene morituram, si mihi causa 
mortis non adfuisset. Ego contra salvum me nisi una non 
futurum : dein manum eius amplexus addere gradum cogo. 
Paret aegre incusatque se, quod me moretur. lam cinis, 
adhuc tamen rarus : respicio, densa caligo tergis imminebat, 
quae nos torrentis modo infusa terrae sequebatur. Tandem 
ilia caligo tenuata quasi in fumum nebulamve discessit : 
mox dies verus, sol etiam effulsit lurid us tamen, qualis esse, 
cum deficit, solet. 

146. CATCHING A TARTAR. 

Viator per loca deserta saltusque devios profectus, quia 
magnum argenti pondus secum portabat, ne latrones ex 
inopinato incurrerent, accuratius vigilabat. Cui multa peri- 
cula et graves labores perpesso, quum fere finem itineris 
attigisset, subito obviam irruit homo ferox et robustus, et 
tanta vi oppressit, ut mox omnibus rebus viatorem exspol- 
iaverit. At ille, quern vicerat latro impetu repentino, 
ad amissam pecuniam recuperandam animum applicabat : 
cui reputanti manifestum videtur doloso utendum esse 
consilio. Propterea ad latronem conversus "Invitus," 
inquit, "divitias tibi concessi : mei enim amici aegre ferent 
me tantum argenti pondus amisisse et obiurgabunt quod 
hominem ignavum et timidum me tibi praestiterim." 



LATIN READER 79 

147. 

Quum latro subrideret, respondit ille : " Mihi quidem 
iniquum videtur non modo pecuniam sed etiam existima- 
tionem eodem die perdidisse. Quare fac ut digitum, quern 
in hoc ligno deponam, gladio abscidas, quo absciso facile 
hoc argumentum omnibus praebebo me re vera pro mea 
pecunia dimicasse." Viatori haec loquenti quum respon- 
disset latro, se libenter digitum in ligno depositum abscis- 
urum, gladium e vagina extractum in digitum viatoris 
magna vi deiecit. At ille, subito motu manu de ligno 
subducta et gladio ligno inhaerente, latronem correptum 
loro constrinxit. Itaque non modo pecuniam recuperavit, 
sed inter homines vir fortis et impavidus est relatus. 

148. THE LUCKLESS ATYS. 

Erant Croeso regi Lydorum filii duo : quorum alter cor- 
poris vitio laborabat ; erat enim mutus : alter inter aequales 
omnibus rebus praestantissimus, cui nomen erat Atys. 
Hunc Croeso in somnio significatum est ferreae cuspidis 
ictu moriturum esse : quare ille experrectus Atyn, qui 
exercitui Lydo praeesse solitus erat, militia abesse iussit : 
iacula vero et hastas et alia tela, quibus viri ad bellum 
utuntur, ne quid in pariete suspensum in nlium suum inci- 
deret, amovenda curavit. Interim advenit Sardes vir cala- 
mitate obstrictus, qui Croeso roganti, " Quis es tu, homo, et 
unde venisti 1 " respondit, " rex, Adrastus Gordiae sum 
films : f ratrem meum occidi invitus ; quamobrem a patre 
eiectus et rebus omnibus desti tutus hie adsum." Cuius 
regem miseruit, quod et inops et maestus videbatur ; prop- 
terea in aedibus tutus Adrastus vitam agebat. 



80 LATIN READER 



149. 

Haud multo post in Olympo exstitit mira magnitudine 
aper ; qui ex illo monte descendebat et arva Mysorum 
vastabat : Mysi autem, saepe egressi, nihil mail inflixerant 
sed magnam cladem ab illo acceperant. Quamobrem 
venerunt ad Croesum Mysorum legati, oratum ut rex 
filium suum et iuvenes canesque selectos ad Mysiam mit- 
teret. Quibus Croesus ea recordatus, quae in somnio erant 
praedicta, respondit, " Lydorum iuvenum manum et omnia 
venatoria instrumenta libenter offeram, ut quam prompt- 
issime beluam e vestra terra venatores summoveant." 
Quae quum audiisset Atys, patrem vehementius est obtest- 
atus ut ad aprum devincendum ipse demitteretur. "Tibi," 
inquit, "in somnio significatum est me ferrea cuspide 
moriturum : at apro quaenam sunt manus, quae ferrea 
cuspis quam tu timeas 1 ?" Hoc modo Croesus evictus 
veniam exeundi filio baud libenter dedit. 



150. 

Deinde Atys cum iuvenibus canibusque selectis pro- 
fectus, ubi Olympum pervenit, beluam indagant et in- 
ventam iaculis incessunt. Ibi Adrastus hospes, vibrato in 
aprnm iaculo, quod ab illo aberrat, Croesi filium traicit : 
qui cuspide ictus statim mortem obiit. Atys autem, dum 
cadaver domum Lydi ferunt, pone secutus, Croeso se 
tradidit atque eum oravit ut se super cadavere mactaret : 
neque enim esse sibi vivendum. Quibus auditis, rex 
Adrastum miseratus, ait : " Satis poenae a te repeto : 
quoniam ipse te capitis condemnas, neque tu tamen huius 



LATIN READER 81 

mali auctor es, sed nescio quis deus, qui mihi iam pridem 
hoc futurum significavit." Itaque Croeso filium iuste 
sepeliendum curante, Adrastus idem et fratris sui et regis 
filii interfector se omnium hominum infelicissimum esse 
ratus, ubi circa sepulcrum silentium erat, super busto se 
ipse iugulavit. 

151. WAS SHE CURED? 

Anus, quae diuturnam lippitudinem patiebatur, medico 
ad se curandum arcessito, certum praemium se daturam 
esse promisit, si morbum sanasset : sin autem non dolore 
liberata esset, nihil ei daturam esse. Medicus vero, quoties 
ad anum curandam veniebat, toties aliquid supellectilis 
e domo clam exportabat. Mulier autem, oculorum dolore 
tandem sanato, cum nihil suarum rerum domi prospiceret, 
medico pactam mercedem petenti solvere nolebat. Quam- 
obrem in iudicium vocata ea esse pacta non negat : sed se 
sanatam esse, id infitiatur. "Ego enim," inquit, "dum 
caeca eram, domum multa supellectile refertam videbam : 
nunc cum video, ut medicus quidam dictitat, nihil earum 
rerum domi prospicio." 

152. THE HUNT OF THE PRIEST. 

Eex Childebertus sacerdotis Egidii voluntati obsecutus 
pacem cum hoste conciliare voluit. Exercitus autem noctu 
commotus undique vociferabatur, "Tollantur ii, qui reg- 
num Childeberti venundant et populum alterius ditioni 
tradere volunt." Dum haec et his similia palam exclamant, 
mane apprehenso armorum apparatu ad regis tentorium 
accedebant, scilicet ut Egidium vi oppressum et verberibus 
afficerent et gladiis trucidarent. Quibus compertis, sacerdos 
in fugam se dedit et, quum in equum ascendisset, ad 



82 LATIN READER 

urbem propriam iter intendit. At populus ille magno cum 
clamore prosecutus et lapides post eum proicit et convicia 
evomit. Attamen lassatis sociorum equis solus conteodit 
Egidius tanto timore perterritus, ut unam caligam de pede 
elapsam colligere non curaret : sic inter muros Rhemisios se 
conclusit. 

153. JUPITER AND THE BEE. 

Apis quum quondam, ut diis sacra faceret, Olympum 
accessisset, lovi mellis donum obtulit. Quo oblato luppiter 
delectatus, quodcunque ipsa postularet, ei concedi iussit. 
Apis igitur " rex," inquit, " omnium hominum et deorum, 
ancillae tuae hoc concedere velis, ut, quicunque in alvearium 
ad mella diripienda accesserit, ille simul ac pupugerim 
continuo moriatur." Quum de hoc rogato diu haesitaret 
luppiter, quoniam genus mortalium praecipue amabat, api 
petenti tandem respondit : "Sit tibi satis, quod, quicunque 
in alvearia ad mella rapienda accesserit, si eum pupugeris 
et in pungendo stimulum dimiseris, continuo ipsa moriaris." 
Unde accidit ut stimulo in vulnere demisso apes continuo 
pereant. 

154. CLEOBIS AND BITO. 

Quum festus dies lunonis Argis ageretur, oportebat 
sacerdotem, cuius filii erant Cleobis et Biton, adesse. 
Itaque, quum illam ad sollemne et statum sacrificium curru 
vehi ius esset satis longe ab oppido ad fanum, moraren- 
turque iumenta, tune iuvenes ii, quos modo nominavi, 
veste posita corpora oleo perunxerunt et ad iugum acces- 
serunt. Ita sacerdos in fanum advecta, quum currus esset 
ductus a filiis, precata a deo dicitur, ut illis praemium pro 
pietate daret, quod maximum homini dari posset a deo : 



LATIN READER 83 

ferunt post epulatos cum matre adolescentes somno se 
dedisse : mane inventos esse mortuos. Quum igitur 
omnium oculi in eos converterentur, optimus iis obtigit 
vitae exitus. 

155. QUEEN NITOCRIS. 

Nitocris Babylonis regina eximia monumenta aedificasse 
eademque hunc dolum machinata traditur: quae super 
porta urbis celeberrima sepulcrum sibi exstrui iussit; cui 
sepulcro hanc sententiam inscribendam curavit : " si quis 
eorum, qui post me reges erunt Babylonis, pecunia indigu- 
erit, hoc sepulcrum aperiat et, quantum pecuniae velit, 
sumat." Id sepulcrum intactum perstitit, donee regnum ad 
Darium pervenit. Dario autem res indigna esse videbatur, 
ilia porta non uti nee pecuniam, quae ibi deposita esset 
atque etiam ipsa se invitaret, auferre. Igitur sepulcrum 
aperuit : neque ullam reperit pecuniam sed cadaver aliaque 
inscripta verba " Nisi animo esses insatiabili et turpi lucro 
inhiares, defunctorum loculos non aperuisses." 

156. DEBATABLE GROUND. 

Accidit olim ut Lacedaemonii cum Argivis de loco, cui 
nomen Thyre, contentionem haberent. Lacedaemonii enim 
Thyren, quam suam esse Argivi profitebantur, vi ademptam 
tenebant : quum igitur Argivi ad opem ferendam accurris- 
sent, in colloquium ibi cum Lacedaemoniis convenerunt 
pactique sunt, ut trecenti utrinque pugnarent et eorum 
regio foret qui superiores exstitissent : reliquus autem 
utrorumque exercitus domum discederet, scilicet ea causa 
ne, si adessent, parti succumbenti auxilium sui ferrent. 
Quibus compositis atque exercitibus digressis, selecti ex 



84 LATIN READER 

utrisque relicti certamen inierunt : qui quum aequo Marte 
pugnassent, ex sexcentis tres omnino reliqui fuere : ex 
Argivis Alcernas et Chromius, e Lacedaemoniis Othryades. 



157. 

Hi quum interveniente nocte superessent, duo Argivi, 
ut victores, cursu Argos repetierunt: Lacedaemonius vero 
Othryades spoliatis Argivorum cadaveribus armisque in sua 
castra delatis in statione mansit. Postridie utrique re 
audita advenere : ac statim se vicisse utrique contendebant : 
Argivi, quod suorum plures superfuissent, Lacedaemonii 
autem illos profugisse demonstrantes, suum vero perstitisse 
et cadavera Argivorum spoliasse. Ad extremum ex con- 
tentione ad arma concurrunt, pugnam capessunt et multis 
utrinque caesis Lacedaemonii victores discedunt : Othry- 
aden autem superstitem aiunt pudore retentum, ne occisis 
commilitonibus Spartam rediret, illic apud Thyren mortem 
sibi conscivisse. 

158. ARISTIDES THE JUST. 

Aristides Atheniensis adeo excellebat abstinentia, ut 
unus post hominum memoriam cognomine Justus sit 
appellatus ; a Themistocle tamen collabef actus testula ilia, 
quae ostracismus vocabatur, exilio decern annorum mulcta- 
tus est. Qui quidem cum intellegeret reprimi concitatam 
multitudinem non posse, cedensque animadverteret quendam 
scribentem ut patria pelleretur, quaesivisse ab eo dicitur, 
quare id f aceret 1 aut quid Aristides commisisset, cur tanta 
poena dignus duceretur 1 Cui ille incultus quidem et rerum 
inscius respondit se ignorare Aristidem; sed sibi non 
placere, quod tarn cupide elaborasset ut praeter ceteros Justus 



LATIN READER 85 

appellaretur. Hie decem annorum legitimam poenam non 
pertulit : nam, postquam Xerxes in Graeciam descendit, ut 
civibus suis esset auxilio, in patriam restitutus est. 



159. HONESTY is THE BEST POLICY. 

Lignatoris iuxta flumen deo Mercuric dedicatum tigna 
caedentis securis casu in flumen decidit. Quo multa tristitia 
affecto et iuxta fluminis ripam considente, Mercurius miseri- 
cordia motus apparuit, lacrimarumque causam rogavit; 
quam simul ac didicerat, securi aurea delata, utrum ilia 
esset quam amisisset, sciscitatus est. Se autem pauperem 
non eiusmodi securim habere respondit. Deinde aliam 
argenteam Mercurius detulit; quam quoque ubi lignator 
suam esse negavit, postremo Mercurius ligneam praebuit. 
Illam suam esse homini affirmanti Mercurius, quoniam eum 
iustum piumque esse cognoverat, omnes dono dedit. 



160. 

Lignator autem ad socios reversus omnia, quae sibi acci- 
derant, aperuit ; e quibus unus, ut eadem experiretur, quum 
ad flumen accessisset, securim in aquam deiecit ; deinde 
flens in ripa consedit. Quern flentem Mercurius conspicatus, 
ac malisne moribus an bonis esset cognoscendi cupidus, 
securim ei, ut alteri, auream attulit et rogavit, utrum earn 
quam ipse afferret amisisset, necne. Quam ubi suam esse 
affirmaverat, Mercurius, cognito hominis mendacio atque 
impudentia, neque auream neque ligneam praebere voluit. 
Itaque securi lignea amissa, non modo improbus sed etiam 
stultus omnibus videbatur. 



86 LATIN READER 



161. A BOUNDARY QUESTION. 

Qua tempestate Carthaginienses magna Africae parte 
potiti erant, Cyrenenses quoque magni atque opulent! fuere. 
Ager in medio arenosus, una specie ; neque flumen neque 
mons erat, qui fines eorum discerneret. Postquam utrinque 
legiones, item .classes saepe fusae fugataeque, et alteri 
alteros aliquantum attriverant, veriti, ne mox victos victor- 
esque defessos alius aggrederetur, sponsionem fecerunt, ut 
certo die legati domo proficiscerentur. Quo in loco inter se 
obvii f uissent, is communis utriusque populi finis haberetur. 
Igitur Carthagine duo fratres missi, quibus nomen Philaenis 
erat, iter maturavere ; Cyrenenses tardius ivere. Id socor- 
diane an casu accident, parum cognovi 



162. 

Postquam Cyrenenses aliquanto tardiores se esse vident 
et ob rem corruptam domi poenas metuunt, criminantur 
Carthaginienses ante diem domo egressos, conturbant rem, 
denique omnia facere malunt quam victi abire. Sed cum 
Poeni alteram contionem, dummodo aequa esset, peterent, 
Cyrenenses hanc iis obtulerunt, vel illos in iis finibus, quos 
peterent, vivos obrui, vel sese, quern in locum vellent, proces- 
suros. Philaeni, qui inter Poenos iuvenes praeclari habe- 
bantur, condicione probata seque suamque vitam reipublicae 
condonavere; ita vivi obruti. Carthaginienses in eo loco 
Philaenis fratribus aras consecravere, aliique illis domi 
honores sunt instituti. 



LATIN READER 87 



163. THE REWARD OF PIETY. 

Simonides, musicae si quis alius peritus, inter convivas 
carmina hand iniucunda canere solebat. Hie, dum omnes 
epulantur, cantum, ut mos erat, numerosum edere in- 
cipiebat, in quo laudem Deorum hominumque consocia- 
verat. Qui, quum iam eum peregisset, praemii soliti parte 
non data, rogavit, quamobrem dimidiam partem recepisset. 
Eesponderunt convivae : " Nos quidem earn pretii partem, 
quam debemus, iuste praestitimus. Di ipsi tibi eos collaud- 
anti alteram partem persolvant." Haec autem impia dicta 
Decs non fefellerunt. Hand enim multo post unus e servis 
Simonidem fecit certiorem duos iuvenes insigni forma et 
pulcliritudine divina pro foribus stare. 



164. 



At Simonides iuvenum iussu arcessitus, cum foras se pro- 
ripuisset, mox Deorum beneficium percepit; illos quidem 
non vidit, sed magno exaudito strepitu atrium, e quo 
excesserat, dilapsum conspexit. Tectum enim subito 
corruit; et servi et convivae, una strage correpti, tignis, 
tegulis, lapidibus opprimebantur. Turn demum Simonides 
reversus, cum convivas inter pocula iam mortuos aspexisset, 
hoc intellexit, Deos non modo suis laborantibus subvenire 
solere, sed etiam ab impiis poenas sumere. Traduntur enim 
ipsi Dioscuri eo devenisse, qui Simonidem, ut Deorum cul- 
torem, ex impendente ruina extraherent. 



88 LATIN READER 

165. THE PATRIOTIC CODRUS. 

Eex Atheniensium Codrus, quum ingenti hostium ex- 
ercitu regiones Atticae debilitatae ferro atque igne vasta- 
rentur, diffidentia humani auxilii ad Apollinis Delphici 
oraculum confugit, perque legates sciscitatus est, quonam 
modo illud tarn grave bellum discuti posset. Eespondit 
deus finem ei fore, si ipse hostili manu occisus esset. Quod 
quidem non solum in totis Atheniensium castris sed etiam 
in hostilibus percrebruit : ideo factum est ut ediceretur, ne 
quis Codri corpus vulneraret. Id postquam cognovit, 
depositis imperii insignibus, famularem cultum induit, ac 
pabulantium hostium globo se obiecit : unum ex his falce 
percussum in caedem suam compulit. Cuius interitu, ne 
Athenae occiderent, effectum est. 

166. DOUBTFUL COMPLIMENTS. 

Anus quaedam, Syracusanis omnibus Dionysii tyranni 
exitum propter nimiam morum acerbitatem atque intoler- 
abilia onera expetentibus, sola quotidie matutino tempore 
deos, ut incolumis ac sibi superstes esset, orabat. Quod ubi 
is cognovit, non debitam sibi admiratus benevolentiam, 
arcessivit earn, et, cur ita hoc faceret, interrogavit. Turn 
ilia, "Certa est," inquit, "ratio propositi mei. Ego enim 
puella, cum gravem tyrannum haberemus, carere eo 
cupiebam : quo interfecto, aliquanto tetrior alter arcem 
occupavit. Eius quoque finiri dominationem magnopere 
cupiebam : tertium te superioribus importuniorem habere 
coepimus rectorem. Itaque quia vereor ne, si tu fueris 
absumptus, deterior in locum tuum succedat, caput meum 
pro tua salute devoveo." 



LATIN READER 89 

167. A FORGIVING SLAVE. 

Antius Eestio proscriptus a triumviris cum omnes servos 
in rapina et praeda detentos videret fuga, quam maxime 
poterat, dissimulata, se penatibus suis intempesta nocte 
subduxit. Cuius furtivum egressum servus, ab eo vincu- 
lorum poena coercitus atque inexpiabili literarum nota 
per summam oris contumeliam inustus, curiosis speculatus 
oculis ac vestigia hue atque illuc errantis benevolo studio 
subsecutus, ad latus comes arrepsit. Mox, ut sentit 
cupidos sanguinis milites supervenire, amoto domino, 
rogum exstruit eique senem a se comprehensum et occisum 
inicit. Interrogantibus deinde militibus ubinam esset 
Antius, manu in rogum intentata, ibi ilium, datis sibi 
crudelitatis piaculis, uri respondit. Quia verisimilis res 
erat, habita est voci fides : Antius autem incolumis 
effugiebat. 

168. THE DEVICE OF SCIPIO. 

Scipio Africae petendae cupidus postquam in Siciliam 
venit, multos milites voluntaries collegit. Quum ex 
fortissimis peditibus Eomanis trecentorum equitum nu- 
merum complere vellet, neque tarn subito eos posset in- 
struere, temporis angustiis exclusus, consilio sagaci usus 
est. Namque ex iis iuvenibus, quos secum ex tota Sicilia 
nobilissimos sed inermes habebat, trecentos speciosa arma 
atque electos equos quam celerrime expedire iussit: tan- 
quam eos continue secum ad oppugnandam Carthaginem 
aversurus. Gravis ea militia procul domo terra marique 
multos labores magna pericula allatura videbatur, neque 
ipsos modp sed parentes cognatosque ea cura angebat. Ubi 
dies, quae dicta erat, advenit, arma equosque ostenderunt. 



90 LATIN READER 

169. 

Turn Scipio renuntiari sibi dixit quosdam Siculorum 
equites tanquam gravem et duram horrere earn militiam. 
Si qui ita animati essent, malle eos iam turn fateri quam 
postmodo querentes segnes atque inutiles milites rei- 
publicae esse. Ubi ex iis unus ausus est dicere se, si sibi 
utrum vellet daretur, prorsus nolle militare : turn Scipio ei, 
" Quoniam igitur, adolescens, quid sentires non dissimulasti, 
vicarium tibi expediam, cui tu anna equumque et cetera 
instrumenta militiae tradas, et tecum hinc extemplo domum 
ducas, exerceas, docendum cures equo armisque." Laeto 
condicionem accipienti unum ex trecentis, quos inermes 
habebat, tradit. Quod ubi ceteri viderunt, se quisque ex- 
cusare et vicarium accipere. Ita a Scipione sine publica 
impensa trecentis Siculis Eomani equites sunt substituti. 

170. THE PARABLE OF SERTORIUS. 

Sertorius corporis robore atque animi consilio eximius, 
dux Lusitanorum factus, cum eos oratione flectere non 
posset, vafro consilio ad suam sententiam perduxit. Duos 
enim in conspectu eorum constituit equos, alterum vali- 
dissimum, alterum innrmissimum ; ac deinde validi caudam 
ab imbecillo sene paulatim carpi, infirmi a iuvene eximi- 
arum virium universam convelli iussit. Imperio obtem- 
peratum est. Sed dum adolescentis dextra irrito se labore 
fatigat, senio conf ecta manus ministerium exsequitur. Tune 
barbarae contioni, quorsum ea res tenderet, cognoscere 
cupienti, hoc exposuit : " Equi caudae consimilis est noster 
exercitus, cuius partes quivis aggrediens opprimere potest : 
universum conatus prosternere, victoriam non tarn occupa- 
verit quam tradiderit." 



LATIN READER 91 



171. THE SKILL OF DEMOSTHENES. 

Mirifica Demosthenis ars ancillae cuidam succurrit, 
quae pecuniam depositam a duobus hospitibus accep- 
erat ea condicione ut illam simul utrisque redderet. 
Quorum quum alter interiecto tempore, tanquam mortuo 
socio, squalore obsitus, ab ancilla decepta omnes nummos 
abstulisset, supervenit alter et depositum petere coepit. 
Haerebat misera in maxima pecuniae penuria iamque de 
laqueo et suspendio cogitabat : sed opportune Demosthenes 
ei patronus aderat, qui, ut auxilio venit, "Mulier," 
inquit, " parata est depositos nummos solvere : sed, nisi 
sociam adduxeris, id facere non potest, quoniam haec dicta 
est lex, ne pecunia alteri sine altero numeretur. Quae 
quum audiissent iudices, id quod Demosthenes subiecerat 
iustum esse rati, ancillam absolverunt. 

172. THE TREACHERY OF TARQUIN. 

Sex. Tarquinius, quum aegre ferret quod patris viribus 
Gabii non expugnarentur, armis valentiorem excogitavit 
rationem, qua interceptum illud oppidum Eomano imperio 
adiceret. Inopinatus enim, tanquam parentis saevitiam et 
verbera fugeret, quae sua sponte perpessus erat, Gabios se 
contulit : ac paulatim uniuscuiusque benevolentiam fictis 
et compositis blanditiis adeo consecutus, ut apud omnes 
plurimum posset, familiarem suum ad patrem misit indi- 
caturum, quemadmodum cuncta in sua manu haberet, et ab 
eo, quidnam fieri vellet, quaesiturum. Nuntium autem, cui 
parum fidei haberet, quum nullo dato response in hortum 
seduxisset, maxima quaeque et altissima papaverum capita 
baculo decussit. 



92 LATIN READER 

173. 

Interrogando exspectandoque responsum nuntius fessus, 
ut re imperf ecta, redit Gabios : quae dixerit, quaeque viderit 
refert : seu ira, seu odio, sen superbia ingenio insita nullam 
earn vocem emisisse. Sexto ubi, quid vellet parens quidque 
praeciperet tacitis ambagibus, patuit, primores civitatis 
criminando alios apud populum, alios sua sponte ipsos 
invidia opportunos interemit. Multi palam, quidam, in 
quibus minus speciosa criminatio erat futura, clam interf ecti. 
Patuit quibusdam volentibus fuga, nonnulli in exsilium 
acti sunt, absentiumque bona iuxta atque interemptorum 
divisa fuere. Largitiones inde praedaeque : et dulcedine 
privati commodi sensus malorum publicorum adimitur, 
donee orba consilio auxilioque Gabina res regi Eomano sine 
ulla dimicatione in manum traditur. 

174. THE PRIEST AND THE Cow. 

Bos in Sabinis nata esse cuidam patrifamilias dicitur 
miranda magnitudine ac specie; et cecinere vates, cuius- 
cunque urbis civis earn Dianae immolasset, ibi fore imper- 
ium ; idque carmen pervenerat ad antistitem f ani Dianae. 
Sabinus, ut prima apta dies sacrificio visa est, bovem Eomam 
actam deducit ad fanum Dianae et ante aram statuit. Ibi 
antistes Eomanus, quum eum magnitudo victimae celebrata 
fama movisset, memor responsi ita Sabinum alloquitur. 
" Quidnam tu, hospes, paras 1" inquit, "vis sacrificium Dianae 
facere? Quin tu ante vivo perfunderis flumine? infima 
valle praefluit Tiberis." Eeligione tactus hospes, quippe qui 
omnia, ut prodigio responderet eventus, rite facta cuperet, 
extemplo descendit ad Tiberim : interea Eomanus Dianae 
bovem immolat. Id mire gratum regi atque civitati fuit. 



LATIN READER 93 



175. THE DEATH OF ARCHIMEDES. 

Captis Syracusis Marcellus machinationibus Archimedis 
diu victoriam suam inhibitam senserat. Eximia tamen 
hominis prudentia delectatus, ut capiti illius parceretur, 
edixit : quia non multo minoris Archimedis salutem quam 
Syracusarum expugnationem habuit. At dum, animo et 
oculis in terrain defixis, formas describit, militi, qui prae- 
dandi gratia in domum irruperat strictoque super caput 
gladio quisnam esset interrogabat, Archimedes, propter ni- 
miam cupiditatem investigandi, id quod requirebat, nomen 
suum indicare non potuit; sed protecto manibus pulvere, 
"Noli," inquit, "istum circulum disturbare." Qui, quod 
imperium victoris neglegere videbatur, obtruncatus sanguine 
suo operis sui lineamenta confudit. 



176. A DREAM COMES TRUE. 

Tradunt Aterium Eufum equitem Eomanum somnio 
singulari admonitum esse de rebus futuris : qui, cum gladia- 
torium munus Syracusis ederetur, in somno retiarii manu 
se confodi vidit : idque postero die consessoribus nar- 
ravit. Accidit deinde ut proximo ab Aterio loco retiarius 
cum mirmillone introduceretur ; cuius cum f aciem vidisset, 
dixit idem, ab illo se retiario trucidari putasse, protinusque 
inde discedere voluit. Illi autem, metu eius sermonibus 
discusso, causam exitii misero attulerunt. Eetiarius enim, 
in eum locum compulso mirmillone et abiecto, dum iacentem 
ferire conatur, traiectum gladio Aterium interimit. 



94 LATIN READER 



177. THE POETRY OF EURIPIDES. 

Euripides poeta sui fiduciam eiusmodi exhibebat, quae, 
quantum inter modestiam et insolentiam interesset, facile 
declarare posset. Atheniensibus enim postulantibus ut ex 
tragoedia quandam sententiam tolleret, progressus in 
scenam dixit se, ut eos doceret, non ut ab iis dis- 
ceret, fabulas componere solere. Haud multo post idem 
Alexidi tragico poetae responsum non indignum dedit. 
Apud quern quum quereretur Alexis, quod ille triduo non 
ultra tres versus maximo impenso labore deducere potuisset, 
atque ipse se centum perfacile scripsisse gloriaretur ; " Sed 
hoc/' inquit Euripides, "interest, quod tui versus in tri- 
duum tantummodo, mei vero in omne tempus sufficient." 

178. THE IMPIETY OF DAPHITAS. 

Daphitas eius studii erat, quod qui profitentur sophistae 
vocantur, homo ineptae et mordacis opinationis : itaque hie 
Apollinem Delphicum irridendi causa consuluit, an equum 
invenire posset, quum omnino nullum habuisset. Cuius ex 
oraculo reddita vox est, eum inventurum equum sed ut 
equo ipso perturbatus periret. Deinde quum iocabundus, 
quasi delusa sacrarum sortium fide, reverteretur, in regem 
Attalum, saepenumero a se contumeliosis dictis absentem 
lacessitum, incidit : cuius iussu saxo, cui nomen erat Equi, 
praecipitatus, facinoris impii iustas poenas solvisse fertur. 

179. ODATIS. 

In iis provinciis, quae ultra Tanain iacent regna- 
bat Omartes. Cuius filiae Odatidi auctores tradunt 



LATIN READER 95 

imaginem Zariadrae, qui inter Caspias portas fluviumque 
Tanain dominabatur, dormienti apparuisse; Zariadrae au- 
tem imaginem eodem modo ab Odatide visam esse. Quum 
imaginem tarn pulchram vidisset Zariadra Odatidemque 
ipsam formosissimam esse audivisset, ad Omartem nuntios 
misit, qui uxorem sibi Odatidem poscerent. Eenuit autem 
Omartes, quod ipse filiis careret, et cuidam ex suis familiari- 
bus earn collocare decrevisset. Haud ita multo post con- 
vocatis regni optimatibus et amicis et cognatis, illi ut viro 
nuberet imperavit rex, nee tamen cui uxorem daturus esset 
prius indicavit Quum ergo ferveret temulentia, ad epulas 
accita Odatide, con vi vis omnibus auscultantibus, " Nos," 
inquit Omartes, "nuptias tuas nunc facimus." 



180. 

"Odati circumspice, auream phialam vini plenam ei, 
quemcunque maritum optas, tua manu trade : illius esse 
coniugem te proclamabimus." Patri obsequens filia, etsi 
Zariadram suum videre maxime cupiebat, omnes contue- 
batur ac flens circumibat. Zariadra autem, nuntio allato, 
auriga solo comite, fluvium se traiecerat, et magna celeritate 
circiter octingenta stadia permensus tandem prope vicum, 
in quo nuptiae fiebant, accesserat : qui Scythica vestitus 
stola atque in aulam regium ingressus iam Odatidem suam 
inter lacrimas morantem conspexit. " Adsum," inquit, " tibi, 
Odati " : quibus dictis quum eum peregrinum esse eundem- 
que similem illi, quern in somnio viderat, intellexisset, phia- 
lam in manum dedit. Ille accepit raptamque Odatidem in 
currum perduxit et sine mora aufugit. 



96 LATIN READER 



181. A BOY'S CUNNING. 

Mos antea senatoribus Eomanis fuit in curiam cum 
praetextatis filiis introire. Cum patres de re maiore qua- 
darn consulerent, eaque in posterum diem prolata esset, 
placeretque ne quis hanc rem, quam tractavissent, prius 
enuntiaret quam decreta esset, mater Papirii pueri, qui 
cum parente suo in curia fuerat, filium percunctatur, quid- 
nam in senatu patres egissent. Puer respondit tacendum 
esse, neque id dici licere. Mulier facta audiendi cupidior, 
violentius instabat : turn puer, matre urgente, lepidi atque 
festivi mendacii consilium cepit. Acturn enim in senatu 
dixit, utrum videretur utilius magisque e republica esse, 
virum duas uxores habere an mulierem duobus viris esse 
nuptam. Hoc ilia ut audivit, animo timore perculso domo 
trepidans egreditur : ad ceteras matronas defert quod 
audierat. 

182. 

Pervenit ad senatum postero die matrumf amilias caterva : 
lacrimantes atque obsecrantes orabant, ut potius duobus viris 
mulier nuberet, quam ut vir duas uxores haberet. Sena- 
tores in curiam ingressi, quid ilia mulierum intemperies 
et quid istaec postulatio vellet, mirabantur. Puer autem 
Papirius in mediam curiam progressus, quid mater audire 
cupiisset, quid ipse matri respondisset, totam rem, sicuti 
fuerat, palam denarrat. Patres, pueri fide ingenioque 
undique collaudato, consultum faciunt, ne posthac pueri 
cum patribus in curiam praeter ilium unum Papirium intro- 
eant eique puero propter loquendi tacendique prudentiam 
cognomen Praetextatus inditum est. 



LATIN READER 97 



183. WHERE ARE YOU GOING 1 

Kex studiosus iocorum prope pontem, quo flumen multi 
transibant, omnes, quicunque custodi falsa respondissent, 
de arbore suspendere constituit. Unumquemque enim via- 
torem, sive dives sive pauper erat, custos hoc interrogabat, 
quo iturus esset. Ille autem de omnibus rebus prudens 
et sagax, utrum falsum an verum respondissent, mox dis- 
cernere potuit. Quae quum ita sint, viator quidam, cum 
pontem se traiecisset, custodi illud, ut mos erat, quaerenti 
respondet se suspensum iri. Itaque alter quid sibi facien- 
dum sit incertus, diu silet: turn, "Equidem," inquit, 
" dolore afficior : si viatorem suspendero, in eum, ut vere 
locutum, iniuste animadvertam ; sin autem incolumem di- 
misero, vereor ne ipse, mandatis regiis neglectis, poenam 
daturus sim." Cui haec reputanti viatorem, dolosa quidem 
arte usum, absolvere tamen iustius videbatur consilium. 

184. BURIAL OF ALARIC. 

Alii homines aliis sepulturis utuntur. Alaricus, qui 
Honorio imperatore Eomam ceperat, haud multo postea 
subito morbo confectus in Italia mortuus est. Quern, cum 
in vita ferocem et audacem se semper praestitisset, haud 
dissimili funere mortuum comites honestavere. Apud 
enim Consentiam, Busentino fluvio e solito cursu interrupto 
spoliisque magnificis in alveo dispositis, sepulcrum tali viro 
dignum comparatum est. Itaque, cum omnia ad regem 
sepeliendum iam parata essent, in imo alveo cadaver 
depositum neque unquam post illud tempus ab hostibus vel 
ab amicis clisiciendum, exsequiis rite consummatis, relique- 
runt. Turn servi, qui illud opus inceperant, iidem aquam 

H 



98 LATIN READER 

in alveum iterum immiserunt : quo facto, ne ilium locum 
tarn sacratum ostenderent, promiscua caede ad unum ab 
immitibus Gotonibus sunt trucidati. 

185. SPANISH PENANCE. 

Hispani duo, qui pariter multa et nefaria facinora com- 
misissent, rationem, quomodo ilia flagitia expiare possent, 
iamdudum frustra petebant. E quibus uni forte in somnio 
evenit, ut ad sacrum quoddam templum, pisis in calceos 
duris impositis, magnum iter conficeret. Quod ubi cum 
socio communicaverat, ambo in calceos dura et siccata pisa 
iniecerunt atque eodem itinere mane sunt profecti. Hie 
maximo labore et mirabili diligentia usus propositum iter 
nusquam neglexit : sed, dum iratus usque progreditur, medio 
die tandem fatigatus est. Ille autem non modo hilarem 
praebebat vultum, sed sine ullo dolore tarn celeriter festin- 
avit, ut socium propter aestatis calorem laborantem longe 
superaret. 

186. 

Deinde multis diebus exactis alter, cum iam pedibus 
detritis, maximo affectus dolore, templo, quod petebat, longe 
abesset, umbrosas inter arbores requiescit : at subito longi 
itineris baud immemor ad aedem contendit : cui de pro- 
posito desperanti alter, qui templum viserat, idemque 
domum libenter regrediebatur, obviam occurrit. "Heus 
tu," inquit ille, " quomodo tanta celeritate progressus ire 
ac redire potes ? Equidem adeo fatigatus sum, ut pedes 
iam detritos vix promovere possim." Eespondit alter : 
" Tu duris usus pisis atque siccatis magnum perpessus es 
dolorem : ego autem curavi, ne pisa in meos calceos prius 
imponerem, quam ea decocta emollivissem." 



LATIN READER 99 



187. Two WAYS OF LOOKING AT THE SAME THING. 

Hannibalem Carthaginiensem apud regem Antiochum 
facetissime cavillatum esse ferunt. Ei enim ostendebat 
Antiochus in campo copias ingentes, quas bellum populo 
Eomano facturus comparaverat : et exercitum insignibus 
argenteis et aureis florentem convertebat. Currus etiam 
cum falcibus, elephantos cum turribus, equitatumque frenis 
praefulgentem inducebat. Ibi rex contemplatione tanti 
et tam ornati exercitus gloriatus, Hannibalem aspicit et, 
"Putasne," inquit "conferri posse ac satis esse Eomanis 
haec omnia credisT' Turn Poenus, dum militum eius 
pretiose armatorum ignaviam et imperitiam eludit, " Satis 
plane," inquit, " satis esse Eomanis haec omnia credo, 
etiamsi avarissimi sunt." Nihil prorsus neque tam lepide 
neque tam acerbe dici potest : rex de numero exercitus 
sui cum Eomanis comparando quaesierat, de praeda 
respondit Hannibal. 

188. THE GATES OF THE TEMPLE OF JANUS. 

Templi, quod Eomae lano dedicatum est, fores ter post 
urbem conditam clausae sunt. Cuius rei haec causa 
narratur. Bello contra Sabinos orto, Eomani portam 
claudere festinabant, quia in ipsam hostes irruebant. Mox, 
postquam erat clausa, sponte patefacta est : cum autem 
iterum ac tertio idem contigisset, plurimi armati pro limine, 
quia claudere nequibant, custodes steterunt. At cum ex 
altera urbis parte acerrimo proelio certaretur, subito fama 
est allata a rege Sabino Eomanos fusos. Quam ob causam 
Eomani, qui hunc aditum tuebantur, territi fugerunt : in 
Sabinos autem per portam patentem irrupturos ex aede 



100 LATIN READER 

lani per hanc portam magnam vim torrentium erupisse 
ferunt, multasque hostium catervas aut fervent! aqua 
exustas, aut rapida voragine oppressas deperiisse. Ex ea 
re placitum est, ut aedis fores, per quas auxilio urbis lanus 
proficisceretur, civibus Komanis bellum gerentibus resera- 
rentur. 

189. FAITHFUL SLAVES. 

Cum Grumentum obsidione premeretur, servi quinque 
relicti domina transf ugerunt ; qui ab hostibus libenter 
accept! ad Grumentum expugnandum alacres animos ex- 
hibere videbantur : hostes igitur edocti, quibus in locis 
cives, qui earn defenderent, praecipue deficerent, baud multo 
post Grumentum facile ceperunt. Itaque, dum milites in 
urbem impetum f aciunt, atque incendiis praedaeque operam 
dant, servi hoc unum curant, ut domum dominamque quam 
celeriter petant. Ibi cum pervenissent, palam vocifera- 
bantur iam tandem sibi copiam datam esse, illam tarn 
crudelem dominam puniendi : cui domo extractae et quasi 
ad supplicium abreptae gravia minati, secreto omnia ami- 
citiae officia praestabant. Ilia enim, quam singularis fidei 
exemplum servi exhibuissent, in salutem deducta et peri- 
culis liberata, plane intellexit. 



190. AN AUGURY. 

Aesopus servus dominum Xanthum oravit ut se in 
libertatem vindicaret. Cui Xanthus respondit " Id facere 
nolo : sed tu e domo egressus speculare ; ac si duas cornices 
videris, fac ut hoc mihi renunties, bonum enim augurium ; 
sin autem unam videris, erit malum." Cum autem exiisset 



LATIN READER 101 

Aesopus et duas cornices forte in arbore sedentes vidisset, 
Xantho, ut imperatum erat, id remmtiavit. Exeunte 
autem Xantho, altera ex his evolavit : qui, altera sola visa, 
ait "Nonne mihi dixisti, scelus, te duas vidisse 1 ?" "Immo 
vero," respondit Aesopus, "at altera evolavit." lubet 
igitur Xanthus eum, ut mendacem, denudatum verberari. 
At dum verberatur, amico, qui iam accesserat, Xanthum 
ad cenam invitante, inter verbera exclamavit Aesopus ; 
" Hei mihi misero ; ego enim, qui duas vidi cornices, ver- 
beror ; tu autem, qui unam tantum, in convivium abis : 
vanum sane et falsum evenit augurium." Xanthus autem 
sollertiam eius admiratus iubet verberantes plagis desistere. 

191. THE DESTRUCTION OF EOME. 

Honorius, inclinante Romana potestate, imperator factus 
est. Hie autem summo loco minime dignus non modo 
omnia munia non obibat, sed inanibus rebus se devovebat : 
cum enim puer equitare, arcum intendere, alioque virili 
labore uti primo didicisset, adolescens his omnibus re- 
lictis gallinariis ceterisque rebus huiuscemodi penitus 
est deditus. Principatu quindecim annos ita negligenter 
functus, subito nuntium, qui res afferret, ad palatium ad- 
fuisse certior factus est : quern maximum inter tumultum 
iussit statim adduci. Nuntius, magno affectus dolore atque 
itinere continuo defatigatus, " Romam periisse " sine mora 
denuntiavit. Honorius autem his dictis lacrimas copiose 
effudit : putabat enim gallinam Romam vocatam eandemque 
carissimam periisse. Sed plura sciscitatus, non illam galli- 
nam esse mortuam, sed Romam urbem a Gotonibus captam 
intellexit : itaque dolore remoto rursus hilarem vultum 
moresque solitos recepit. 



102 LATIN READER 



192. BURIED ALIVE. 

Turn temporis Anastasius, vir gen ere haud ignobili, 
avitas possessiones, ut mos apud Gallos est, retinere 
maximo studio cupiebat. At Cautinus, qui alienis divitiis 
avarius inhiabat, Anastasium primo blande et suppliciter 
rogabat, deinde gravia minatus eidem imperavit ut hanc 
possessionem sibi concederet; quod nisi dedisset, eum 
iniuriis affici et fame necari se iussurum esse promisit. 
Ille autem, quum virili animo repugnaret neque id amittere 
vellet, Cautino respondit satius sibi ad tempus inedia 
putrescere, quam sobolem suam in posterum miseram 
dereliquisse. Turn iussu Cautini custodibus traditus est, 
ut, nisi eius voluntati obsecuturus esset, fame necaretur. 
Erat enim crypta antiqua et abdita, ubi erat sepulcrum 
magnum e marmore Pario constructum, in quo grandaevi 
cuiusdam hominis corpus positum videbatur. 



193. 

In hoc sepulcrum super sepultum Anastasium vivum ita 
immittunt, ut lapide operiatur, et ad ostia custodes consti- 
tuunt; qui igne accenso, ut graviorem hiemis vim sus- 
tineant, vino sopiti calido obdormiunt. Quid plura ? Manu 
dextra extrusa, vectem divinitus repertum paulatim ita 
commovebat, ut lapidem superiectum amoveret. Deinde 
ubi ita remotus fuit, ut caput foras Anastasius educeret, 
maiorem, per quern totus egrederetur, exitum liberius pate- 
fecit ; et, cum iam advesperasceret, ad aliud cryptae ostium 
accessit, quod claustris validis non adeo erat obstrictum, ut 
inter tabulas prospicere homo nequiret Ad hunc aditum 



LATIN READER 103 

capita apposito, viatorem praetereuntem voce usus exigua 
ad se vocat. Nee mora : viator sudes ligneas, quibus 
claustra continebantur, securi incidit; exituque patefacto 
cum eo domum incolumis Anastasius regressus est. 



194. CLEOPATRA'S WAGER, 

Cum M. Antonius, quidquid mari aut terra aut etiam aere 
gigneretur, ad satiandam ingluviem suam natum existimaret, 
Cleopatra, quae vinci a Eomanis etiam luxuria indignum 
arbitrabatur, per sponsionem est professa se in unam ce- 
nam sestertium centiens insumere posse. Id Antonio mirum 
visum : nee moratus facta sponsione contendit ad Munatium 
Plancum, qui tarn honesti certaminis arbiter eligeretur. 
Postridie Cleopatra, ut Antonium pertentaret, sumptuosam 
sane cenam paravit, sed quam non miraretur Antonius : 
quippe qui omnia, quae apponebantur, esse e quotidianis 
opibus agnosceret. Turn regina arridens phialam poposcit, 
in quam aceti nonnihil acris infudit atque item unionem ex 
aure altera demptum demisit : quern mature dissolutum, ut 
ei natura est, absorbuit. Quo facto, manum ad alteram 
aurem pariter admovisset, nisi Numantius Plancus arbiter 
superatum Antonium sine mora pronuntiasset. 

195. THE SWEETS OF FREEDOM. 

Cani perpasto macie confectus lupus 
Forte occucurrit : dein salutans, invicem 
Ut restiterunt : " Unde sic, quaeso, nites 1 
Aut quo cibo f ecisti tantum corporis ? 
Ego qui sum longe fortior pereo fame." 



104 LATIN READER 

Canis simpliciter : " Eadem est condicio tibi, 
Praestare domino si par officium potes." 
" Quod 1 " inquit ille. " Gustos ut sis liminis, 
A furibus tuearis, et noctu, domum." 
"Ego vero sum paratus : nunc patior nives 
Imbresque, in silvis asperam vitam trahens. 
Quanto est facilius mihi sub tecto vivere, 
Et otiosum largo satiari cibo." 
"Veni ergo mecum." 



196. 

Dum procedunt, aspicit 
Lupus a catena collum detritum cani. 
"Unde hoc, amice ?" "Nihil est." "Die, quaeso, tamen." 
" Quia videor acer, alligant me interdiu, 
Luce ut quiescam, et vigilem, nox cum venerit : 
Crepusculo solutus, qua visum est, vagor. 
Affertur ultro panis ; de mensa sua 
Dat ossa dominus ; frusta iactat familia, 
Et quod fastidit quisque pulmentarium. 
Sic sine labore venter impletur meus." 
"Age, si quo abire est animus, est licentia?" 
"Non plane est," inquit. "Fruere quae laudas, Canis. 
Regnare nolo, liber ut non sim mihi." 

197. A FAMOUS PAIR OF DOGS. 

Indiam petenti Alexandro Magno rex Albaniae dono 
dederat inusitatae magnitudinis canem, cuius specie de- 
lectatus iussit ursos, mox apros, et deinde damas emitti. E 



LATIN READER 105 

quibus cum ne unum quidem canis vellet consequi, segnitia 
tanti corporis ofFensus Alexander interimi eum iussit. 
Nuntiavit hoc fama regi : itaque alterum mittens addidit 
mandata, ne in parvis experiri vellet, sed in leone elephan- 
tove ; duos sibi fuisse, hoc interempto praeterea nullum fore. 
Neque id distulit Alexander leonemque fractum protinus 
vidit. Postea elephantum iussit induci, haud alio magis 
spectaculo laetatus : horrentibus quippe per totum corpus 
villis, ingenti primum latratu, intonuit canis moxque hinc 
et illinc assultavit, donee belluam assidua rotatam vertigine 
afflixit : itaque elephas, tellure ad casum concussa, pro- 
lapsus est. 

198. NULLA DIES SINE LINIA. 

Protogenes Ehodi vivebat, quo quum Apelles annavi- 
gasset avidus cognoscendi opera eius fama tantum sibi 
cogniti, continuo officinam petiit. Aberat ipse, sed tabulam 
amplae magnitudinis in machina aptatam una custodiebat 
anus ; haec foris esse Protogenen respondit interrogavitque 
a quo quaesitum diceret ; " ab hoc " inquit Apelles, arrep- 
toque penicillo liniam ex colore duxit summae tenuitatis 
per tabulam ; et reverse Protogeni, quae gesta erant, anus 
indicavit. Ferunt artificem protinus contemplatum sub- 
tilitatem dixisse Apellen venisse, ipsumque alio colore 
tenuiorem liniam in ipsa ilia duxisse abeuntemque prae- 
cepisse, si redisset ille, ostenderet adiceretque hunc esse 
quern quaereret ; atque ita evenit ; revertit enim Apelles et 
tertio colore linias ita secuit ut nullum amplius subtilitati 
locum reliquerit. 



106 LATIN READER 

199. OVID is BANISHED FROM EOME. 

Cum subit illius tristissima noctis imago, 

Quae mihi supremum tempus in Urbe fuit. 
Cum repeto noctem, qua tot mihi cara reliqui, 

Labitur ex oculis nunc quoque gutta meis. 
lam prope lux aderat, qua me discedere Caesar 

Finibus extremae iusserat Ausoniae. 
Non aliter stupui, quam qui lovis ignibus ictus 

Vivit et est vitae nescius ipse suae. 
Ut tamen hanc animo nubem dolor ipse removit; 

Et tandem sensus convaluere mei ; 
Alloquor extremum maestos abiturus amicos 

Qui modo de multis unus et alter erant. 

200. GAULS ATTACK CAESAR'S CAMP. 

Caesar idoneum locum nactus, quid quaque ex parte 
geratur, cognoscit : laborantibus auxilium submittit. 
Utrisque ad animum occurrit, unum illud esse tempus quo 
maxime contendi conveniat : Galli, nisi perfregerint muni- 
tiones, de omni salute desperant ; Romani, si rem obtinue- 
rint, finem laborum omnium exspectant. Maxime ad 
superiores munitiones laboratur : alii tela coniciunt, alii 
testudine facta subeunt ; defatigatis in vicem integri succe- 
dunt. Agger ab universis in munitionem coniectus et 
ascensum dat Gallis, et ea, quae in terra occultaverant 
Romani, contegit ; nee iam anna nostris nee vires suppet- 
unt. His rebus cognitis Caesar Labienum cum cohortibus 
sex subsidio laborantibus mittit : imperat, si sustinere non 
possit, deductis cohortibus, eruptione pugnaret ; id nisi 
necessario, ne faciat. 



LATIN READER 107 



201. 

Caesar adit reliquos ; cohortatur ne labor! succumbant j 
omnium superiorum dimicationum fructum in eo die atque 
hora docet consistere. Galli, desperatis campestribus locis 
propter magnitudinem munitionum, loca praerupta ex 
ascensu tentant. Hue ea, quae paraverant, conferunt ; 
multitudine telorum ex turribus propugnantes deturbant; 
aggere et cratibus fossas explent, aditus expediunt ; falci- 
bus vallum ac loricam rescindunt. Mittit primo Brutum 
adolescentem cum cohortibus Caesar, post cum aliis. C. 
Fabium legatum; postremo ipse, cum vehementius pug- 
naretur, integros subsidio adducit. Eestituto proelio ac 
repulsis hostibus, eo, quo Labienum miserat, contendit; 
cohortes quattuor ex proximo castello deducit, equitum 
par tern sequi, partem circumire exteriores munitiones, et ab 
tergo hostes adoriri iubet. 

202. 

Labienus, postquam neque aggeres neque fossae vim 
hostium sustinere poterant, coactis undequadraginta co- 
hortibus, quas ex proximis praesidiis deductas fors obtulit, 
Caesarem per nuntios facit certiorem, quid faciendum 
existimet. Accelerat Caesar, ut proelio intersit. Eius 
adventu ex colore vestitus cognito, quo insigni in proeliis 
uti consuerat, turmisque equitum et cohortibus visis, quas 
se sequi iusserat, ut de locis superioribus haec declivia et 
devexa cernebantur, nostri proelium committunt. Utrinque 
clamore sublato, excipit rursus ex vallo atque omnibus 
munitionibus clamor. Nostri omissis pilis gladiis rem 
gerunt. Repente post tergum equitatus cernitur ; cohortes 



108 LATIN READER 

aliae appropinquant. Hostes terga verterunt ; fugientibus 
equites occurrunt : fit magna caedes. 

203. THE GOLDEN AGE. 

Aurea prima sata est aetas, quae vindice nullo, 
Sponte sua, sine lege, fidem rectumque colebant. 
Poena metusque aberant : nee verba minacia fixo 
Aere legebantur : nee supplex turba timebant 
ludicis ora sui : sed erant sine vindice tuti. 
Nondum caesa suis, peregrinum ut viseret orbem, 
Montibus in liquidas pinus descenderat undas : 
Nullaque mortales, praeter sua, litora norant. 
Nondum praecipites cingebant oppida fossae : 
Non tuba directi, non aeris cornua flexi, 
Non galeae, non ensis, erant : sine militis usu 
Mollia securae peragebant otia gentes. 

204. LAKE TRASIMENE. 

Inter Eomanos Poenosque tres f erme horas pugnatum est 
et ubique atrociter. Circa consulem tamen acrior infestior- 
que pugna est : eum et robora virorum sequebantur et ipse 
quacunque in parte premi ac laborare senserat suos, impigre 
ferebat opem : insignemque armis et hostes summa vi pete- 
bant et tuebantur cives, donee Insuber eques Ducario 
nomenerat facie quoque noscitans consulem "En," inquit, 
u hic est," popularibus suis, "qui legiones nostras cecidit 
agrosque et urbem est depopulatus ! iam ego hanc victimam 
Manibus peremptorum foede civium dabo : " subditisque 
calcaribus equo per confertissimam hostium turbam impetum 
facit obtruncatoque prius armigero, qui se infesto venienti 
obviam obiecerat, consulem lancea transfixit. 



LATIN READER 109 



205. 

Magnae partis fnga inde primum coepit : et iam nee 
lacus nee montes pavori obstabant : per omnia arcta prae- 
ruptaque velut coeci evadunt, armaque et viri super alium 
alii praecipitantur. Pars magna, ubi locus fugae deest, per 
prima vada paludis in aquam progress!, quoad capitibus 
humerisque exstare possunt, sese immergunt : fuere, quos 
inconsultus pavor nando etiam capessere f ugam impulerit ; 
ii aut deficientibus animis hauriebantur gurgitibus, aut 
nequicquam fessi vada retro aegerrime repetebant, atque 
ibi ab ingressis aquam hostium equitibus passim trucida- 
bantur. Sex milia ferme primi agminis per adversos hostes 
eruptione impigre facta ignari omnium, quae post se 
agerentur, ex saltu evasere. 



206. THE FATE OF DAEDALUS AND HIS WINGS. 

Monte minor collis, campis erat altior aequis : 

Hinc data sunt miserae corpora bina fugae. 
Et movet ipse suas et nati respicit alas 

Daedalus : et cursus sustinet usque suos. 
lamque novum delectat iter, positoque timore 

Icarus audaci fortius arte volat. 
Cum puer, incautis nimium temerarius ausis 

Altius egit iter, deseruitque ducem. 
Vincla labant, et cera deo propiore liquescit : 

Nee tenues ventos brachia mota tenent. 



110 LATIN READER 



207. 

Territus e summo despexit in aequore caelo : 

Nox oculis pavido v#nit oborta metu : 
Tabuerant cerae : nudos quatit ille lacertos, 

Et trepidat, nee, quo sustineatur, habet. 
Decidit atque cadens, "Pater, O pater, auferor," inquit, 

Clauserunt virides ora loquentis aquae. 
At pater infelix, nee iam pater, " Icare," clamat, 

"Icare," clamat, "ubi es? quove sub axe volas?" 
"Icare," clamabat : pennas aspexit in undis : 

Ossa tegit tellus ; aequora nomen habent. 



208. THE NEWS OF TRASIMENE AT EOME. 

Komae ad primum nuntium cladis eius cum ingenti 
terrore ac tumultu concursus in forum populi est factus : 
matronae vagae per vias, quae repens clades allata quaeve 
fortuna exercitus esset, obvios percunctatur ; tandem 
haud multo ante solis occasum M. Pomponius praetor 
"Pugna," inquit, "magna victi sumus:" et quanquam 
nihil certius ex eo auditum est, tamen alius ab alio impleti 
rumoribus referunt, consulem cum magna parte copiarum 
caesum, superesse paucos aut fuga passim per Etruriam 
sparsos aut captos ab hoste. Senatum praetores per dies 
aliquot ab orto usque ad occidentem solem in curia retinent, 
consultantes, quonam duce aut copiis quibus resisti vie tori- 
bus Poenis posset. 



LATIN READER 111 



209. HANNIBAL ON THE ALPS. 

Tandem nequicquam iumentis atque hominibus fatigatis 
castra in iugo posita, aegerrime a^ id ipsum loco purgato, 
tantum nivis fodiendum atque egerendum fuit. Inde ad 
rupem muniendam, per quam unam via esse poterat, milites 
ducti, cum caedendum esset saxum, arboribus circa immani- 
bus deiectis detruncatisque struem ingentem lignorum 
faciunt, eamque, cum et vis venti apta faciendo igni coorta 
esset, succendunt ardentiaque saxa infuso aceto putre- 
faciunt. Itaque torridam incendio rupem ferro pandunt, 
molliuntque anfractibus modicis clivos, ut non iumenta 
solum sed elephanti etiam deduci possent. Quadriduum 
circa rupem consumptum iumentis prope fame absumptis ; 
nuda enim fere cacumina sunt et, si quid est pabuli, obruunt 
nives. 

210. POETRY LASTS FOR EVER. 

Ergo cum silices, cum dens patientis aratri, 

Depereant aevo, carmina nocte carent. 
Cedant carminibus reges, regumque triumphi, 

Cedat et auriferi ripa beata Tagi. 
Vilia miretur vulgus. Mihi flavus Apollo 

Pocula Castaliae plena ministret aquae : 
Sustineamque coma metuentem frigora myrtum : 

Atque a sollicito multus amante legar. 
Pascitur in vivis Livor : post fata quiescit, 

Cum suus ex merito quemque tuetur honor. 
Ergo etiam, cum me supremus adederit ignis, 

Vivam, parsque mei multa super stes erit. 



112 LATIN READER 



211. A SIEGE. 

Mitescente iam hieme educto ex hibernis milite Casi- 
linum Hannibal redit : ubi, quanquam ab oppugnatione 
cessatum erat, obsidio tamen continua oppidanos prae- 
sidiumque ad ultimum inopiae adduxerat. Quod aegre 
patiens Tib. Sempronius Gracchus qui castris Romanis 
praeerat, farre ex agris circa undique convecto, quum com- 
plura dolia complesset, nuntium ad magistratum Casilinum 
misit, ut exciperent dolia quae anmis deferret. Inse- 
quenti nocte intentis omnibus in flumen ac spem ab nuntio 
Romano factam, dolia medio missa amni defluxerunt, 
aequaliterque inter omnes frumentum divisum. Id postero 
quoque die ac tertio factum est : nocte et mittebantur et 
perveniebant, eo custodias hostium fallebant. 



212. 

Imbribus deinde continuis citatior solito amnis transverso 
vertice dolia impulit ad ripam quam hostes servabant ; 
ibi haerentia inter obnata ripis salicta conspiciuntur nun- 
tiatumque Hannibali est, et deinde intentiore custodia 
cautum ne quid falleret in amni Vulturno ad urbem 
missum. Nuces tamen fusae ab Romanis castris, quum 
medio amni ad Casilinum defluerent, cratibus excipiebantur. 
Postremo ad id veritum inopiae est, ut lora detractasque 
scutis pelles, ubi fervida mollissent aqua, mandere conar- 
entur. Nee muribus aliove animali abstinerent et omne 
herbaram radicurnque genus aggeribus infimis muri erue- 
rent. 



LATIN READER 113 



213. 

Cum hostes obarassent quidquid herbidae terrae extra 
murum erat, raporum semen iniecerunt, ut Hannibal 
"Eone usque, dum ea nascuntur, ad Casilinum sessurus 
sum 1 " exclamaret, et, qui nullam antea pactionem auribus 
admiserat, turn demum agi secum est passus de redemptione 
liberorum capitum. Septunces auri in singulos pretium 
convenit : fide accepta tradiderunt sese : donee omne aurum 
persolutum est, in vinculis habiti, turn remissi Cannas cum 
fide. Casilinum oppidum redditum Campanis est, firmatum 
septingentorum militum de exercitu Hannibalis praesidio, 
ne, ubi Poenus inde abscessisset, Komani oppugnarent. 



214. NUTS. 

Nux ego iuncta viae, cum sim sine crimine vitae, 

A populo saxis praetereunte petor. 
Obruere ista solet manifestos poena nocentes, 

Publica cum lentam non capit ira moram. 
Nil ego peccavi : nisi si peccasse vocatur, 

Annua cultori poma referre suo. 
At prius arboribus turn, cum meliora fuere 

Tempora, certamen fertilitatis erat : 
Cum domini memores sertis ornare solebant 

Agricolas, fructu proveniente, deos. 
Saepe suas igitur, Liber, miratus es uvas : 

Mirata est oleas saepe Minerva suas. 



114 LATIN READER 

215. SECOND INVASION OF BRITAIN. 

Caesar noctu progressus millia passuum circiter duode- 
cim hostium copias conspicatus est. Illi equitatu atque 
essedis ad flumen progress! ex loco superiore nostros pro- 
hibere, et proelium committere coeperunt. Eepulsi ab 
equitatu se in silvas abdiderunt, locum nacti egregie et 
natura et opere munitum, quern domestici belli, ut vide- 
batur, causa iam ante praeparaverant ; nam crebris arbori- 
bus succisis omnes introitus erant praeclusi. Ipsi ex silvis 
rari propugnabant, nostrosque intra munitiones ingredi 
prohibebant. At milites legionis septimae, testudine facta 
et aggere ad munitiones adiecto, locum ceperunt, eosque 
ex silvis expulerunt, paucis vulneribus acceptis. Sed eos 
fugientes longius Caesar prosequi vetuit, et quod loci 
naturam ignorabat, et quod, magna parte diei consumpta, 
munition! castrorum tempus relinqui volebat. 

216. 

Postridie eius diei mane tripertito milites equitesque in 
expeditionem misit, ut eos qui fugerant persequerentur. 
His aliquantum itineris progressis, cum iam extremi essent 
in prospectu, equites a Q. Atrio ad Caesarem venerunt, qui 
nuntiarent superiore nocte maxima coorta tempestate prope 
omnes naves afflictas atque in litore eiectas esse, quod 
neque ancorae funesque subsisterent, neque nautae guber- 
natoresque vim tempestatis pati possent; itaque ex eo 
concursu navium magnum esse incommodum acceptum. 
His rebus cognitis, Caesar legiones equitatumque revocari 
atque itinere desistere iubet, ipse ad naves revertitur : 
eadem fere, quae ex nuntiis litterisque cognoverat, coram 
perspicit, sic ut, amissis circiter quadraginta navibus, 
reliquae tamen refici posse magno negotio viderentur. 



LATIN READER 115 



217. 

Itaque ex legionibus fabros deligit, et ex continent! alios 
arcessi iubet ; Labieno scribit, ut quam plurimas posset, iis 
legionibus, quae sunt apud eum, naves instituat. Ipse, etsi 
res erat multae operae ac laboris, tamen commodissimum 
esse statuit omnes naves subduci et cum castris una muni- 
tione coniungi. In his rebus circiter dies decem consumit, 
ne nocturnis quidem temporibus ad laborem militum inter- 
missis. Subductis navibus castrisque egregie munitis, 
easdem copias, quas ante, praesidio navibus reliquit : ipse 
eodem, unde redierat, proficiscitur. Eo cum venisset, 
maiores iam undique in eum locum copiae Britannorum 
convenerant; summa imperii bellique administrandi com- 
muni consilio permissa Casivellauno : quern nostro adventu 
permoti Britanni toti bello imperioque praefecerant. 



218. AENEAS. 

lamque rubescebat radiis mare, et aethere ab alto 
Aurora in roseis fulgebat lutea bigis : 
Cum venti posuere, omnisque repente resedit 
Flatus et in lento luctantur marmore tonsae. 
Atque hie Aeneas ingentem ex aequore lucum 
Prospicit. Hunc inter fluvio Tiberinus amoeno, 
Verticibus rapidis, et multa flavus arena, 
In mare prorumpit. Variae circumque supraque 
Assuetae ripis volucres et numinis alveo 
Aethera mulcebant cantu, lucoque volabant. 
Flectere iter sociis terraeque advertere proras 
Imperat, et laetus fluvio succedit opaco. 



116 LATIN READER 

219. WIVES AND HUSBANDS. 

Omnia expert! G-alli, quod res nulla successerat, postero 
die consilium ceperunt ex oppido profugere, hortante et 
iubente Yercingetorige. Id silentio noctis conati non 
magna iactura suorum sese effecturos sperabant, propterea 
quod neque longe ab oppido castra Yercingetorigis aberant, 
et palus, quae perpetua intercedebat, Eomanos ad insequen- 
dum tardabat. lamque hoc facere noctu apparabant, cum 
matresfamiliae repente in publicum procurrerunt, flentesque 
proiectae ad pedes suorum omnibus precibus petierunt, ne 
se et communes liberos hostibus ad supplicium dederent, 
quos ad capiendam fugam naturae et virium infirmitas 
impediret. Ubi eos in sententia perstare viderunt, quod 
plerumque in summo periculo timor misericordiam non 
recipit, conclamare et significare de fuga Romanis coepe- 
runt. Quo timore perterriti Galli consilio destiterunt. 

220. SLEEP. 

Omnia, quae sensu volvuntur vota diurno, 

Pectore sopito reddit arnica quies : 
Yenator def essa toro cum membra reponit, 

Mens tamen ad silvas et sua lustra redit. 
ludicibus lites, aurigae somnia currus, 

Yanaque nocturnis meta cavetur equis. 
Furto gaudet amans : permutat navita merces : 

Et vigil elapsas quaerit avarus opes. 
Blandaque largitur frustra sitientibus aegris 

Irriguus gelido pocula fonte sopor. 
Me quoque Musarum studium sub nocte silenti 

Artibus assuetis sollicitare solet. 



LATIN READER 117 

221. THE PASSAGE OF THE THAMES. 

Caesar ad flumen Tamesim in fines Casivellauni exerci- 
tum duxit ; quod flumen uno omnino loco pedibus atque 
hoc aegre transiri potest. Eo cum venisset, animum ad- 
vertit ad alteram fluminis ripam magnas esse copias 
hostium instructas. Eipa autem erat acutis sudibus prae- 
fixisque munita, eiusdemque generis sub aqua defixae 
sudes flumine tegebantur. His rebus cognitis a captivis 
perfugisque, Caesar, praemisso equitatu, confestim legiones 
subsequi iussit. Sed ea celeritate atque eo impetu milites 
ierunt, cum capite solo ex aqua exstarent, ut hostes im- 
petum legionum atque equitum sustinere non possent, 
ripasque dimitterent ac se fugae mandarent. Casivel- 
launus, omni deposita spe contentions, dimissis ampliori- 
bus copiis, millibus circiter quattuor essedariorum relictis, 
itinera nostra servabat, paulumque ex via excedebat, locis- 
que impeditis ac silvestribus sese occultabat. 

222. VOYAGES OF DISCOVERY. 

Inventa secuit qui primus nave profundum 

Et rudibus remis sollicitavit aquas ; 
Qui dubiis ausus committere flatibus alnum, 

Quas natura negat, praebuit arte vias ; 
Tranquillis primum trepidus se credidit undis, 

Litora securo tramite summa legens : 
Mox longos tentare sinus et linquere terras, 

Et leni coepit pandere vela Noto. 
Ast ubi paulatim praeceps audacia crevit 

Cordaque languentem dedidicere metum ; 
lam vagus exsultat pelago, caelumque secutus 

Aegaeas hiemes loniasque domat. 



118 LATIN READER 

223. THE TRICK OF THE BESIEGED. 

Ubi Aduatici mover! et appropinquare moenibus vide- 
runt, nova atque inusitata specie commoti, legates ad 
Caesarem de pace miserunt. Ad haec Caesar respondit : se 
magis consuetudine sua, quam merito eorum, civitatem con- 
servaturum, si prius quam murum aries attigisset se 
dedidissent : sed deditionis nullam esse condicionem nisi 
armis traditis. Re nuntiata ad suos, quae imperarentur, 
facere dixerunt. Armorum magna multitudine de muro in 
fossam, quae erat ante oppidum, iacta, sic ut prope summam 
mini aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et 
tainen circiter parte tertia, ut postea perspectum est, celata 
atque in oppido retenta, portis patefactis, eo die pace sunt 
usi. Sub vesperum Caesar portas claudi militesque ex oppido 
exire iussit, ne quam noctu oppidani ab militibus iniuriam 
acciperent. 

224. 

Illi ante inito, ut intellectum est, consilio, quod, 
deditione facta, nostros praesidia deducturos aut denique 
indiligentius servaturos crediderant, partim cum his, quae 
retinuerant et celaverant, armis, partim scutis ex cortice 
factis aut viminibus intextis, quae subito, ut temporis 
exiguitas postulabat, pellibus induxerant, tertia vigilia, qua 
minime arduus ad nostras munitiones ascensus videbatur, 
omnibus copiis repentino ex oppido eruptionem fecerunt. 
Celeriter, ut ante Caesar imperarat, ignibus significatione 
facta, ex proximis castellis eo concursum est ; pugnatumque 
ab hostibus ita acriter est, ut a viris fortibus in extrema spe 
salutis, iniquo loco, contra eos, qui ex vallo turribusque tela 
iacerent, pugnari debuit, cum in una virtute omnis spes 
salutis consisteret. Occisis hominum millibus quattuor, 
reliqui in oppidum reiecti sunt. 



LATIN READER 119 



225. EAIN. 

Postremo, pereunt imbres, ubi eos pater Aether 
In gremium matris Terrai praecipitavit : 
At nitidae surgunt fruges, ramique virescunt 
Arboribus ; crescunt ipsae fetuque gravantur. 
Hinc alitur porro nostrum genus atque ferarum : 
Hinc laetas urbes puerum florere videmus, 
Frondif erasque novis avibus canere undique silvas : 
Hinc fessae pecudes pingues per pabula laeta 
Corpora deponunt et candens lacteus humor 
Uberibus manat distentis : hinc nova proles 
Artubus infirmis teneras lasciva per herbas 
Ludit, lacte mero mentes perculsa novellas. 

226. CAESAR LANDS IN BRITAIN. 

Barbari, concilio Eomanorum cognito, praemisso equitatu 
et essedariis, quo plerumque genere in proeliis uti consue- 
runt, reliquis copiis subsecuti nostros navibus egredi prohi- 
bebant. Erat ob has causas summa difficultas, quod naves 
propter magnittidinem, nisi in alto, constitui non poterant ; 
militibus autem, ignotis locis, impeditis manibus, magno et 
gravi onere armorum oppressis, simul et de navibus desilien- 
dum et in fluctibus consistendum et cum hostibus erat 
pugnandum ; cum illi, aut ex arido aut paulum in aquam 
progressi, omnibus membris expeditis, notissimis locis, 
audacter tela conicerent et equos insuefactos incitarent. 
Quibus rebus nostri perterriti, atque huius omnino generis 
pugnae imperiti, non eadem alacritate ac studio, quo in 
pedestribus uti proeliis consuerant, nitebantur. 



120 LATIN READER 

227. 

Quod ubi Caesar animadvertit, naves longas, quarum et 
species erat barbaris inusitatior et motus ad usum expeditior, 
paulum removeri ab onerariis navibus et remis incitari et 
ad latus apertum hostium constitui, atque inde fundis, 
sagittis, tonnentis hostes propelli ac summoveri iussit : quae 
res magno usui nostris fuit. Nam et navium figura et 
remorum motu et inusitato genere tormentorum permoti, 
barbari constiterunt ac paulum modo pedem retulerunt. 
Atque nostris militibus cunctantibus maxime propter 
altitudinem maris, qui decimae legionis aquilam ferebat, 
contestatus deos, ut ea res legioni feliciter eveniret, 
"Desilite," inquit, " commilitones, nisi vultis aquilam 
hostibus prodere : ego certe meum reipublicae atque 
imperatori officium praestitero." Hoc cum voce magna 
dixisset, se ex navi proiecit. 

228. CONTENTMENT. 

Divitias alius fulvo sibi congerat auro 

Et teneat culti iugera multa soli, 
Quern labor assiduus vicino terreat hoste, 

Martia cui somnos classica pulsa fugent : 
Me mea paupertas vitae traducat inerti, 

Dum meus assiduo luceat igne focus. 
Ipse seram teneras maturo tempore vites 

Eusticus et facili grandia poma manu. 
Nee spes destituat : sed frugum semper acervos 

Praebeat et pleno pinguia musta lacu. 
Nam quodcunque mihi pomum novus educat annus, 

Libatum agricolae ponitur ante deo. 



LATIN READER 121 

229. CAESAR AND THE Swiss. 

Helvetii cum omnibus suis carris secuti impedimenta in 
unum locum contulerunt ; ipsi confertissima acie, reiecto 
nostro equitatu, phalange facta, sub primam nostram 
aciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium 
ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo 
spem fugae tolleret, cohortatus suos proelium commisit. 
Milites e loco superiore pilis missis facile hostium phalangem 
perfregerunt. Ea disiecta, gladiis destrictis in eos impetum 
f ecerunt. Gallis magno ad pugnam erat impedimento, quod 
pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et colli- 
gatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque 
sinistra impedita satis commode pugnare poterant ; multi 
ut diu iactato brachio praeoptarent scutum manu emittere 
et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi et 
pedem referre, et, quod mons suberat circiter mille passuum, 
eo se recipere coeperunt. 

230. THE COBBLER TURNED DOCTOR, 

Malus cum sutor, inopia deperditus, 
Medicinam ignoto facere coepisset loco, 
Et venditaret f also antidotum nomine ; 
Verbosis acquisivit sibi famam strophis. 
Hie cum jaceret morbo confectus gravi 
Eex urbis, eius experiendi gratia 
Scyphum poposcit : fusa dein simulans aqua 
Antidoto miscere illius se toxicum, 
Combibere iussit ipsum posito praemio. 
Timore mortis ille turn confessus est, 
Non artis ulla medicae se prudentia, 
Verum stupore vulgi factum nobilem. 
Eex advocata contione haec edidit : 



122 LATIN READER 

Quantae putatis esse vos dementiae, 
Qui capita vestra non dubitatis credere, 
Cui calceandos nemo commisit pedes. 

231. THE SIEGE OF SALONAE. 

Est oppidum et loci natura et colle munitum. Sed 
celeriter cives Romani, ligneis efFectis turribus, his sese 
munierunt : et, cum essent infirmi ad resistendum propter 
paucitatem hominum, crebris confecti vulneribus, ad ex- 
tremum auxilium descenderunt, servosque omnes puberes 
liberaverunt et praesectis mulierum crinibus tormenta 
efFecerunt. Quorum cognita sententia, Octavius quinis 
castris oppidum circumdedit, atque uno tempore obsidione 
et oppugnationibus eos premere coepit. II li omnia perpeti 
parati, maxime a re frumentaria laborabant. Longo inter- 
posito spatio, cum diuturnitas oppugnationis negligentiores 
Octavianos effecisset, in proxima Octavii castra irruperunt. 
His expugnatis eodem impetu altera sunt adorti, inde tertia 
et quarta et deinceps reliqua : hie fuit oppugnationis exitus. 

232. THE ORIGIN OF WAR. 

Quis fuit, horrendos primus qui protulit enses ? 

Quam f erus et vere ferreus ille fuit ! 
Tune caedes hominum generi, tune proelia nata : 

Turn brevior dirae mortis aperta via est. 
At nihil ille miser meruit : nos ad mala nostra 

Yertimus, in saevas quod dedit ille feras. 
Divitis hoc vitium est auri : nee bella fuerunt, 

Faginus adstabat cum scyphus ante dapes. 
Non arces, non vallus erat : somnumque petebat 

Securus varias dux gregis inter oves. 
Tune mini vita foret, vulgi nee tristia nossem 

Arma nee audissem corde micante tubam ! 



APPENDIX 

CONVEESATIONS FROM ERASMUS 
THE RETURNING WARRIOR. 

(Hanno, Thrasymachus.) 

Ha. Unde redis nobis Vulcanus, qui Mercurius hinc 
abieras nobis 1 

Th. Quos Yulcanos aut quos Mercuries mihi n arras 1 

Ha. Quia alatus videbare quum abires, mine claudicas. 

Th. Sic a bello rediri solet. 

Ha. Quid tibi cum bello, homo quovis dama fugacior 1 

Th. Spes praedae reddiderat fortem. 

Ha. Multum igitur refers manubiarum ? 

Th. Immo zonam inanem. 

Ha. Tanto minus gravare sarcina. 

Th. Atqui sceleribus onustus redeo. 

Ha. Gravis perfecto sarcina, si verum dicit Propheta, 
qui peccatum appellat plumbum. 

Th. Plus illic scelerum et vidi, et patravi, quam unquam 
antehac in omni vita. 

Ha. Ecquid igitur arridet vita militaris ? 

Th. Nihil neque scelestius, neque calamitosius. 

Ha. Quid igitur in mentem venit istis, qui nummo cou 



124 LATIN READER 

ducti, nonnulli gratis, currunt ad bellum, non aliter quam 
ad convivium 1 

Th. Ego nihil aliud coniectare possim, quam illos agi 
malis furiis, seseque totos malo daemon! ac miseriae devo- 
visse. 

Ha. Ita quidem videtur. Nam ad res honestas vix ullo 
pretio conduci queunt. Sed expone nobis, quomodo gestum 
sit proelium, et utro sese inclinarit victoria. 

Th. Tantus erat strepitus, tumultus, tubarum bombi, 
cornuum tonitrua, hinnitus equorum, clamor virorum, ut 
neque videre potuerim, quid gereretur adeo ut vix scirem 
ubi essem ipse. 

Ha. Unde igitur ceteri, qui ex bello veniunt, sic depin- 
gunt singula, quid quisque dixerit aut gesserit, quasi nus- 
quam non adf uissent otiosi spectatores ? 

Th. Ego credo, istos mentiri splendide. In tentorio 
meo quid gestum sit, scio : quid in proelio, prorsus ignoro. 

Ha. An ne hoc quidem scis, unde tibi venerit claudi- 
catio 1 

Th. Vix, ita me Mavors posthac male amet : suspicor 
aut saxo, aut equi calce laesum genu. 

Ha. At ego scio. 

Th. Scis 1 an tibi narravit aliquis ? 

Ha. Non, sed divino. 

Th. Die igitur. 

Ha. Quum fugeres pavidus, collapsus humi offendisti in 
silicem. 

Th. Dispeream, nisi rem acu tetigisti. Adeo verisimile 
est, quoad divinasti. 

Ha. Abi domum, et uxori narra tuas victorias. 



LATIN READER 125 

A HALF HOLIDAY. 

(Nicolaus, Hieronymus, Codes, Paedagogus.) 

Ni. lamdudum et animus, et caelum, et dies invitat ad 
ludendum. 

Hi. Invitant quidem haec omnia, sed solus praeceptor 
non invitat. 

Ni. Subornandus orator quispiam, qui veniam extor- 
queat. 

Hi. Apte quidem dictum, extorqueat. Nam citius cla- 
vam extorseris e manu Herculis, quam ab hoc ludendi 
veniam. At olim illo nemo fuit ludendi avidior. 

Ni. Yerum ; sed iam olim ille oblitus est, se f uisse 
puerum. Ad verbera facillimus est et liberalis : hie par- 
cissimus, idemque difficillimus. 

Hi. Attamen protrudendus est aliquis legatus, non ad- 
modum verecundae frontis, quern non illico protelet suis 
saevis dictis. 

Ni. Eat, qui volet : ego carere malo, quam rogare. 

Hi. Nemo magis accommodus ad hanc legationem, quam 
Codes. 

Ni. Nemo profecto. Nam perfrictae frontis est, ac 
bene linguax. Deinde sensum hominis pulchre callet. 

Hi. I, Codes, ab omnibus nobis magnum initurus gra- 
tiam. 

Co. Equidem experiar sedulo. Yerum si non succes- 
serit, ne conferte culpam in orator em vestrum. 

Hi. Bene ominare : si te satis novimus, impetrabis. 
Abi orator, redibis exorator. 

Co. Eo. Bene fortunet legationem meam Mercurius. 
Salve praeceptor. 



126 LATIN READER 

Pae. Quid sibi vult nugamentum hominis ? 

Co. Salve praeceptor observande. 

Pae. Insidiosa civilitas. Satis iam salveo. Die quid 
velis. 

Co. Totus discipulorum tuorum grex orat ludendi veniam. 

Pae. Nihil aliud quam luditis, etiam absque venia. 

Co. Scit tua prudentia, vigorem ingeniorum excitari 
moderate lusu, quemadmodum nos docuisti ex Quintiliano. 

Pae. Sane ut istuc tenes, quoad pro te facit. Laxa- 
mento opus est iis, qui vehem enter labor ant : vobis, qui 
segniter studetis, et acriter luditis, fraeno magis opus est, 
quam laxatis habenis. 

Co. Adnitimur pro viribus. Et si quid hactenus ces- 
satum est, post diligentia sarcietur. 

Pae. Oh sartores ! Quis erit fideiussor aut sponsor, 
istuc f uturum 1 

Co. Ego capitis mei periculo non dubitem esse sponsor. 

Pae. Scio, quam non sit tutum tibi credere ; tamen hie 
periculum faciam, quam sis bonae fidei. Si dederis verba, 
posthac nequicquam mecum egeris. Ludant, sed gregatim 
in campis. Mature se recipiant domum ante solis occu- 
bitum. 

Co. Fiet. Exoravi, quamquam aegre. 

Hi. O lepidum caput ! omnes amamus te plurimum. 

Co. Sed interim cavendum, ne quid peccemus ; alioqui 
de meo tergo dependendum foret. Fidei ussi vestro omnium 
nomine. Quod si quid accidat, non est, quod me posthac 
utamini legato. 

Hi. Cavebitur. Sed quod lusus genus potissimum placet 1 

Co. De hoc in campo consultabimus. 



LATIN READER 127 

GOING TO SCHOOL. 
(Sylvius, loannes.) 

Sy. Cur adeo curris, loannes ? 

lo. Cur lepus, ut aiunt, pro canibus 1 

Sy. Quid hoc proverbii est 1 

lo. Quia nisi adfuero in tempore ante recitatum cata- 
logum, actum est de pelle mea. 

Sy. Hac quidem ex parte nihil est periculi. Modo 
praeterita est quinta. Inspice horologium, manus nondum 
attigit punctum, quod horam ab hora aequis spatiis dirimit. 

lo. At ego vix habeo fidem horologiis ; mentiuntur non- 
nunquam. 

Sy. At mini fide, qui campanae vocem audivi. 

lo. Quid loquebatur 

Sy. Horam esse quintain. 

lo. Sed est et aliud, unde magis etiam timeam. Bed- 
denda est memoriter hesterna lectio, satis prolixa. Vereor 
ut possim. 

Sy. Commune periculum narras. Nam et ipse vix 
satis teneo. 

lo. Et nosti praeceptoris saevitiam. Omnis illi noxia 
capitalis est. Nee magis parcit nobis quam si corium 
esset bubulum. 

Sy. Verum is non aderit in ludo. 

lo. Quern igitur vicarium constituit 1 

Sy. Cornelium. 

lo. Strabum ilium? Vae nobis. Is vel Orbillio plago- 
sior est. 

Sy. Verum dicis ; et ideo non raro sum illius bracbio 
precatus paralysin. 



128 LATIN READER 

To. Non est pium, imprecari praeceptori. Nobis potius 
cavendum, ne incidamus in illius tyranni manus. 

Sy. Reddamus inter nos vicissim, altero recitante, altero 
codicem inspiciente. 

lo. Pulchre mones. 

Sy. Fac praesenti sis animo. Nam metus officit memo- 
riae. 

To. Facile deponerem pavorem, si non adesset periculum. 
At in tanto discrimine quis possit esse securus animo 1 

Sy. Fateor ; attamen non agitur de capite, sed de parte 
diversa. 

THE ABBOT AND THE LADY. 

(Antronius, Magdalia.) 

An. Quam hie ego supellectilem video 1 

Ma. An non elegantem 1 

An. Nescio quam elegantem; certe parum decoram et 
puellae et matronae. 

Ma. Quam ob rem ? 

An. Quia librorum plena sunt omnia. 

Ma. Tu, tantus natu, turn abbas et aulicus, nunquam 
vidisti libros in aedibus heroinarum 1 

An. Yidi, sed Gallice scriptos : hie video Graecos et 
Latinos. 

Ma. An soli Gallice scripti libri docent sapientiam ? 

An. Sed decet hoc heroinas, ut habeant quo delectent 
otium. 

Ma. An solis heroinis licet sapere et suaviter vivere ? 

An. Male connectis, sapere et suaviter vivere : non 
est muliebre sapere : heroinarum est suaviter vivere. 

Ma. Nonne omnium est bene vivere 1 



LATIN READER 129 

An. Opinor. 

Ma. Qui potest autem suaviter vivere, qui non vivat bene 1 

An. Immo qui potest suaviter vivere, qui vivat bene 1 

Ma. Ergo tu probas eos, qui vivunt male, modo suaviter ? 

An. Arbitror illos bene vivere, qui vivunt suaviter. 

Ma. Sed ista suavitas unde proficiscitur ? e rebus ex- 
trariis, an ex animo ? 

An. E rebus extrariis. 

Ma. subtilem abbatem, sed crassum philosophum ! 
Die mini, quibus rebus tu metiris suavitatem 1 

An. Somno, conviviis, libertate faciendi quae velis, 
pecunia, honoribus. 

Ma. Verum, si istis rebus Deus addiderit sapientiam, 
num vives suaviter ? 

An. Quid appellas sapientiam 1 

Ma. Hoc est, si intelligeres hominem non esse felicem, 
nisi bonis animi ; opes, honores, genus neque feliciorem 
reddere neque meliorem. 

An. ^aleat ista quidem sapientia. 

Ma. Quid si mini suavius sit legere bonum auctorem, 
quam tibi venari, potare, aut ludere aleam ; non videbor 
tibi suaviter vivere 1 

An. Ego non viverem. 

Ma. Non quaero, quid tibi sit suavissimum, sed quid 
deberet esse suave. 

An. Ego nolim meos monachos frequentes esse in libris. 

Ma. At meus maritus hoc maxime probat. Sed quam 
ob rem tandem non probas hoc in monachis tuis 1 

An. Quoniam experior illos dicto minus audientes : 
responsant ex Petro, ex Paulo. 

Ma. Imperas igitur quae pugnant cum Petro et Paulo 1 

An. Quid illi doceant, nescio : sed tamen non amo 



130 LATIN READER 

talem monachum ; neque velim quenquam meorum plus 
sapere, quam ego sapiam. 

Ma. Istud ita vitari possib, si tu des operam, ut quam 
plurimum sapias. 

An. Non est otium. 

Ma. Qui sic ? 

An. Quia non vacat. 

Ma. Non vacat sapere 1 

An. Non. 

Ma. Quid obstat ? 

An. Prolixae preces, cura rei domesticae, venatus, equi, 
cultus aulae. 

Ma. Itane ista tibi sunt potiora sapientia ? 

An. Nobis sic usu venit. 

Ma. lam illud mini dicito, si quis lupiter hanc potes- 
tatem tibi daret, ut posses et monachos tuos et te ipsum 
vertere in quodcunque animal velles, num illos in porcos 
verteres, te ipsum in equum ? 

An. Nequaquam. 

Ma. Atqui sic vitares, ne quis plus te uno saperet. 

An. Mea non magni referret, quod genus animantis 
essent monachi, modo ipse essem homo. 

Ma. Ad hominem esse censes, qui nee sapiat nee velit sapere ? 

An. Mihi sapio. 

Ma. Et sibi sapiunt sues. 

An. Videre mini sophistria quaepiam. 

Ma. Non dicam quid tu mihi videaris. Sed cur haec 
displicet supellex 1 

An. Quia fusus et colus sunt arma muliebria. 

Ma. Nonne matron ae est, adrninistrare rem domes ticam, 
erudire liberos ? 

An. Est 



LATIN READER 131 

Ma. An rem tantam existimas administrari posse sine 
sapientia 1 

An. Non arbitror. 

Ma. At hanc sapientiain decent me libri. 

HORSEDEALING. 

(Aulus, Phaedrus.) 

Ph. Nuper incidit mihi iter, quum satis prolixum, turn 
etiam accelerandum. Adeo Hippoplanum, quern dixisses 
ems generis minime malum; et intercedebat mihi cum 
nomine nonnihil etiam amicitiae. Narro, mihi rem esse 
seriam ; opus esse praestrenuo equo : si unquam praebuisset 
se mihi bonum virum, nunc praestaret. Hie pollicetur, sese 
sic mecum acturum, ut ageret cum fratre suo carissimo. 

Au. Fortassis et fratri impositurus. 

Ph. Inducit in stabulum, iubet ut eligam ex omnibus equis 
quemcunque vellem. Tandem unus plus ceteris arridebat. 
Hie probat iudicium meum, deierans, eum equum frequenter 
a multis expetitum esse ; se eum maluisse servare amico 
singulari, quam ignotis addicere. Conventum est de pretio : 
numeratur pecunia praesens : conscendo. Mira alacritate 
gestiebat equus in egressu ; dixisses feroculum esse : nam 
erat obesulus et pulchellus. Ubi iam equitassem sesqui- 
horam, sensi, plane lassum ne calcaribus quidem impelli 
posse. Audieram, tales ab illis ali, quos e specie iudicares 
insignes, ceterum laboris impatientissimos. Ego continuo 
mecum : Captus sum. Age, par pari referam, ubi rediero 
domum. 

Au. Quid hie consilii capiebas ? 

Ph. Id quod res dabat ; deflexi in proximum vicum : 
illic clam apud quendam mihi notum deposui equum et 



132 LATIN READER 

conduxi alterum : profectus sum quo destinaram ; reversus 
sum, reddo conductitium equum, reperio meum sophistam, 
ut erat, obesum et pulchre requietum : eo vectus redeo ad 
Hippoplanum : rogo ut in stabulo suo alat dies aliquot, donee 
repetiero. Percunctatur, quam commode me gesserit. Ego 
vero deiero per omnia sacra, me nunquam in vita conscen- 
disse tergum equi felicioris ; volasse potius quam ambulasse, 
nee tarn longo itinere unquam sensisse lassitudinem, nee 
pilo factum ob laborem macriorem. Haec quum illi per- 
suasissem esse vera, tacitus secum cogitabat, equum ilium 
alium esse, quam hactenus suspicatus esset. Itaque prius- 
quam abirem, rogabat num mihi venalis esset equus : primo 
negabam ; quodsi incideret iter denuo, non facile fore nan- 
cisci similem : attamen nihil esse mihi tarn carum, quod 
non esset venale pretio largo, etiamsi quis me ipsum 
cuperet emptum. 

Au. Ne tu pulchre Cretensem agebas cum Cretensi. 

Ph. Quid multis 1 ? Non dimittit ne, nisi pronuntiata 
equi indicatura. 1 Indicavi non paulo pluris, quam emeram. 
Digressus ab homine mox suborno, qui mihi partem agat 
huius fabulae, pulchre instructum atque edoctum : is ingres- 
sus domum inclamat locatorem : ait sibi opus esse insigni 
equo et laboris egregie patienti. Alter ostendit multos, et 
pessimum quemque maxime praedicat ; solum ilium, quern 
mihi vendiderat, quoniam existimabat vere talem qualem 
praedicaveram, non laudat. At alter illico rogat, num et 
ille venalis esset : nam descripseram illi formam equi, et 
locum indicaram. Locator primum obticescere, atque alios 
ambitiose praedicare. Quum iste ceteris utcunque probatis 
semper ageret de uno illo, tandem locator apud se : Plane 
fefellit me iudicium de illo equo, siquidem hie peregrinus 
1 Value. 



LATIN READER 133 

statim agnovit hunc inter omnes. Quum instaret ille, 
tandem hie, Venalis est, inquit; sed pretio fortasse deter- 
reberis. Non est, inquit ille, magnum pretium, si rei dig- 
nitas respondeat : indica. Indicavit aliquanto pluris, quam 
indicaram ipsi, captans et hoc lucri. Tandem convenit de 
pretio, datur, arrha satis magna, nempe regalis aureus, ne 
qua supicio incideret simulatae emptionis. Emptor iubet 
equo dari pabulum ; se mox ait rediturum, et abducturum : 
dat etiam stabulario drachmam. Ego simul atque cognovi 
pactionem esse firmam, sic ut rescind! non posset, rursus 
ocreis et calcaribus armatus redeo ad locatorem; anhelus 
clamo. Adest ille; rogat quid velim. Illico, inquam, 
adornetur equus meus : nam e vestigio proficiscendum est 
ob rem maxime seriam. Atqui modo, inquit, mandabas, ut 
aliquot dies alerem equum tuum. Verum, inquam; sed 
praeter exspectationem obiectum est negotium, idque re- 
gium, quod nullam patitur dilationem. Hie ille: eliges 
ex omnibus, quern voles; tuum habere non potes. Eogo, 
quam ob rem ? Quoniam venditus est, inquit. Ibi ego 
simulata magna perturbatione : Prohibeant, inquam, superi 
quod dicis. Hoc obiecto itinere non vendam eum equum, 
etiamsi quis numeret quadruplum. Incipio rixam, clamo 
me perditum. Tandem incaluit et ille. Quid opus, inquit, his 
iurgiis 1 Indicasti equum, ego vendidi : si numero pretium. 
nihil habes quod mecum agas ; sunt in hac urbe leges : ad 
exhibendum equum me non potes compellere. Quum diu 
clamassem, aut equum exhiberet, aut emptorem, tandem ira- 
tus numerat' pretium. Emeram quindecim aureis, aestimaram 
viginti sex. Ille aestimarat triginta duobus. Cogitabat apud 
se : praestat hoc lucrifacere, quam equum reddere. Abeo 
dolenti similis, ac vix placatus etiam data pecunia. Sic 
impositum est Hippoplano. Habet equum nullius pretii. 



134 LATIN READER 

Exspectat ut, qui arrham dedit, veniat numeratum pecu- 
niam. At nemo venit, nee unquam venturus est. 



STORIES. 

Po. Maccus quum venisset in civitatem quae dicitur 
Leydis, ac vellet novus hospes innotescere ioco quopiam 
(nam is erat homini mos) ; ingressus est officinam calcearii ; 
salutat. Ille cupiens extrudere merces suas, rogat, num- 
quid vellet. Macco coniiciente oculos in ocreas ibi pen- 
siles, rogat sutor, num vellet ocreas. Annuente Macco, 
quaerit aptas tibiis illius; inventas alacriter protulit, et, 
ut solent, inducit illi. Ubi iam Maccus esset eleganter 
ocreatus, Quam belle, inquit, congrueret his ocreis par cal- 
ceorum duplicatis soleis. Kogatus an et calceos vellet, 
annuit. Keperti sunt, et additi pedibus. Maccus laudabat 
ocreas, laudabat calceos. Calcearius tacite gaudens, suc- 
cinebat illi laudanti, sperans pretium aequius, posteaquan. 
emptori tantopere placeret merx. Et iam erat nonnulla 
contracta familiaritas. Hie Maccus : Die mihi, inquit, 
bona fide, nunquamne usu venit tibi, ut, quern sic ocreis 
et calceis ad cursum armasses, quemadmodum nunc armasti 
me, abierit non numerato pretio? Nunquam, ait ille. 
Atqui si forte, inquit, veniat usu, quid tu turn facias ? 
Consequar, inquit calcearius, fugientem. Turn Maccus, 
Serione ista dicis, an ioco? Plane serio, inquit alter, 
loquor ; et serio facerem. . Experiar, ait Maccus. En pro 
calceis praecurro, tu cursu sequere. Simulque cum dicto 
coniecit se in pedes. Calcearius e vestigio consecutus est, 
quantum poterat; clamitans, Tenete furem, tenete furem. 
Ad hanc vocem quum cives undique prosiliissent ex aedi- 
bus, hoc commento cohibuit illos Maccus, ne quis manum 



LATIN READER 135 

miiceret ; ridens ac vultu placido, Ne quis, inquit, re- 
moretur cursum nostrum ; certamen est de cupa cervisiae. 
Itaque iam omnes praebere sese certaminis spectatores. 
Suspicabantur autem, calcearium dolo clamorem eum fin- 
gere, ut hac occasione anteverteret. Tandem calcearius 
cursu victus, sudans et anhelus domum rediit Maccus 
tulit brabeum. 

Ge. Maccus iste effugit quidem calcearium, at non effugit 
furem. 

Po. Quam ob rem ? 

Ge. Quia furem ferebat secum. 

Po. Forte turn non erat ad manum pecunia, quam postea 
resolvit. 

Ge. Verum erat actio furti. 

Po. Ea quidem post intentata est. Sed iam magistrati- 
bus aliquot innotuerat Maccus. 

Ge. Quid attulit Maccus 1 

Po. Quid attulit 1 rogas ? in causa tarn vincibili 1 Magis 
periclitatus est actor quam reus. 

Ge. Qui sic 1 

Po. Quia gravabat ilium actione calumniae, et intendebat 
legem Ehemiam, quae dictat, ut, qui crimen intenderit, quod 
probare non possit, poenam ferat, quam laturus erat reus, 
si convictus fuisset. Negabat se contrectasse rem alienam 
invito domino, sed ultro deferente, nee ullam pretii men- 
tionem intercessisse. Se provocasse calcearium ad certamen 
cursus ; ilium accepisse conditionem ; nee habere quod 
queratur, quum esset cursu superatus. 

Ge. Haec actio non multum abest ab umbra asini. 1 
Quid tandem 1 

Po. Ubi satis risum est, quidam e iudicibus vocavit 
1 Vide p. 61. 



136 LATIN READER 

Maccum ad cenam, et numeravit calceario pretium. 
Simile quiddam accidit Daventriae me puero. Erat 
tempus illud, quo regnant piscatores, frigent lanii, 
Quidam adstabat ad fenestram fructuariae, sive Graece 
mavultis, oporapolidis, feminae vehementer obesae, 
oculis intentis in ea, quae proposita venum erant ; ilia ex 
more invitavit, si quid vellet : et quum videret hominem 
intentum ficis : Vis, ait, ficos ? sunt perquam elegantes. 
Quum ille annuisset, rogat quot libras vellet : Vis, inquit, 
quinque libras ? Annuenti, tantum ficorum efFudit in 
gremium. Dum ilia reponit lances, ille se subducit, non 
cursu, sed placide. Ubi prodisset acceptura pecuniam, 
vidit emptorem abire : insequitur maiore voce, quam 
cursu. Ille dissimulans pergit quo coepit ire ; tandem 
multis ad feminae vocem concurrentibus, restitit. Ibi in 
populi corona agitur causa : risus oboritur : emptor nega- 
bat se emisse, sed quod ultro delatum fuisset accepisse : si 
vellet experiri apud iudices, se compariturum. 

Ge. Age, narrabo fabulam tuae non admodum dissimi- 
lem fortasse, nee inferiorem, nisi quod haec non habet 
auctorem perinde celebrem atque est Maccus. Pytha- 
goras totum mercatum dividebat in tria hominum 
genera: quorum alii prodiissent ut venderent, alii ut 
emerent : hoc utrumque genus aiebat sollicitum esse, 
proinde nee f elix : alios non ob aliud venire in forum, quam 
ut spectent quid illic proferatur, aut quid agatur : hos 
solos esse felices, quod vacui curis gratuita voluptate frue- 
rentur. Atque ad hunc modum dicebat philosophum 
versari in hoc mundo, quemadmodum illi versarentur in 
mercatu. Verum in nostris emporiis quartum hominum 
genus obambulare solet, qui nee emunt, nee vendunt, nee 
otiosi contemplantur, sed observant sollicite, si quid possint 



LATIN READER 137 

involare. Atque in hoc genere reperiimtur quidam mire 
dextri ; dicas esse Mercuric favente natos. Convivator 
dedit fabulam cum coronide; ego dabo cum prooemio. 
Nunc accipite, quod nuper accidit Antverpiae. Sacrificus 
quidam receperat illic mediocrem summam pecuniae, sed 
argenteae. Id Batavus quidam animadverterat. Adiit 
sacrificum, qui gestabat in zona crumenam nummis turgi- 
dam : salutat civiliter ; narrat, sibi datum negotium a suis, 
ut amico cuidam mercaretur novum pallium sacrum, quae 
summa vestis est sacerdoti rem divinam peragenti. Eogat, 
hac in re commodaret sibi tantillum operae, ut secum iret 
ad eos, qui vendunt huiusmodi pallia, quo videlicet ex 
modo corporis ipsius sumeret maius aut minus ; nam sibi 
videri staturam ipsius cum illius magnitudine vehementer 
congruere. Hoc officium, quum leve videretur, facile polli- 
citus est sacrificus. Adeunt aedes cuiusdam. Prolatum 
est pallium, sacrificus induit, venditor affirm at mire con- 
gruere. Batavus quum nunc a fronte, nunc a tergo con- 
templatus esset sacrificum, satis probavit pallium ; sed 
causatus est, a fronte brevius quam par esse. Ibi venditor, 
ne non procederet negotium, negat id esse pallii vitium, 
sed crumenam turgidam efficere, ut ea parte offenderet 
brevitas. Quid multa 1 Sacrificus deponit crumenam : 
denuo contemplantur. Ibi Batavus averso sacrifice cru- 
menam arripit, ac semet in pedes conicit. Sacerdos cursu 
insequitur ut erat palliatus, et sacrificum venditor. Sacri- 
ficus clamat, Tenete furem : venditor clamat, Tenete sacri- 
ficum : Batavus clamat, Cohibete sacrificum furentem ; et 
creditum est, quum viderent ilium sic ornatum in publico 
currere. Itaque dum alter alteri in mora est, Batavus 
effugit. 

Eu. Ludovicus, Galliarum rex, eius nominis undecimus, 



138 LATIN READER 

quum rebus domi turbatis peregrinaretur apud Burgun- 
diones, occasione venationis nactus est familiaritatem cum 
Conone quodam homine rustico, sed animi simplicis ac 
sinceri. Nam hoc genus hominibus delectantur monarchae. 
Ad huius aedes frequenter diverterat rex ex venatu ; et, ut 
plebeiis rebus nonnunquam delectantur magni principes, 
apud eum magna cum voluptate vescebatur rapis. Mox 
ubi Ludovicus restitutus iam rerum potiretur apud Gallos, 
submonuit Cononem uxor, ut regem veteris hospitii com- 
monefaceret; adiret ilium, et rapas aliquot insignes illi 
dono afferret. Tergiversatus est Conon, se lusurum 
operam : principes enim non meminisse talia officia. 
Sed vicit uxor. Deligit Conon rapas aliquot insignes; 
accingitur itineri. Verum ipse per viam captus illecebra 
cibi, paulatim devoravit omnes, una dumtaxat excepta in- 
signiter magna. Ubi Conon prorepsisset in aulam, qua rex 
erat iturus, statim agnitus est a rege, et accersitus. Ille 
magna cum alacritate detulit munus ; rex maiore cum ala- 
critate accepit, mandans cuidam e proximis, ut diligenter 
reponeretur inter ea, quae haberet carissima. Cononem 
iubet secum prandere : a prandio egit Cononi gratias ; et 
cupienti repetere rus suum iussit pro rapa numerari mille 
coronatos aureos. Huius rei fama quum, ut fit, per omnes 
regis famulos esset pervagata, quidam ex aulicis dono 
dedit regi equum non inelegantem. Rex intellegens, ilium, 
provocatum benignitate quam praestiterat Cononi, captare 
praedam, vultu maiorem in modum alacri accepit munus, et 
convocatis primoribus consultare coepit, quo munere pen- 
saret equum tarn bellum, tamque pretiosum. Interim, qui 
donarat equum, spes opimas animo concipiebat, sic cogi- 
tans : Si sic pensavit rapam donatam a rustico, quanto 
munificentius pensaturus est equum talem oblatum ab 



LATIN READER 139 

aulico 2 Quum regi veluti de re magna consultant! alius 
aliud respond ere t, diuque vana spe lactatus esset captator \ 
tandem rex : Yenit, inquit, in mentem, quod illi donem : 
et accersito ex proceribus quopiam, dixit in aurem, ut 
afferret id, quod reperiret in cubiculo (simulque locum 
design at) serico diligenter obvolutum. Adfertur rapa : 
earn, ut erat obvoluta, rex sua manu donat aulico, addens, 
sibi videri bene pensatum equum praemio, quod sibi consti- 
tisset mille coronatis. Digressus aulicus dum tollit lin- 
teum, pro thesauro reperit rapam iam subaridam. Ita 
captator ille captus, risui fuit omnibus. 

EARLY EISING. 

(Nephalius, Philypnus.) 

Ph. Altum dormiebam. 

Ne. Quid aisl Atqui iam praeterierat octava, quum 
sol hoc mense surgat ante quartam. 

Ph. Per me quidem soli liberum est vel media nocte 
surgere, modo mihi liceat ad satietatem usque dormire. 

Ne. Verum istuc utrum casu accidit, an consuetudo est 1 

Ph. Consuetudo prorsus. 

Ne. Atqui rei non bonae consuetudo pessima est. 

Ph. Immo nullus est somnus suavior, quam post ex- 
ortum solem. 

Ne. Qua tandem hora soles lectum relinquere ? 

Ph. Inter quartam et nonam. 

Ne. Satis amplum spatium : vix tot horis comuntur 
reginae. Sed unde veiiisti in istam consuetudinem ? 

Ph. Quia solemus convivia, lusus et iocos in multam 
prof err e noctem ; id dispendii matutino somno pensamus. 

Ne. Vix unquam vidi hominem te perditius prodigum. 



140 LATIN HP]ADER 

Ph. Mini parsimonia videtur magis, quam profusio. 
Interim nee candelas absumo, nee vestes detero. 

Ne. Praepostera sane parsimonia, servare vitrum, ut per- 
das gemmas. Aliter sapit ille philosophus, qui rogatus, 
quid esset pretiosissimum, respondit, Tempus. Porro quum 
constet, diluculum esse totius diei partem optimam, tu quod 
in re pretiosissima pretiosissimum est, gaudes perdere. 

Ph. An hoc perit, quod datur corpusculo 1 

Ne. Imo detrahitur corpusculo, quod turn suavissime 
afficitur, maximeque vegetatur, quum tempestivo moder- 
atoque somno reficitur, et matutina vigilia corroboratur. 

Ph. Sed dulce est dormire. 

Ne. Quid esse potest dulce nihil sentienti 1 

Ph. Hoc ipsum dulce est, nihil sentire molestiae. 

Ne. Atqui isto nomine f eliciores sunt, qui dormiunt in se- 
pulcris. Nam dormienti nonnunquam insomnia molesta sunt. 

Ph. Aiunt, eo somno maxime saginari corpus. 

Ne. Ista glirium sagina est, non hominum. Eecte 
saginantur animalia quae parantur epulis : homini quorsum 
attinet accersere obesitatem, nisi ut graviore sarcina 
onustus incedaf? Die mini, si famulum haberes, utrum 
obesum malles, an vegetum et ad omnia munia habilem ? 

Ph. Atqui non sum famulus. 

Ne. Mihi sat est, quod ministrum officiis aptum malles, 
quam bene saginatum. 

Ph. Plane mallem. 

Ne. At Plato dixit, animum hominis hominem esse, 
corpus nihil aliud esse quam domicilium aut instrumentum. 
Tu certe fateberis, opinor, animum esse principalem ho- 
minis portionem, corpus animi ministrum. 

Ph. Esto, si vis. 

Ne. Quum tibi nolles ministrum abdomine tardum, sed 



LATIN READER 141 

agilem malles et alacrem, cur animo paras ministrum igna- 
vum et obesum 1 

Ph. Yincor veris. 

Ne. lam aliud dispendium accipe : ut animus longe 
praestat corpori, ita fateris, opes animi longe praecellere 
bona corporis. 

Ph. Probabile dicis. 

Ne. Sed inter animi bona primas tenet sapientia. 1 

Ph. Fateor. 

Ne. Ad hanc parandam nulla diei pars utilior, quam 
diluculum, quum sol novus exoriens vigorem et adacritatem 
affert rebus omnibus, discutitque nebulas quae mentis 
domicilium solent obnubilare. 

Ph. Non repugno. 

Ne. Nunc mihi supputa, quantum eruditionis tibi 
parare possis quattuor illis horis, quas somno intempestivo 
perdis. 

Ph. Profecto multum. 

Ne. Expertus sum, in studiis plus effici una hora 
matutina, quam tribus pomeridianis ; idque nullo corporis 
detrimento. 

Ph. Audivi. 

Ne. Deinde illud reputa, si singulorum dierum iacturam 
in summam conferas, quantus sit futurus cumulus. 

Ph. Ingens profecto. 

Ne. Qui gemmas et aurum temere profundit, prodigus 
habetur, et tutorem accipit; haec bona tanto pretiosiora 
qui perdit, nonne multo turpius prodigus est 1 

Ph. Sic apparet, si rem recta ratione perpendimus. 

1 Supple paries. Primas partes, hoc est praecellere. 



NOTES TO INTKODTJCTOKY STOEIES. 

6. Invasion of Rome by the Gauls, B.C. 390. 

8. Pyrrhus, B.C. 280. 

12. Regulus, B.C. 255. 

13. tanti ; " of such great value." 
obtinuit ; ' ' prevailed. ' ' 

14. death of Pompey, B.C. 48. 

15. death of Caesar, B.C. 44. 

16. battle of Actium, B.C. 31. 

23. uti nimis exilia ; "for being too slight/' 



NOTES TO LATIN STOEIES. 

7. capitis damnaverunt ; "condemned to death;" cp. 130, voti, 

" to pay his vow. " 
12. cum . . . turn; "not only . . . but also." 

quosdam sibi insidiari ; "that some, who were friends, were 

plotting against him. " 
31. gladiatorium munus ; a show of gladiators given to the people 

by Roman magistrates in gratitude for their election. 
34. Roman names : praenomen, e.g. Lucius ; nomen (of the gens), e.g. 

Cornelius ; cognomen, e.g. Asina ; and sometimes agnomen, e.g. 

Macedonicus. 
36. HS.=IL, and S.=semis (|) : HS. = sestertius, about 2d. 1000 

sestertii = sestertium, about 8. When such numeral adverbs 

as di(enties are used, centena millia is to be supplied. 
46. rude donate. A gladiator received a "rudis" (a staff) on his 

discharge ; rude donatus, "honourably discharged." 
50. discidissent ; from discindo. 
52. Thesmophoria ; festival of Demeter at Athens. 



NOTES 143 

63. Helotes ; see 90. 

67. tempus . . . quo; "time in which." 

67. dare non dubitarit ; "he did not hesitate to give ; " (1) dubito = 

" I hesitate," is usually followed by inf. ; but (2) non dubito 

quin = I do not doubt that. 
69. facto ; perf. part, pass., abl. 
80. Sunt qui ; (1) with subj., in a general indefinite sense ; (2) with 

ind., of particular definite persons. Sunt qui non habeant, 

est qui non curat habere. Hor., Ep. ii, 2, 182. 
85. Circus Maximus, built by Tarquinius Priscus between the 

Aventine and Palatine hills ; it was the scene of all sorts of 

public spectacles. 
90. There were three classes in Lacedaemonia : (1) the Spartans, 

living in Sparta ; (2) Perioeci, who were free, but had no share 

in the government ; (3) Helots, serfs, bound to the soil. 
99. nummorum ; i.e. sestertii, v. note on 36. 
112. Battle of Salamis, where Xerxes was defeated by the Greeks, B.C. 

480. 
117. fabulam docuisset ; instruct the actors in their parts, and 

hence to produce a play on the stage. 

119. lite contestata ; " an action having been set on foot " (by call- 
ing witnesses). 
121. sestertiorum. See note on 36. 

bello civili. The war between Pompey and Julius Caesar was 

continued between Antony and Octavian, and concluded in B.C. 

31 by the battle of Actium. 
128. Battle of Salamis (v. 112), B.C. 480. 
130. sententia cognita ; abl. abs. ; voti, cp. 7. 

132. ut scirent se facturum ; "that he would manage that they 

should know. " 

133. non dubitavit ; v. 67. 

140. Harmodius and Aristogiton murdered Hipparchus, son of Pisis- 
tratus; the other son, Hippias, was banished from Athens, B.O. 
510. 

144. The great eruption of Vesuvius took place A.D. 79. 
torrentis modo ; ''like a torrent." 

167. a triumviris Octavian, Antony, Lepidus were appointed to 
regulate public affairs, B.C. 43. 



144 NOTES 

173. Sexto ubi . . . patuit ; " when it was clear to Sextus." 
Tarquinius and his son Sextus were banished from Rome B.C. 509. 
invidia opportunos ; "easy victims owing to their unpopularity. " 

174. quintu; "why not?" 

175. capture of Syracuse by Marcellus, B.C. 212. 

176. retiarius, mirmillo. It was very common to set a gladiator with 

net (rete) and trident to fight against another armed with a 

Gallic helmet having a fish as crest. 
184. Alaric, king of the Goths, took Rome A.D. 410. 
194. centies sestertium ; sc. centena millia = 10,000,000 sesterces, 

80,000. 

198. eius fama tantum sibi cogniti ; "of him known to him only 

by report." 

199. extremum ; for the last time. 

200. ea quae in terra . . . ; i.e. pitfalls and other obstacles. 
204. Battle of Lake Trasimene, B.C. 217, 

209. Hannibal crossed the Alps B.C. 218. 

211. intentis omnibus ; " while all were turning attention to the 

river and the hope "... 

212. cautum ; " care was taken that " . . . 

213. septunces auri ; septunx = ^ of libra, 7 ounces. 

214. noncapit; "cannot endure." 

215. domestici belli ; depend on causa. 

prohibebant ingredi ; prohibeo and veto are usually constructed 
with an inf. 

224. nostros praesidia deducturos ; "that we (the Romans) would 

withdraw our troops." 

225. Terrai ; the early form of terrae ; matris agrees with it. 
puemm ; contracted for puerorum. 

228. pulsa; "blown." 

traducat ; " bring me to a quiet life." 

229. suo, deinde omnium . . . equis ; suo, sc. equo. 
ea disiecta ; i.e. the phalanx. 

232. quod dedlt ille ; " which he gave to serve against wild beasts. " 
Tune mini vita foret. " If I had lived then." 



VOCABULARY 



N.B. This does not apply to the Appendix. 



a, ab, abs, prep, from, ly 
abdo, ere, idi, itum, v. hide 
abduco, ere, xi, ctum, v. lead away 
abeo, ire, ivi (ii), itum, v. go away 
aberro, are, avi, atum, v. wander 

away 
abicio, ere, ieci, iectum, v. throw 

away 

abigo, ere, egi, actum, v. drive away 
abripio, ere,ui, eptum, v. drag away 
abscedo, ere, essi, essum, v. depart 
abscido, ere, Idi, isum, v. cut off 
abscondo, ere, idi, itum, v. hide 
absolve, ere, vi, uturn, v. (1) free 

from, (2) acquit 
absorbeo, ere, bui, ptum, v. swallow 

up 

abstergeo, ere, rsi, rsum, v. wipe off 
abstinentia, ae, f. abstinence 
abstineo, ere, ui, entum, v. abstain 

from 

absum, esse, fui, v. be absent 
absumo, ere, mpsi, mptum, v. con- 
sume 
absurdus, a, um, adj. absurd, 

foolish 

abunde, adv. fully 
ac, conj. and 
accedo, ere, essi, essum, v. (1) 

approach, (2) be added 
accelero, are, avi, atum, v. hasten 
accendo, ere, di, sum, v. set on fire 
accido, ere, idi, v. happen 
accio, ire, ivi, itum, v. fetch 
accipio, ere, epi, eptum, v. receive 
acclamo, are avi, atum v. shout at 
accola, ae, c. dweller 



accurate, adv. carefully 
accurro, ere, curri, cursum, v. run to 
accuse, are, avi, atum, v. accuse 
acer, cris, ere, adj. (1) sharp, (2) 

fierce, (3) eager 
acerbitas, atis, f. bitterness 
acerbus, a, um, adj. bitter 
acervus, i, m. heap 
acetum, i, n. vinegar 
acies, ei, f. (1) point, (2) line of 

battle 

acquire, ere, sivi, situm, v. gain 
acriter, adv. keenly 
acutus, a, um, adj. sharp 
ad, prep, to, near 
adaequo, are, avi, atum, v. make 

equal, be equal 

addico, ere, xi, ctum, v. assign to 
addo, ere, idi, itum, v. add 
adduce, ere, xi, ctum, v. draw to 
adedo, ere, edi, esum, v. eat up 
adeo, adv. so Jar 
adeo, ire, ivi (ii), itum, v. go to 
adhaereo, ere, si, sum, v. stick to 
adhibeo, ere, ui, itum, v. (1) apply, 

(2) employ 

adhuc, adv. hitherto 
adicio, ere, ieci, iectum, v. (1) throw 

to, (2) add 
adimo, ere, emi, emptum, v. take 

away 

adipiscor, i, eptus, v. reach to, get 
aditus, us, m. approach 
adiudico, are, avi, atum, v. adjudge 
adiungo, ere, xi, ctum, v. join to 
adiutor, oris, m. helper 
adiutrix, icis, f. helper 



146 



LATIN READER 



adiuvo, are, uvi, utum, v. help 
administro, are,avi, a turn, v. manage 
admiratio, onis, f. wonder 
admiror, ari, atus, v. wonder at, 

admire 
admitto, ere, si, ssum, v. (1) admit ;, 

(2) commit, (3) apply 
admodum, adv. very 
admoneo, ere, ui, itum, v. warn 
admoveo, ere, vi, turn, v. bring to 
adolescens, entis, m. young man 
adolescentulus, i, m. dim. very 

young man 

adorior, iri, ortus, v. attack 
adoro, are, avi, atum, v. worship 
adsto, are, stiti, v. stand by 
adsum, esse, fui, v. be present 
adulor, ari, atus, v. flatter 
adumbro, are, avi, atum, v. sketch 
adveho, ere, xi, ctum, v. carry to 
advenio, ire, ni, ntum, v. come to 
advento, are, avi, atum, v. approach 
adventus, us, m. coming 
adversarius, i, m. enemy 
adversum, (or us), prep, against 
adversus, a, um, adj. opposite to 
adverto, ere, ti, sum, v. turn to 
advesperascit, ere, v. evening comes 
advoco, are, avi, atum, v. summon 
aedes, is, f. (1) sing, temple, (2) pi. 

house 

aediflcium, i, n. building 
aedifico, are, avi, atum, v. build 
aedilis, is, m. aedile, magistrate in 

charge of roads, buildings, etc. 
aeger, ra, rum, adj. sick 
aegre, adv. with difficulty 
aegroto, are, avi, atum, v. be sick 
aeneus, a, um, adj. of copper 
aequalis, e, adj. (1) equal, (2) of 

the same age 

aequaliter, adv. equally 
aeque, adv. just as 
aequo, are, avi,'atum,v. make equal 
aequor, oris, n. (1) marble, (2) sea 
aequus, a, um, adj. equal, just 
aer, aeris, m. air 
aerarium, i, n. treasury 
aes, aeris, n. copper, bronze 



aestas, atis, f. summer 
aestimo, are, avi, atum, v. reckon 
aestuo, are, avi, atum, v. (1) boil, 

(2) be warm 
aetas, atis, f. age 
aether, eris, m. upper air 
aevum, i, n. length of time 
affabilis, e, adj. polite 
affero, afferre, atttili, allatum, v. 

bring to 
afficio, ere, eci, ectum, v. treat, 

affect; e.g. cruciatuafficere, torture 
affirmo, are, avi, atum, v. asseverate 
affligo, ere, xi, ctum, v. (1) dash 

down, (2) damage 
ager, agri, m. land 
agger, eris, m. mound, earthwork 
aggredior, i, gressus, v. (1) go to, 

(2) attack 

agitator, oris, m. driver 
agito, are, avi, atum, v. (1) drive, 

(2) discuss 

agmen, inis, u. band, army marching 
agnosco, ere, ovi, itum, v. recognise 
ago, ere, egi,actum,v.(l) drive, lead, 

(2} do, (^} deal with, (4) pay 
agrestis, e, adj. of the country, wild 
agricola, ae, m. husbandman 
aio, aiebam, v. say 
ala, ae, f. wing 
alacer, eris, ere, adj. brisk 
alacritas, atis, f. briskness 
albus, a, um, adj. white 
alea, ae. f. gambling 
alias, adv. at another time 
alicunde, adv. from some place 
alienus, a, um, adj. of others; with 

aes, debt 

alioquin, adv. otherwise 
aliquamdiu, adv. for some time 
aliquantum, aliquanto, adv. some 

what 

aliquis, aliquid, pron. some 
aliquot, adj. some 
aliunde, adv. from another place 
alms, a, ud, adj. other 
allabor, i, lapsus, v. glide to 
allevo, are, avi, atum, v. (1) lift 

up, (2) lighten 



VOCABULARY 



147 



alligo, are, avi, attim, v. tie to 
alloquor, i, locutus, v. address 
alludo, ere, si, sum, v. dash upon 
alnus, i, f. (1) alder, (2) ship 
alo, ere, alui, altum, v. rear 
alter, era, erum, adj. the other (of two} 
altitude, inis, f. height, depth 
altus, a, urn, adj. high, deep 
alvearium, i, n. bee-hive 
alveus, i, m. (1) river-bed, (2) hold 

of a ship 
ambages, is, f. (1) winding, (2) 

riddle 

ambiguus, a, um, adj. doubtful 
ambo, ae, o, num. both 
ambulo, are, avi, atum, v. walk 
amentia, ae, f. 'madness 
amicitia, ae, f. friendship 
amictus, us, m. garment 
amicus, a, um, adj. friend 
amitto, ere, si, ssum, v. lose 
amnis, is, m. river 
amo, are, avi, atum, v. love 
amoenitas, atis, f. charm 
amoenus, a, um, adj. pleasant 
amolior, iri, itus, v. remove 
amoveo, ere, movi,motum,v. remove 
amphora, ae. f. jar 
amplector, i, xus, v. embrace 
amplius, adv. more 
amplus, a, um, adj. large 
an, conj. in alternative question, or 
anceps, ipitis, adj. doubtful 
ancilla, ae, f. maid-servant 
ancora, ae, f. anchor 
anfractus, us, m. curve 
ango, ere, xi, ctum, v. vex 
angustia, ae, f. narrow place 
angustus, a, um, adj. narrow 
anhelitus, iis, m. panting 
anhelo, are, avi, atum, v. pant 
anima, ae, f. (1) breath, (2) life 
animadverto, ere, ti, sum, v. (1) 

consider, (2) punish (mwith ace.) 
animal, alis, n. animal 
animatus, a, um, adj. minded 
animus, i, m. (\}mind, (^purpose, 

(3) courage 
annavigo, are, avi, atum, v. sail to 



annuo, ere, ui,utum,v. nod to,consent 

annus, i, m. year 

annuus, a, um, adj. yearly 

ante, adv. and prep, before 

antea, adv. before 

antepono, ere, sui, situm, v. place 

before 

antidotum, i, n. antidote 
antiquus, a, um, adj. old, former 
antistes, stitis, m. high-priest 
anulus, i, m. ring 
anus, us, f. old woman 
anxius, a, um, adj. anxious 
aper, pri, m. boar 
aperio, ire, erui, ertum, v. open 
aperte, adv. openly 
apis, is, f. bee 

apparatus, us, m. equipment 
appareo, ere, ui, itum, v. be clear 
apparo, are, avi, atum, v.make ready 
appello, ere, puli, pulsum, v. 

drive to 

appello, are, avi, atum, v. call 
appeto, ere, ivi (ii), itum, v. (1) go 

to, (2) assail, (3) long for 
applico, are, ui, itum, v. (1) fasten, 

(2) apply 
appono, ere, sui, situm, v. (1) put 

near, (2) put on table 
apporto, are, avi, atum, v. bring to 
apprehendo, ere, di, sum, v. seize 
appropinquo, are, avi, atum, v. 

approach 

apricus, a, um, adj. sunny 
apto, are, avi, atum, v. Jit 
aptus, a, um, adj.^ 
apud, prep, near, in presence of 
aqua, ae, f. water 
aquatio, onis, f. getting water 
aquila, ae, f. eagle 
aquilo, onis, m. north wind 
ara, ae, f. altar 
aratrum, i, n. plough 
arbiter, ri, m. judge 
arbitror, ari, atus, v. think 
arbor, oris, f. tree 
area, ae, f. chest 
arcesso, ere, ivi, itum, v. fetch 
arcus, us, m. bow 



148 



LATIN READER 



ardeo, ere, si, sum, v. 
arduus, a, urn, adj. steep 
area, ae, f. (1) open space, (2) thresh- 
ing floor 
arena, ae, f. (1) sand, (2) scene of 

combat 

arenosus, a, um, adj. sandy 
argenteus, a, um, adj. of silver 
argentum, i, n. silver 
argumentum, i, n. proof 
arguo, ere, ui, utum, v. (1) prove, 

(2) convict 

aridus, a, um, adj. dry 
aries, etis, m. ram 
arma, orum, n. (1) arms, (2) tools 
armatus, a, um, adj. armed 
armentum, i, n. cattle 
armiger, era, erum, adj. (1) armed, 

(2) subst. m. armour-bearer 
arrepo, ere, psi, ptum, v. steal to 
arrideo, ere, si, sum, v. smile on 
arripio, ere, ripui, reptum, v. seize 
ars, artis, f. skill, art 
artifex, icis, m. artist, craftsman 
artus, a, um, adj. narrow, tight 
artus, uum, m. limbs 
arundo, inis, f. reed 
arvum, i, n. land 
arx, arcis, f. stronghold 
ascendo, ere, di, sum, v. go up 
ascensus, us, m. ascent 
ascribe, ere, psi, ptum, v. (1) attri- 
bute, (2) enrol 

asellus, i, m. dim. little donkey 
asina, ae, f. she-ass 
asinarius, i, m. ass-driver 
asinus, i, m. ass 
aspectus, us, m. sight 
asper, era, erum, adj. rough 
aspicio, ere, exi, ectum, v. look at 
aspis, idis, f. viper 
asporto, are,avi, atum,v. carry away 
assentator, oris, m. flatterer 
assentio, ire, si, sum, v. agree to 
assevero, are, avi, atum, v. assert 

strongly 

assiduus, a, um, adj. perpetual 
assigno, are, avi, atum, v. mark out 
assimulo, are, avi, atum, v. pretend 



assuesco, ere, evi, etum,v. accustom 
assulto, are, avi, atum, v. jump at 
assurgo, .ere, surrexi, surrectum, 

v. rise up 
ast, conj. but 

astrologus, i, m. astrologer 
astutus, a, um, adj. clever 
at, conj. but 
ater, ra, rum, adj. black 
athleta, ae, m. athlete 
atque, conj. and 
atrium, ii, n. hall 
atrociter, adv. fiercely 
atrox, ocis, adj. flerce 
attamen, conj. nevertheless 
attendo, ere endi, entum, v. (1) 

strain, (2) direct 
attero, ere, trivi, tritum, v. (1) rub 

against, (2) weaken 
attingo, ere, tigi, tactum, v. reach 
attribuo, ere, ui, utum, v. bestow 
auceps, cupis, m. birdcatcher 
auctio, onis, f. auction 
auctor, oris, m. (1) author, (2) leader 
auctoritas, atis, f. authority 
audacia, ae, f. boldness 
audacter, adv. boldly 
audax, acis, adj. bold 
audeo, ere, ausus, v. dare 
audio, ire, ivi, itum, v. hear 
auditor, oris, m. listener 
aufero, ferre, abstuli, ablatum, v. 

carry away 

aufugio, ere, fugi, v. flee away 
augur, uris, m. augur 
augurium, ii, n. augury 
aula, ae, f. court, hall 
aureus, a, um, adj. golden 
aurifer, era, erum, adj. gold-bearing 
auriga, ae, m. charioteer 
auris, is, f. ear 
aurora, ae, f. dawn 
aurum, i, n. gold 
ausculto, are, avi, atum, v. listen 
ausum, i, n. daring deed 
autem, conj. but 
auxilium, ii, n. help 
avaritia, ae, f. greediness 
avarus, a, um, adj. greedy 



VOCABULARY 



149 



aveo, ere, v. be joyful 

aveho, ere, exi, ectum, v. carry off 

averto, ere, ti, siim, v. turn away 

avide, adv. eagerly 

avidus, a, um, adj. eager 

avis, is, f. bird 

avitus, a, um. adj. ancestral 

avunculus, i, m. uncle 

avus, i, m. ancestor 

axis, is, m. (1) axle, (2) sky 

baculum, i, n. stick 

barba, ae, f. beard 

barbarus, a, um, adj. (1) foreign, 

(2) wild 

bello, are, avi, atum, v. make war 
bellum, i, n. war 
belua, ae, f. beast 
bene, adv. well 
beneficium, ii, n. kindness 
benevolentia, ae, f. good-feeling 
benevolus, a, um, adj. kind 
beo, are, avi, atum, v. bless 
bestia, ae, f. beast 
bibo, ere, bibi, v. drink 
bigae, arum, f. two-horse chariot 
bini, ae, a, num. two each 
bis, num. twice 
blande, adv. soothingly 
blandimentum, i, n. flattery 
blanditia, ae, i. flattery 
blandus, a, um, adj. soothing 
bonus, a, um, adj. good 
bos, bovis, c. ox, cow 
brachium, ii, n. arm 
brevis, e, adj. short 
bubulcus, i, m. ploughman 
bustum, i, n. tomb 

cacumen, inis, n. top 

cadaver, eris, n. corpse 

cado, ere, cecidi, casum, v.fall 

caduceus, i, m. herald's staff 

caecus, a, um, adj. blind 

caedes, is, f. slaughter 

caedo, ere, cecidi, caesum,v. (1) cut, 

(2) kill 

caelum, i, n. heaven 
calamitas, atis, f. misfortune 



calamitosus, a, um, adj. miserable 

calathus (or iscus), i, m. basket 

calcar, aris, n. spur 

calceo, are, avi, atum, v. shoe 

calceus, i, m. shoe 

calefacio, ere, feci, factum, v. 

make warm 

calidus, a, um, adj. warm 
caliga, ae, f. boot 
caligo, inis, f. mist, darkness 
callidus, a, um, adj. cunning 
calor, oris, m. heat 
calvus, a, um, adj. bald 
calx, calcis, f. heel 
camelus, i, m. camel 
campester, tris, tre, adj. of the plain 
campus, i, m. plain 
candela, ae, f. candle 
candens, entis, adj. shining 
candidus, a, um, adj. (1) white, 

(2) shining 

caninus, a, um, adj. of the dog 
canis, is, m. dog 
cano, ere, cecini, cantum, v. sing 
canto, are, avi, atum, v. sing 
cantus, us, m. song 
canus, a, um, adj. hoary 
capax, acis, adj. spacious 
capesso, ere, ivi, itum, v. take in 

hand 

capillus, i, m. hair 
capio, ere, cepi, captum, v. take 
capitalis, e, adj. affecting life 
capra, ae, f. she-goat 
captio, onis, f. puzzle 
captivus, i, m. captive 
capto, are, avi, atum, v. catch 
caput, itis, n. (1) head, (2) life 
career, eris, n. prison 
careo, ere, ui, itum, v. be without 
carmen, inis, n. song 
caro, earn is, f. flesh 
carpo, ere, psi, ptum, v. pluck 
carrus, i, m. waggon 
car us, a, um, adj. dear 
caseus, i, m. cheese 
castellum, i, n. fort 
castrum, i, n. (1) sing, fort, (2) pi. 

camp 



150 



LATIN READER 



casus, us, m. chance, disaster 
catena, ae, f. chain 
caterva, ae, f. band 
catulus, i, m. puppy 
cauda, ae, f. tail 
caupo, onis, m. inn-keeper 
causa, ae, f. (1) cause, reason, (2) case 
caveo, ere, cavi, cautum, v. beware, 

shun 

cavillatio, onis, f. banter 
cavillator, oris, m. one who banters 
caviller, ari, atus, v. banter 
cedo, ere, cessi, cessum, v. (1) go 

away, (2) yield 
celeber, bris, bre, adj. (1) populous, 

(2) famous 

celebro, are, avi, atum, v. (l)fre- 
quent, (2) celebrate 
celer, eris, e, adj. swift 
celeritas, atis, f. swiftness 
celeriter, adv. swiftly 
celo, are, avi, atuin, v. conceal 
cena, ae, f. supper 
ceno, are, avi, atum, v. sup 
censeo, ere, ui, censum, v. (1) 

reckon, (2) think, (3) vote 
centies, num. hundred times 
centum, num. hundred 
cera, ae, f. (1) sing, wax, (2) pi. 

tablets 

cerno, ere, crevi, cretum, v. see 
certamen, inis, n. contest 
certiorem facio, v. inform 
certo, certe, adv. assuredly 
certo, are, avi, atum, v. strive 
certus, a, um, adj. certain, fixed 
cervix, icis, f. neck 
cervus, i, m. stag 
cesso, are, avi, atum, v. (1) loiter, 

(2) cease 

ceterus, a, um, adj. the rest 
cibus, i, m. food 
cicada, ae, f. tree-cricket 
cilium, ii, n. eyelid 
cinis, eris, m. ashes 
cingo, ere, nxi, nctum, v. surround 



circulus, i, in. circle 



circum, prep, and adv. round 
circumdo, dare, dedi, datum, v. 

put round 
circumeo, ire, ivi, circuitum, v. 

go round 
circumfero, ferre, tuli, latum, v. 

carry round 
circumfundo, ere, fudi, fusum, v. 

pour round 

circumiaceo, ere, ui, v. lie round 
circumsedeo, ere, edi, essuin, v. 

sit round 
circumspicio, ere, exi, ectum, v. 

look round 
circumsto, are, steti, v. stand 

round 

circus, i, m. (1) circle, (2) race-course 
citatus, a, um, adj. rapid 
cito, adv. quickly 
citro, adv. hither 

civilis, e, adj. pertaining to, be- 
fitting a citizen, civil 
civis, is, c. citizen 
civitas, atis, f. (1) citizenship, (2) 

state 

clades, is, f. disaster 
clam, adv. secretly 
clamo, are, avi, atum, v. shout 
clamor, oris, m. shout 
clarus, a, um, adj. bright, clear 
classiarius, i, m. marine 
classicum, i, n. trumpet 
classis, is, f . fleet 
claudo, ere, si, sum, v. shut 
claudus, a, um, adj. lame 
claustrum, i, n. barrier 
clementer, adv. kindly 
clipeus, i, m. shield 
clivus, i, m. slope 
coccinus, a, um, adj. scarlet 
coenum, i, n. mud 
coepi, isse, v. begin 
coerceo, ere, ui, itum, v. restrain 
coetus, us, m. meeting 
cogitatio, onis, f. thinking 
cogito, are, avi, atum, v. think 
cognatus, a, um, adj. related 
cognomen, inis, n. surname : v. 

n. on 34 



VOCABULARY 



151 



cognosce, ere, ovi, itum, v. learn 
cogo, ere, coegi, coactum, v. (1) 

collect, (2) compel 

cohaereo, ere, si, sum, v. stick to 
cohors, rtis, f. company, about 300 

men 

cohortatio, onis, f. encouragement 
cohortor, ari, atus, v. encourage 
collabeflo, fieri, factus, v. totter 
collaudo, are, avi, atum, v. praise 
collega, ae, m. colleague 
colligo, are, avi, atum,v. tie together 
colligo, ere, egi, ectum, v. collect 
collis, is, m. hill 
colloco, are, avi, atum, v. (1) 

station, (2) give in marriage 
colloquium, ii, n. conversation 
colloquor, i, locutus, v. talk together 
collum, i, n. neck 
colo, ere, ui, cultum, v. (1) culti- 
vate, (2) worship 
color, oris, m. colour 
columna, ae, f. column 
coma, ae, f. (1) hair, (2) foliage 
combibo, ere, bibi, v. drink up 
comedo, ere, edi, esum, v. devour 
comes, itis, c. companion 
cominus, adv. hand to hand 
commemoro, are, avi, atum, v. 

recall 
commendo, are, avi, atum, v. '(1) 

entrust, (2) recommend 
commilito, onis, m. fellow -soldier 
commisceo, ere, scui, xtum, v. 

mingle 
committo, ere, si, ssum, v. (1) 

unite, (2) commit, (3) entrust 
commodus, a, urn, adj. suitable 
commoveo, ere, movi, motum, v. 

(\).remove, (2) disturb, (3) stir up 
communico, are, avi, atum, v. 

impart 
communis, e, adj. shared together, 

general 

commuto, are, avi, atum, v. alter 
como, are, avi, atum, v. be hairy 
como, ere, psi, ptum,v. (1} arrange, 

(2) adorn 
comoedus, i, m. comedian 



compare, are, avi, atum, v. (1) 

unite, (2) compare 
comparo, are, avi, atum, v. (1) get 

ready, (2) procure 
compello, ere, puli, pulsum, v. 

(1) collect, (2) force 
comperio, ire, i, turn, v. find 
compes, edis, f. fetter 
complector, i, exus, v. embrace 
compleo, ere, evi, etum, v. Jill up 
complexus, us, m. embracing 
complures, ium, adj. several 
compono, ere, sui, situm, v. (1) 

arrange ,(2) compose, (3) settle 
compotor, oris, m. drinking com- 
panion 

comprehendo, ere, di, sum, v. seize 
concede, ere, essi, essum, v. (1) give 

up, grant, yield, (2) withdraw 
concerpo, ere, ptus, v. pluck 
concido, ere, idi, v. fall 
concldo, ere, idi, isum, v. cut up 
concilio, are, avi, atum, v. (1) win 

over, (2) arrange 
concilium, ii, n. council 
concipio, ere, cepi, ceptum, v. re- 
ceive, feel 

concito, are, avi, atum, v. rouse 
conclamo, are, avi, atum, v. shout 

together 

conclave, is, n. hall 
concludo, ere, si, Bum, v. confine, end 
concurro, ere, curri, cursum, v. 

run together 

concursus, us, m. assembly 
concutio, ere, cussi,cussum,v. shake 
condemno, are, avi, atum, v. con- 
demn 
condicio, onis, f. (1) situation, (2) 

terms 
condono, are, avi, atum, v. (1) 

give, (2) forgive 
conduce, ere, xi, ctum, v. (1) 

collect, (2) hire 
confercio, Ire, fertum, v. stuff full, 

press together 

confero, ferre, tuli, collatum, v. 
(1) bring together, (2) betake, (3) 
compare, (4) bestow 



152 



LATIN READER 



confestim, adv. at once 

conficio, ere, eci, ectum, v. (1) 

finish, (2) get together, (3) destroy 
confido, ere, fisus, v. trust to 
configo, ere, xi, xuin,v. (1) fix tight, 

(2) pierce 
conflrmo, are, avi, atum, v. 

strengthen 

confiteor, eri, fessus, v. confess 
confligo, ere, xi, ctiim, v. struggle 
confluo, ere, xi, v. flow together 
confodio, ere, di, ssum, (1) dig, (2) 

stab 

conformo, are, avi, atum, v. fashion 
confugio, ere, fugi, v. flee to 
confundo, ere, fudi, fusum, v. 

pour together, confuse 
congero, ere, gessi, gestum, v. 



congredior, i, essus, v. meet, fight 
congrego, are, avi, atum, v. collect 
conicio, ere, ieci, iectum, v. throw 
coniugium, ii, n. marriage 
coniunctio, onis, f. connection 
coniungo, ere, nxi, nctum, v. connect 
coniuro, are, avi, atum, v. unite 

under oath 

coniux, ugis, c. spouse, wife 
conor, ari, atus, v. try 
conqueror, i, questus, v. complain 
conscendo, ere, di, sum, v. climb 
conscisco, ere, ivi, itum, v. (1) 
decree; (2) with mortem sibi, 
commit suicide 

conscius, a, um, adj. aware of 
consecro, are, avi, atum, v. conse- 
crate 
consequor, i, secutus, v. pursue, 

overtake, get 

conservo, are, avi, atum, v. pre- 
serve 

consessor, oris, m. sitting near 
considero, are, avi, atum, v. con- 
template 
consido, ere, sedi, sessum, v. sit 

down, settle 

consilium, ii, n. (1) plan, (2) judg- 
ment 
consimilis, e, adj. like 



consisto, ere, stiti, stitum, v. (1) 

stand, (2) be posted, (3) consist of 
consocio, are, avi, atum, v. unite 
conspectus, us, m. sight 
conspergo, ere, si, sum, v. sprinkle 
conspicio, ere, exi, ectum, v. behold 
conspicor, ari, atus, v. catch sight of 
constantia, ae, f. firmness 
constituo, ere, ui,utum,v. (1) place, 

(2) halt, (3) settle, determine 
consto, are, stiti, statum, v. (1) 

stand firm, (2) cost; (3) constat, 

it is agreed 
constringo, ere, nxi, ictum, v. tie 

tight 
construe, ere, xi, ctum, v. put 

together 
consuesco, ere, evi, etum, v. be 

accustomed 

consuetude, inis, f. custom 
consul, ulis, m. consul 
consularis, is, m. one who has been 

consul 

consulo, ere, ui, ultum, v. (I) con- 
sult, (2) consult for 
consulto, are, avi, atum, v. take 

counsel 

consultum, i, n. decision 
consummo, are, avi, atum, v. finish 
consume, ere, psi, ptum, v. waste, 

use up 
consurgo, ere, surrexi, surrectum, 

v. rise up 

contego, ere, xi, ctum, v. cover over 
contemno, ere, psi, ptum, v. despise 
contemplatio, onis,f. contemplation 
contemplor, ari, atus, v. consider 
contendo, ere, di, turn, v. (1) 

strain, (2) hasten, (3) fight, (4) urge 
contentio, onis, f. straining, struggle 
contentus, a, um, adj. content 
contestor, ari, atus, v. call to 

witness ; see n. on 119 
continens, tis, f. mainland 
contineo, ere, ui, tentum, v. con- 
tain, keep in 
contingo, ere, tigi, tactum, (1) 

dat. happen to, (2) come near 
continuo, adv. directly 



VOCABULARY 



153 



continuus, a, urn, adj. continuous 

contio, onis, f. assembly 

contra, adv. and prep, against, 

opposite 
contraho, ere, xi, ctum, v. draw 

together 

contrarie, adv. in opposite direction 
contrarius, a, um, adj. opposite 
contrecto, are, avi, atum, v. 

handle 

controversia, ae, f. dispute 
contueor, eri, uitus, v. look at 
contumelia, ae, f. insult 
contumeliosus, a, um, adj. insulting 
conturbo, are, avi, atum, v. disturb 
convalesce, ere, ui, v. get better 
convene, ere, xi, ctum, v. bring 

together 
convello, ere, velli, vulsum, v. 

tear away 
convenio, ire, veni, ventum, v. (1) 

come together, (2) agree 
conventus, us, m. assembly 
converto, ere, ti, sum, v. turn, 

wheel 

convicium, ii, n. abuse 
conviva, ae, c. guest 
convivium, i, n. feast 
convoco, are, avi, atum, v. call 

together 

coorior, iri, ortus, v. rise up 
copia, ae, f. (1) sing, plenty, oppor- 
tunity ; (2) pi. forces 
copiosus, a, um, adj. plentiful 
cor, cordis, n. heart 
coram, adv. and prep, in presence of 
comix, icis, f. crow 
cornu, us, n. (1) horn, (2) wing 
corona, ae, f. garland ; sub corona 

vendere, sell by auction (with 

chaplet on the head) 
corpus, oils, n. body 
corrigo, ere, rexi, rectum, v. correct 
corripio, ere, ripui, reptum, v. (1) 

seize, (2) blame 
corrumpo, ere, rupi, ruptum, v. 

(1) spoil, (2) bribe 
corruo, ere, ui, v. fall down 
cortex, ]cis, m, and f. bark, cork 



corvus, i, m. raven 

cothurnus, i, m. buskin worn by 

actors 

crates, is, f. hurdle 
creber, bra, brum, adj. frequent 
crebresco, ere, brui, v. become 

frequent 

credo, ere, didi, ditum, v. (1) be- 
lieve, (2) entrust 
cremo, are, avi, atum, v. burn 
crepundia, orum, n. rattle 
crepusculum, i, n. twilight 
cresco, ere, crevi, cretum, v. in- 
crease 

crimen, inis, n. charge, crime 
criminatio, onis, f. accusation 
criminor, ari, atus, v. accuse 
crinis, is, m. hair 
crocodilus, i, m. crocodile 
cruciatus, us, m. torture 
crucio, are, avi, atum, v. torture 
crudelis, e, adj. cruel 
crudelitas, atis, f. cruelty 
cruentus, a, um, adj. bloody 
cruor, oris, m. gore 
crus, cruris, n. leg 
crux, crucis, f. cross 
crypta, ae, f. vault 
cubicularis, e, adj. of a bed 
cubiculum, i, n. bedroom 
culcita, ae, f. pillow 
culeus, i, m. bag 
culpa, ae, f. fault 
cultor, oris, m. tiller 
cultus, us, m. (1) cultivation (2) 

worship, (3) dress 
cum, prep, together with 
cum (quum), conj. when, since 
cunctor, ari, atus, v. delay 
cunctus, a, um, adj. all 
cuniculus, i, m. mine 
cupediae, arum, f. delicacies 
cupide, adv. greedily 
cupiditas, atis, f. desire 
cupidus, a, um, adj. desiring 
cupio, ere, ivi, itum, v. desire 
cur, adv. why 

cura, ae, f. (1) care, (2) charge 
curia, ae, f. senate-house 



154 



LATIN READER 



curiosus, a, urn, adj. (1) careful, 

(2) curious 

euro, are, avi, atum, v. take care 
curro, ere, cucurri, cursum, v. run 
currus, us, m. chariot 
cursus,us,m.(l) course, (2) running 
cuspis, idis, f. spike 
custodia, ae, f. watch 
custodio, ire, ivi, itum, v. guard 
custos, odis, c. guardian 
cymba, ae, f. boat 

dama, ae, f. fallow-deer 

damno, are, avi, atum, v. condemn 

daps, pis, f. feast 

de, prep. (1) down from, (2) about 

debeo, ere, ui, itum, v. (1) owe, 

(2) ought 

debilis, e, adj. weak 
debilito, are, avi, atum, v. weaken 
decedo, ere, cessi, cessum, v. with- 
draw, resign 
decem, num. ten 
decenter, adv. fitly 
decerno, ere, crevi, cretum, v. 

(1) decide, (2) decree, (3) fight 
decet, ere, nit, v. it befits 
decide, ere, Tdi, v. fall down 
decide, ere, idi, isum, v. cut off 
decimals, a, um, adj. tenth 
decipio, ere, cepi, ceptum, v. deceive 
declare, are, avi, atum, v. reveal, 

publish 

declivis, e, adj. slopi/ng down 
decoquo, ere, xi, cturn, v. boil 

dawn 
decurro, ere, curri, cursum, v. run 

down 
decutio, ere, cussi, cussum, v. 

shake down 

dedico, are, avi, atum, v. dedicate 
dedisco, ere, didici, v. unlearn 
deditio, onis, f. surrender 
dedo, ere, didi, ditum, v. give up 
deduce, ere, xi, ctum, v. (1) con- 
duct, (2) withdraw, (3) compose 
defendo, ere, di, sum, v. defend 
defero, ferre, tuli, latum, v. (1) 
bring down, (2) report, (3) offer 



defetigo, are, avi, atum, v. tire out 
defetiscor, i, fessus, v. to be faint 
deficio, ere, feci, fectum, v. (I) fail, 

leave, (2) be eclipsed 
defigo, ere, xi, xum, v. fasten down 
deflnio, ire, ivi, itum, v. mark out 
deflecto, ere, xi, xum, v. bend 
defluo, ere, xi, xum, v. flow down 
deformitas, atis, f. ugliness 
deformo, are, avi, atum, v. dis- 
figure 

defungor, i, nctus, v. discharge 
dego, ere, degi, v. spend 
deicio, ere, ieci, iectum, v. throw 

down 

dein, adv. then 
deinceps, adv. in turn 
deinde, adv. then 
delabor, i, lapsus, v. glide down 
delecto, are, avi, atum, v. delight 
delictum, i, n. fault 
deligo, ere, legi, Iectum, v. choose 
delitesco, ere, litui, v. lie hid 
delude, ere, si, sum, v. mock 
dementia, ae, f. madness 
demerge, ere, si, sum, v. sink 
demitto, ere, si, ssum, v. send 

down, lower 
demo, ere, mpsi, mptum, v. take 

away 

demonstratio, onis, f. demonstra- 
tion 

demonstro, are, avi, atum, v. show 
demordeo, ere, sum, v. bite 
demulceo, ere, si, sum, v. stroke, 

soothe 

demum, adv. at length 
denarius, ii, m. denarius (about 

9d.) 

denarro, are, avi, atum, v. relate 
deni, ae, a, num. ten each 
denique, adv. at length, lastly 
dens, tis, m. tooth 
densus, a, um, adj. crowded, thick 
denude, are, avi, atum, v. lay bare 
denuntio, are, avi, atum, v. an- 
nounce 

depello, are, puli, pulsum, v. 
drive off 



VOCABULARY 



155 



deperditus, a, um, adj. ruined 
depereo, ire, ii, v. perish 
deploro, are, avi, atum, v. lament 
depono, ere, sui, si turn, (1) lay 

down, (2) lay up 
depopulor, ari, atus, v. ravage 
deprecor, ari, atus, v. (1) beseech, 

(2) pray against 
derelinquo, ere, liqui, lictum, v. 

abandon 

descendo, ere, di, sum, v. go down 
descisco, ere, ivi, itum, v. revolt 
describe, ere, psi, ptum, v. (1) 

describe, (2) assign 
desero, ere, rui, rtum, v. desert 
desertum, i, n. desert 
desiderium, ii, n. regret 
desilio, ire, silui, sultum, v. leap 

down 

desino, ere, sii, situm, v. stop 
desipiens, tis, adj. foolish 
desisto, ere, stiti, stitum, v. leave 

off 
despero, are, avi, atum, v. despair 

of 
despicio, ere, exi, ectum, v. look 

down on 

destine, are, avi, atum, v. design 
destituo, ere, ui, utum, v. abandon 
destringo, ere, inxi, ictum, v. 

strip off, unsheathe 
desum, esse, fui, v. be wanting 
detergeo, ere, si, sum, v. wipe off 
deterior, us, adj. worse 
detero, ere, trivi, tritum, v. rub 
deterreo, ere, ui, itum, v. frighten 
detineo, ere, ui, entum, v. keep 

back 
detraho, ere, xi, ctum, v. take 

away 

detrecto, are, avi, atum, v. refuse 
detrimentum, i, n. loss, harm 
detrunco, are, avi, atum, v. 

mutilate 
deturbo, are, avi, atum, v. thrust 

down 

deus, i, m. a god 
devenio, ire, veni, v. come down 
deverto, ere, ti, sum, v. lodge at 



devexus, a, um, adj. 

devincio, ere, xi, vinctum, v. bind 

down 
devinco, ere, vici, vie turn, v. 

subdue 

devius, a, um, adj. out of the way 
devoro, are, avi, atum, v. devour 
devoveo, ere, vovi, votum, v. devote 
dexter, tra, trum, adj. right 
dicax, acis, adj. witty 
dico, ere, xi, ctum, v. say 
dictito, are, avi, atum, v. assert 

often 

dicto, are, avi, atum, v. say often 
dies, ei, m. and f. (pi. m.) day 
differo, ferre, distuli, dilatum, v. 

(1) scatter, (2) put off, (3) differ 
difflcilis, e, adj. difficult 
difflcultas, atis, f. difficulty 
diffidentia, ae, f. mistrust 
diflundo, ere, fudi, fusum, v. pour 

in different ways 
digitus, i, m. finger 
dignitas, atis, f. worth, position 
dignus, a, um, adj. worthy 
digredior, i, gressus, v. depart 
diiudico, are, avi, atum, v. decide 
dilabor, i, lapsus, v. melt away 
dilanio, are, avi, atum, v. tear to 

pieces 

diligens, tis, adj. diligent 
diligenter, adv. diligently 
diligentia, ae, f. diligence 
diligo, ere, exi, ectum, v. love 
diluvium, ii, n. flood 
dimicatio, onis, f. fight 
dimico, are, avi, atum, v. fight 
dimidius, a, um, adj. half 
diminuo (and deminuo), ere, ui, 

utum, v. lessen 
dimitto, ere, si, ssum, v. send away, 

let go 

directus, a, um, adj. straight 
dirigo, ere, rexi, rectum, v. direct 
dirimo, ere, emi, emptum, v. (1) 

break, destroy, (2) divide 
diripio, ere, ui, eptuin, v. ravage 
diruo, ere, ui, utum, v. destroy 
dirus, a, um, adj. terrible 



156 



LATIN READER 



discedo, ere, essi, essum, v. depart 
discepto, are, avi, atum, v. discuss 
discerno, ere, crevi, cretum, v. 

separate 
discindo, ere, idi, issum, v. separate, 

divide 

disciplina, ae, f. training 
discipulus, i, m. pupil 
disco, ere, didici, v. learn 
discordia, ae, discord 
discrepo, are, avi, atum, v. disagree 
discrimen, inis, n. (1) difference, 

(2) danger 
discumbo, ere, cubui, cubitum, v. 

lie down 
discurro, ere, curri, cursum, v. 

run about 

discutio, ere, cussi, cussum, v. shatter 
disicio, ere, ieci, iectum, v. disperse 
dispertio, ire, ivi, itum, v. distri- 
bute 

displiceo, ere, ui, itum, v. displease 
dispono, ere, sui, situm, v. arrange 
disrumpo (dir. ), ere, rupi, ruptum, 

v. break in pieces 

dissideo, ere, sedi, sessum, v. dis- 
agree 

dissimilis, e, adj. unlike 
dissimulo, are, avi, atum, v. conceal 
dissolve, ere, i, utum, v. (1) break 

up, (2) pay 

dissolutus, a, um, adj. careless 
dissuadeo, ere, si, sum, v. dissuade 
distendo, ere, di, turn, v. stretch 
distineo, ere, tinui, tentum, v. 



disting-uo, ere, nxi, nctum, v. dis- 
tinguish 

disto, are, v. be distant, different 
distraho, ere, xi, ctum, v. push 

apart 

distribuo, ere, ui, utum, v. distri- 
bute 

disturbo, are, avi, atum, v. disturb 
ditio, onis, f. sway 
diu, adv. for a long time 
diurnus, a, um, adj. daily 
diuturnitas, atis, f. length of time 
diuturnus, a ; um, adj. lasting 



diversus, a, um, adj. different, 

apart 

dives, itis, adj. rich 
divide, ere, si, sum, v. divide 
divinitus, adv. luckily 
divinus, a, um, adj. divine 
divitiae, arum, f. riches 
do, dare, dedi, datum, v. give 
doceo, ere, docui, doctum, v. teach 
doctrina, ae, f. teaching, learning 
documentum, i, n. proof 
dolium, ii, n. cask 
dolor, oris, m. grief, pain 
dolosus, a, um, adj. crafty 
dolus, i, m. craft, artifice 
domesticus, a, um, adj. of one's 

household, of ones country 
domina, ae, f. mistress 
dominatio, onis, f. dominion 
dominor, ari, atus, v. rule 
dominus, i, m. master 
domo, are, ui, itum, v. subdue 
domus, us, f. house, home 
donee, conj. while, until 
done, are, avi, atum, v. give 
donum, i, n. gift 
dormio, ire, ivi, itum, v. sleep 
drachma, ae, f. drachma (about 9d.) 
dubito, are, avi, atum, v. doubt, 

hesitate 

dubius, a, um, adj. doubtful 
ducenties, num. two hundred times 
duco, ere, xi, ctum,v.(l) lead, spend, 
(2) think, (3) prolong, (4) marry 
dulcedo, inis, f. sweetness 
dulcis, e, adj. sweet 
dum, conj. while, until 
dummodo, conj. so long as, pro- 
vided that 

duo, ae, o, num. two 
duodecim, num. twelve 
duplex, icis, adj. double 
duplico, are, avi, atum, v. double 
dux, ducis, m. leader 

e, ex, prep, out of, according to 
ebibo, ere, bi, bitum, v. drain 
ebrius, a, um, adj. drunk 
ecce, interj. behold! 



VOCABULARY 



157 



ecquis, ecquid, pron. anyone ? 
edepol, interj. by Pollux ! 
edictum, i, n. edict 
edico, ere, xi, ctum, v. decree 
edo, ere, edidi, editum, v. give forth, 

publish 

edo, ere, edi, esum, v. eat 
edoceo, ere, cui, ctum, v. instruct 
educo, are, avi, atum, v. (1) edu- 
cate, (2) produce 

educo, ere, xi, ctum, v. lead out 
efifero, efferre, extuli, elatum, v. 

lead forth, raise 
efficio, ere, feci, fectum, v. bring 

about 

effigies, ei, f. shape, image 
efflo, are, avi, atum, v. blow out 
effluo, ere, xi, xum, v. flow forth 
effbdio, ere, fodi, fossum, v. dig up 
effrenatus, a, um, adj. unbridled 
effugio, ere, fugi, v. flee forth, 

escape 

effulgeo, ere, si, v. shine forth 
effundo, ere, fudi, fusum, v. pour 

forth 

effuse, adv. lavishly 
egero, ere, gessi, gestum, v. carry 

out 

ego, pron. I 

egredior, i, essus, v. go out 
egregius, a, um, adj. excellent 
egressus, us, m. going out 
eicio, ere, ieci, iectum, v. throw out 
elabor, i, lapsus, v. glide out 
elaboro, are, avi, atum, v. work 

out 

elegans, tis, adj. tasteful 
elephas, antis and anti, m. ele- 
phant 

eligo, ere, egi, ectum, v. choose out 
eloco, are, avi, atum, v. let out 
eloquens, tis, adj. eloquent 
eloquentia, ae, f. eloquence 
eludo, ere, si, sum, v. (1) delude, 

elude, (2) mock 

emendo, are/ avi, atum, v. im- 
prove 

emitto, ere, si, ssum, v. send out 
emo, ere, emi, einptum, v. buy 



emollio, ire, ivi, itum, v. soften 

en, interj. behold! 

enarro, are, avi, atum, v. explain 

enato, are, avi, atum, v. swim out 

enirn, conj. for 

ensis, is, m. siuord 

enuntio, are, avi, atum, v. declare 

eo, adv. thither \ so far 

eo, ire, ivi (ii), itum, v. go 

eodem, adv. to the same place 

ephorus, i, m. Spartan magistrate 

epistola, ae, f. letter 

epulae, arum, f. feast 

epulor, ari, atus, v. feast 

eques, itis, m. horseman, knight 

equidem, adv. truly 

equitatus, us, m. cavalry 

equito, are, avi, aturn, v. ride 

equus, i, m. horse 

erga, prep, towards 

ergo, adv. therefore 

erigo, ere, exi, ectum, v. set up 

eripio, ere, ui, eptum, v. snatch 

away 

erro, are, avi, atum, v. wander 
error, oris, m. wandering, mistake 
erumpo, ere, rupi, ruptum, v. 

break forth 

eruo, ere, ui, utum, v. pluck out 
eruptio, onis, f. sally 
esca, ae, f.food 

essedarius, i, m. fighter in chariot 
essedum, i, n. war chariot of 

Gauls and Britons 
esurio, ire, itum, v. be hungry 
et, conj. (1) and, (2) both, (3) even 
etiam, conj. also 
etsi, conj. although 
evado, ere, si, sum, v. (1) go out, 

(2) happen 

evanesco, ere, ui, v. disappear 
evello, ere, velli, vulsum, v. tear out 
evenio, ire, veni, ventum, v. come 

off, happen 

eventus, us, m. result 
everto, ere, ti, sum, v. overturn, 

ruin 

evinco, ere, vici, victurn, v. van- 
quish 



158 



LATIN READER 



evito, are, avi, atum, v. avoid 
evolo, are, avi, atum, v. fly away 
evomo, ere, ui, itum, pour forth 
exaequo, are, avi, atum, v. make 

equal 

exanimo, are, avi, atum, v. "kill 
exaspero, are, avi, atum, v. irri- 

tate 

exaudio, ire, ivi, iturn, v. listen 
excedo, ere, cessi, cessum, v. go 

out 

excellens, tis, adj. excellent 
excello, ere, cellui, celsuin, v. sur- 
pass 

excidium, ii, n. ruin 
excipio, ere, epi, eptum, v. (1) 

receive, (2) except, (3) succeed 
excito, are, avi, atum, v. rouse 
exclamo, are, avi, atum, v. shout 

out 

exclude, ere, si, sum, v. shut out 
excogito, are, avi, atum, v. devise 
excrucio, are, avi, atum, v. torture 
excubitor, oris, m. sentinel 
excuse, are, avi, atum, v. excuse 
excutio, ere, cussi, cussum, v. shake 

out, off 

exedo, ere, edi, esum, v. eat up 
exemplum, i, n. example 
exeo, ire, ivi, itum, v. go out 
exerceo, ere, ui, itum, v. exercise 
exercitatio, onis, f. exercise 
exercitatus, a, um, adj. practised 
exercitus, us, m. army 
exhaurio, ire, si, stum, v. drain 
exhibeo, ere, ui, itum, v. present, 

show 
exigo, ere, egi, actum, v. (1) take 

out, (2) exact, (3) finish 
exiguitas, atis, f. smallness 
exiguus, a, um, adj. small, scanty 
exilis, e, adj. thin, weak 
eximius, a, um, adj. fine 
eximo, ere, emi, emptum, v. take 

away 
existimatio, onis, f. (1) opinion, 

(2) reputation 

existimo, are, avi, atum, v. think 
exitium, ii, n. destruction 



exitus, us, m. (1) end, (2) outlet, 

(3) death 

exordior, iri, orsus, v. 'begin 
exorior, iri, ortus, v. arise 
expavesco, ere, pavi, v. fear 

greatly 
expedio, ire, ivi, itum, v. (1) set free, 

(2) arrange; (3) expedit, it is use- 
ful 

expeditio, onis, f. campaign 
expello, ere, puli, pulsum, v. drive 

out 

expergiscor, i, perrectus, v. awake 
experior, iri, pertus, v. try 
expeto, ere, ivi, itum, v. seek after 
expio, are, avi, atum, v. atone for 
expleo, ere, evi, etum, v. fill full 
explico, are, ui, itum, v. (1) un- 
fold, (2) arrange 
explode, ere, si, sum, v. hiss off 
explorator, oris, m. scout 
explore, are, avi, atum, v. examine 
expolio, ire, ivi, itum, v. polish 
expono, ere, sui, situm, v. expose, 

declare 
exporto, are, ari, atum, v. carry 

out 
exprimo, ere, essi, essum, v. press 

out, express 
expugnatio, onis, f. taking "by 

storm 
expugno, are, avi, atum, v. take 

by storm 

exquiro, ere, sivi, situm, v. seek for 
exquisitus, a, um, adj. far-fetched 
exscindo, ere, scidi, scissum, v. 

destroy, cut down 
exsequiae, arum, f. funeral rites 
exsequor, i, secutus, v. follow, 

carry out 

exsilium, ii, n. exile 
exsisto, ere, stiti, stitum, v. arise 
exspecto, are, avi, atum, v. wait 

for, expect 
exspiro, are, avi, atum, v. breathe 

out 

exspolio, are, avi, atum, v. rob 
exstinguo, ere, nxi, nctum, v. put 

out t kill 



VOCABULARY 



159 



exsto, are, v. stand forth, exist 
exstruo, ere, xi, ctum, v. build up 
exsulo, are, avi, atura, v. be an exile 
exsulto, are, avi, atum, v. jump, be 

glad 
exsurgo, ere, surrexi, stirrectum, v. 

rise 

extemplo, adv. immediately 
extendo, ere, di, turn, and sum, 

v. extend 

exterior, us, adj. outer 
externus, a, urn, adj. outside 
extollo, ere, v. lift up 
extra, adv. and prep, outside 
extraho, ere, xi, ctum, v. draw out 
extremus, a, um, adj. last, edge 
extrorsum, adv. outside 
extrudo, ere, si, sum, v. push off 
exuro, ere, ussi, ustum, v. burn up 

faba, ae, f. bean 
faber, ri, m. smith 
fabula, ae, f. story, play 
facetiae, arum, f. jokes 
facetus, a, um, adj. witty 
facies, ei, f. form, face 
facilis, e, adj. easy 
facinus, oris, n. deed, crime 
facio, ere, feci, factum, v. do, make 
facundia, ae, f. eloquence 
faginus, a, um, adj. of beech 
fallo, ere, fefelli, falsum, v. deceive, 

elude 

falsus, a, um, &<. false 
falx, cis, f. sickle, hooked pike 
fama, ae, f. report, renown 
fames, is, f. hunger 
familia, ae, f. household 
familiaris, e, adj. of the household, 

friendly 

famula, ae, f. female slave, friend 
famularis, e, adj. of a slave 
famulus, i, m. slave 
fanum, i, n. temple 
far, rris, n. spelt 
farina, ae, f. meal 
fascis, is, m. bundle, lictor's bundle 

of rods 
fastidio, ire, ivi, itum, v. despise 



fastidium, ii, n. contempt 

fastigium, ii, n. height 

fatalis, e, adj. fatal 

fateor, eri, fassus, v. acknowledge 

fatigo, are, avi, atum, v. tire 

fatiscor, i, fessus, v. be weary 

fatum, i, n. fate, death 

faustus, a, um, adj. favourable 

fax, cis, f. torch 

felicitas, atis, f. happiness 

felix, icis, adj. happy 

femineus, a, um, adj. of a ivoman 

fere, adv. nearly 

feretrum, i, n. bier 

feriae, arum, f. holidays 

ferinus, a, um, adj. of a wild beast 

ferio, ire, v. strike 

ferme, adv. almost 

fero, ferre, tuli, latum, v. (1) bear, 

bring, (2) say 
ferocia, ae, f . fierceness 
ferocitas, atis, f. fierceness 
ferox, ocis, adj. fierce 
ferreus, a, um, adj. of iron 
ferrum, i, n. iron 
fertilitas, atis, f. fertility 
ferus, a, um, adj. wild 
ferveo, ere, bui, v. be hot 
fervidus, a, um, adj. hot 
fervor, oris, m. heat 
fessus, a, um, adj. weary 
festino, are, avi, atum, v. hasten 
festivus, a, um, adj. gay 
festus, a, um, adj. festal 
fetus, us, m. progeny, produce 
flctilis, e, adj. earthen 
fldelis, e, adj. faithful 
fides, ei, f. faith, credit 
fides, is, f. string, lute 
fidicen, inis, m. lute-player 
fiducia, ae, f. confidence 
figo, ere, xi, xum, v.fix 
figura, ae, f. shape 
filia, ae, f. daughter 
fllius, ii, m. son 
flmus, i, m. dung 
fingo, ere, nxi, ctum, v. fashion, 

make 
flnio, ire, ivi, itum, v. finish 



160 



LATIN READER 



finis, is, m. (and f.) boundary, end 

fio, fieri, factus, v. be made 

firmo, are, avi, atum, v. strengthen 

flagltium, ii, n. crime 

flamma, ae, f. flame 

flatus, us, m. blast 

flavus, a, um, adj. yellow 

flecto, ere, xi, xum, v. bend 

fleo, ere, evi, etum, v. weep 

flexus, us, m. bending 

floreo, ere, ui, v. to blossom 

flos, ris, m. flower 

fluctuo, are, avi, atum, v. toss 

fluctus, us, m. wave 

flumen, inis, n. river 

fluvius, ii, m. river 

focus, i, m. hearth 

fodio, ere, di, ssum, v. dig 

foede, adv. foully 

foedus, eris, n. treaty 

foedus, a, um, adj./owZ 

folium, ii, n. leaf 

fons, tis, m. spring 

foras, adv. out of doors 

foris, is, f. door 

foris, adv. out of doors 

forma, ae, f. shape, beauty 

formido, inis, f. terror 

formo, are, avi, atum, v. fashion 

fbrmosus, a, um, adj. beautiful 

fors, tis, f. chance 

forte, adv. by chance 

for tis, e, adj. brave 

fortitudo, inis, f. bravery 

fortuna, ae, i. fortune 

forum, i, n. public place, market 

fossa, ae, f. ditch 

fragor, oris, m. crash 

frango, ere, fregi, fractum, v. 
break, defeat 

frater, ris, m. brother 

fremitus, us, m. roaring 

frenum, i, n. bridle 

frequenter, adv. frequently 

frequento, are, avi, atum, v. fre- 
quent, crowd 

frigidus, a, um, adj. cold 

frlgus, oris, n. cold 

frondiferus, a, um, adj. leafy 



frons, dis, f. foliage 

frons, tis, f. forehead 

fructus, us, m. fruit 

frugis, gen. f. fruit, food 

frumentarius, a, um, adj. of pro- 
visions 

frumentum, i, n. corn 

fruor, i, fructus, fruitus, v. enjoy 

frustra, adv. in vain 

frustum, i, n. piece 

fuga, ae, f. flight 

fugio, ere, fugi, v. fly 

fugo, are, avi, atum, v. put to flight 

fulcio, ire, si, turn, v. prop 

fulgeo, ere, si, v. shine 

fullo, onis, m. fuller 

fulvus, a, um, adj. yellow 

fumus, i, m. smoke 

funda, ae, f. sling 

funditus, adv. utterly 

fundo, ere, fudi, fusum, v. (1 ) pour, 
(2) rout 

fundus, i, TO., farm 

fungor, i, functus, v. perform 

funis, is, m. cable 

fur, ris, m. thief 

furo, ere, ui, v. rage 

furtivus, a, um, adj. secret 

furtum, i, n. theft, trick 

galea, ae, f. helmet 

gallina, ae, f. hen 

gallinarius, a, urn, adj. of poultry 

gallus, i, m. cock 

gaudeo, ere, gavisus, v. rejoice 

gaudium, ii, n. joy 

gelidus, a, um, adj. cool 

gena, ae, f. cheek 

gens, ntis, f. clan, tribe 

gentilis, e, adj. of the clan, tribe 

genus, eris, n. race 

geometres, ae, m. mathematician 

germanus, a,um, adj. brother, sister 

gero, ere, ssi, stum, v. (1) bear, (2) 
carry on, have, wage 

gigno, ere, genui, genitum, v. pro- 
duce 

gladiatorius, a, um, adj. gladia- 
torial 




gladius, ii, m. sword 

globus, i, m. (1) ball, (2) band 

gloria, ae, f. glory 

glorior, ari, atus, v. boast 

gloriosus, a, um, adj. boastful 

glutino, are, avi, atura, v. stick 

gradus, us, m. step; with addo, hasten 

grandaevus, a, um, adj. old 

grandis, e, adj. large, great 

grates, f. thanks 

gratia, ae, f. favour, kindness, gra- 
titude ; gratia, for the sake of 

gratiflcor, ari, atus, v. oblige 

gratis, adv. freely 

gratuitus, a, um, adj. gratuitous 

gratulor, ari, atus, v. congratulate 

gratus, a, um, adj. welcome, grateful 

gravis, e adj. heavy, troublesome, 
weighty 

gravo, are, avi, atum, v. weigh down 

gremium, ii, n. lap 

grex, gis, m. flock 

gubernator, oris, m. pilot 

gurges, itis, m. whirlpool 

gutta, ae, f. drop 

gymnasiarchus, i, m. master of 
gymnasium 

gymnasium, ii, n. gymnasium 

habeo, ere, ui, itum, v. have, hold 
habito, are, avi, atum, v. live 
habitus, us, m. appearance, dress, 

habit 

haedus, i, m. kid 
haereo, ere, si, sum, v. stick, be 

perplexed 

haesito, are, avi, atum, v. hesitate 
halitus, us, m. breath 
hamus, i, m. hook 
hara, ae, f. stye 
hasta, ae, f. (1) spear, (2) spear, as 

sign of auction 
baud, adv. not 

haudquaquam, adv. not at all 
haurio, ire, si, stum, v. (1) drain, 

(2) droivn 
hei, interj. woe f 
herba, ae, f. grass, plant 
herbidus, a, um, adj. grassy 



161 



hereditas, atis, f. inheritance 

heri, adv. yesterday 

hesternus, a, um, adj. of yesterday 

heus, interj. holloa! 

hiberna, orum, n. winter-quarters 

hibernus, a, um, adj. of winter 

hie, haec, hoc, pron. this; hie, 

adv. here 
hicce, haecce, hocce, pron. this one 

here 

hiems, emis, f. winter, storm 
hinc, adv. hence 
hilaris, e, adj. cheerful 
histrio, onis, m. actor 
hodie, adv. to-day 
homo, inis, m. man 
honesto, are, avi, atum, v. honour 
honestus, a, um, adj. honourable 
honor, oris, m. position, office, 

honour 
honoriflce, adv. in a complimentary 

way 

hora, ae, f. hour, season 
hordeum, i, n. barley 
horreo, ere, v. (1) bristle, (2) tremble, 

fear 

horribilis, e, adj. terrible 
hortator, oris, m. one who encourages 
hortor, ari, atus, v. urge 
hortulus, i, m. a little garden 
hortus, i, m. a garden 
hospes, itis, m. host, guest, stranger 
hospitium, ii, n. hospitality, inn 
hostilis, e, adj. hostile 
hostis, is, m. enemy 
hue, adv. hither 
humanitas, atis, f. kindness 
humanus, a, um, adj. human, kind 
humerus, i, m. shoulder 
humilis, e, adj. humble, low 
humor, oris, m. moisture 
humus, i, f. ground 
hydrus, i, m. water serpent 

iaceo, ere, ui, itum, v. lie 
iacio, ere, ieci, iactum, v. throw 
iacto, are, avi, atum, v. (1) throw, 

(2) boast 
iactura, ae, f. loss 



M 



162 



LATIN READER 



iaculator, oris, m. javelin man 
iaculor, an, atus, v. throw javelin 
iaculum, i, n. javelin 
iam, adv. now, already 
iamdudum, adv. now for a longtime 
ianitor, oris, m. porter 
ianua, ae, f. door 
ibi, adv. there 
ictus, us, m. blow 
ictus (perf. part. pass, ico), struck 
idcirco, adv. on that account 
idem, eadem, idem, pron. same 
identidem, adv. repeatedly 
ideo, adv. therefore 
idolon, i, n. spectre 
idoneus, a, urn, adj. fitting 
igitur, adv. therefore 
ignarus a, um, adj. ignorant 
ignavia, ae, f. sloth 
ignavus, a, um, adj. slothful 
ignis, is, m. fire 

ignobilis, e, adj. obscure, ignoble 
ignore, are, avi, atum, v. be igno- 
rant of 

ignosco, ere, vi, turn, v. pardon 
ignotus, a, um, adj. unknown 
ille, a, ud, pron. that 
illecebra, ae, f. enticement 
illic, adv. there 

illico, adv. on that spot, directly 
illido, ere, si, sum, v. dash against 
illuc, adv. thither 
illucesco, ere, luxi, v. begin to dawn 
illudo, ere, si, sum, v. mock 
illumine, are, avi, atum, v. light up 
illustris, e, adj. bright, famous 
imago, inis, f. picture, image 
imbecillus, a, um, adj. weak 
imber, bris, m. shower 
imbuo, ere, ui, utum, v. steep, stain 
imitator, oris, m. imitator 
imitatrix, icis, f. imitating 
imitor, ari, atus, v. imitate 
immanis, e, adj. huge, savage 
immemor, oris, adj. unmindful 
immergo, ere, si, sum, v. plunge into 
immeritus, a, um, adj. undeserving, 

undeserved 
immineo, ere, v, overhang 



immitis, e, adj. cruel 

immitto, ere, si, ssum, v. send in 

immo, adv. truly, nay truly, nay 

more 

immolo, are, avi, atum, v. sacrifice 
immortalis, e, adj. immortal 
immundus, a, um, adj. dirty 
immunis, e, adj. free from 
impar, aris, adj. unlike 
impatienter, adv. impatiently 
impavidus, a, um, adj. fearless 
impedimentum, i, n. (1) obstacle; 

(2) pi. baggage 
impedio, ire, ivi, itum, v. entangle, 



impello, ere, puli, pulsum, v. drive 

on 

impendeo, ere, v. overhang 
impendium, ii, n. expense 
impendo, ere, di, sum, v. expend 
impensa, ae, f. outlay 
imperator, oris, m. commander, 

emperor 

imperfectus, a, um, adj. i 
imperitia, ae, f. inexperience 
imperitus, a, um, adj. inexperienced 
imperium, ii, n. absolute power 
impero, are, avi, atum, v. order, 

command 

impetro, are, avi, atum, v. procure 
impetus, us, m. onset, attack 
impigre, adv. actively 
impingo, ere, pegi, pactum, v. 

strike against 

impius, a, um, adj. irreverent 
implacabilis, e, adj. implacable 
impleo, ere, evi, etum, v. fill 
implico, are, ui, itum, v. infold, 

involve 

imploro, are, avi, atum, v. implore 
impono, ere, sui, situm, v. place on 
importunus, a, um, adj. trouble- 
some, cruel 
impotens, tis, adj. without power, 

without control 
imprimo, ere, pressi, pressum, v. 

press in 

improbus, a, um, adj. unscrupulous 
imprudens, tis, adj. imprudent 



VOCABULARY 



163 



imprudentia, ae, f. imprudence 
impudens, tis, adj. impudent 
impudentia, ae, f. impudence 
impune, adv. unpunished 
imputo, are, avi, atum, v. (1} reckon, 

(2) impute 

imus, a, urn, adj. lowest 
in, prep. (1) with ace. into, (2) with 

abl. in 

inanis, e, adj. empty, worthless 
incautus, a, um, adj. incautious 
incedo, ere, cessi, cessum, v. go, 

march 

incendium, ii, n. fire 
incendo, ere, di, sum, v. set fire to 
incertus, a, um, adj. uncertain 
incesso, ere, ivi (or i), v. attack, 

reproach 
incido, ere, cidi, casum, v. fall into, 

happen 

incido, ere, cidi, cisum, v. cut into 
incipio, ere, epi, eptum, v. begin 
incite, are, avi, atum, v. rouse 
incline, are, avi, atum, v. incline, 

give away 

inclitus, a, um, adj. famous 
include, ere, si, sum, v. shut in 
incognitas, a, um, adj. unknown 
incola, ae, c. inhabitant 
incolo, ere, ui, v. inhabit 
incolumis, e, adj. safe 
incommodum, i, n. misfortune 
incommodus, a, um, adj. trouble- 
some 

inconsultus, a, um, adj. not con- 
sulted, inconsiderate 
incorruptus, a, um, adj. upright 
incultus, a, um, adj. uncultivated 
incumbo, ere } cubui, cubitum, v. 

lean on, pay attention to 
incurro, ere, i, sum,v. run into, attack 
incuso, are, avi, atum, v. accuse 
indago, are, avi, atum, v. track 
inde, adv. thence 
indecenter, adv. unbecomingly 
indicium, ii, n. evidence, proof 
indico, are, avi, atum, v. show 
indigeo, ere, ui, v. need 
indignatio, onis, f. indignation 



indignor, ari, atus, v. be indignant 
indignus, a, um, adj. unworthy 
indiligenter, adv. carelessly 
indo, ere, didi, ditum, v. put in 
indubitate, adv. undoubtedly 
induco, ere, xi, ctum, v. bring in, 

bring to, cover 

indulgeo, ere, si, turn, v. indulge in 
induo, ere, ui, utum, v. put on 
industria, ae, f. industry ; ex in- 

dustria, on purpose 
inedia, ae, f. fasting 
ineo, ire, ivi (ii), itum, v. go into, 

enter upon 

ineptus, a, um, adj. foolish 
inermis, e, adj. unarmed 
inerro, are, avi, atum, v. wander in 
iners, tis, adj. inactive 
inexpiabilis, e, adj. not to be atoned 

for 

inexplicabilis, e, adj. intricate 
infamis, e, adj. disreputable 
infans, tis, adj. infant 
infectus, a, um, adj. undone 
infelix, icis, adj. unhappy 
infercio, ire, si, sum and turn, v. 

stuff in 
infero, ferre, tuli, illatum, v. bring, 

throw in, cause 9 

infestus, a, um, adj. hostile 
inflmus, a, um, adj. lowest 
inflnitus, a, um, adj. unbounded 
infirmitas, atis, f. weakness 
infirmus, a, um, adj. weak 
infltior, ari, atus, v. deny 
inflecto, ere, xi, xum, v. bend 
infligo, ere, xi, ctum, v. dash 

against, inflcit 
inflo, are, avi, atum, v. blow into, 



infrequens, tis, adj. rare 
infundo, ere, fudi, fu.sum,v.pourin 
ingenium, ii, n. character, talent 
ingens, tis, adj. vast 
ingero, ere, ssi, stum, v. throw into 
ingluvies, ei, f. gluttony 
ingratus, a, um, adj. ungrateful 
ingredior, i, essus, v. walk into 
ingruo, ere, ui, v, attack, come on 



164 



LATIN READER 



inhabito, are, avi, atum, v. dwell in 
inhaereo, ere, si, sum, v. stick in 
inhibeo, ere, ui, ituin, v. restrain 
inhio, are, avi, atum, v. gape for 
inhumanus, a, um, adj. inhuman 
inicio, ere, ieci, iectum, v. throw 

in, inspire 

inimicus, a, um, adj. enemy 
iniquus, a, um, adj. unequal, un- 
fair, cruel 

initium, ii, n. beginning 
iniucundus, a, um, adj. unpleasant 
iniuria, ae, f. wrong-doing 
iniuste, adv. unjustly 
iniustus, a, um. adj. unjust 
innocens, tis, adj. innocent 
innuo, ere, ui, utum, v. give nod to 
inopia, ae, f. want 
inopinatus, a, um, adj. unexpected 
inops, opis, adj. needy 
inquam, v. I say 
insanabilis, e, adj. incurable 
insatiabilis, e, adj. insatiable 
inscitia, ae, f. ignorance 
inscius, a, um, adj. ignorant 
inscribe, ere, psi, ptum, v. inscribe 
insequor, i, secutus, v. pursue, 

follow 

insero, ere, ui, ertum, v. put into 
insero, ere, sevi, siturn, v. plant 
insideo, ere, sedi, sessum, v. sit on 
insidiae, arum, f. ambush, plot 
insidiator, oris, m. plotter 
insidior, ari, atus, v. be in am- 
bush 
insignis, e, adj. distinguished ; in- 

signe, subst. n. decoration 
insilio, ire, ui, ultum, v. leap into 
insipiens, tis, adj. foolish 
insolabiliter, adv. inconsolably 
insolens, tis, adj. unaccustomed to, 

arrogant 

insolentia, ae, f. arrogance 
insolitus, a, um, adj. unaccustomed 
insomnia, ae, f. want of sleep 
insono, are, avi, atum, v. sound in 
instar, n. (after the] fashion 
insterno, ere, stravi, stratum, v. 
spread on 



instituo, ere, ui, utum, v. make, 

settle, determine 
institutum, i, n. arrangement 
insto, are, stiti, v. stand on, jwess on 
instrumentum, i, n. instrument 
instruo, ere, xi, ctum, v. build, 

draw up, arrange 
insuefactus, a, um, adj. trained 
insuesco, ere, evi, etum, v. 

accustom one's self 
insula, ae, f. island 
insulsus, a, um, adj. foolish 
insum, esse, fni, v. be in 
insumo, ere, psi, ptum, v. apply to 
insuper, adv. and prep, above 
intactus, a, um, adj. untouched 
integer, gra, grum, adj. entire, spot- 
less, fresh, undecided 
integritas, atis, f. uprightness 
intellego, ere, exi, ectum, v. under- 
stand 

intemperies, ei, f. storm, fury 
intempestus, a, um, adj. (nox), 

dead of night 
intendo, ere, di, turn and sum, v. 

(1) stretch, (2) direct, (3) purpose 
intento, are, avi, atum, v. (1) 

stretch, (2) threaten 
inter, prep, between, among 
intercede, ere, cessi, cessum, v. 

come between 
intercipio, ere, cepi, ceptum, v. 

intercept 

interdiu, adv. by day 
interdum, adv. sometimes 
interea, adv. meanwhile 
interfector, oris, m. slayer 
interflcio, ere, feci, fectum, v. kill 
intericio, ere, ieci, iectum, v. throiv 

between 

interim, adv. meanwhile 
interimo, ere, enii, emptum, v. kill 
interior, us, adj. inner 
interitus, us, m. death 
intermitto, ere, si, ssum, v. leave 

off, ~bre,ak off, neglect 
interpello, are, avi, atum, v. disturb 
interpono, ere, sui, situm, v. place 

between 



VOCABULARY 



165 



infcerpres, etis, m. interpreter 
interpreter, ari, atus, v. interpret, 

explain 

interrogo, are, avi, atum, v. ask 
interrumpo, ere, rupi, mptum, v. 

break through, divide 
intersum, esse, fui, v. (1) be between, 

be different; (2) interest, it matters 
intervenio, ire, veni, ventum, v. 

come between 

intexo, ere, xui, xtum, v. interweave 
intimus, a, um, adj. innermost 
intolerabilis, e, adj. unbearable 
intono, are, ui, v. thunder 
intra, adv. and prep, within 
intro, are, avi, atum, v. enter 
intro, adv. within, inside 
introduce, ere, xi, ctum, v. bring in 
introeo, ire, ii, itum, v. enter 
introitus, us, m. entry 
intueor, eri, itus, v. regard 
intus, adv. within 
inuro, ere, ussi, ustum, v. burn 
inusitatus, a, um, adj. unusual 
inutilis, e, adj. useless 
invado, ere, si, sum, v. fall on, 

invade 
inveho, ere, xi, ctum, v. carry in, 

(pass.) attack 

invenio, ire, veni, ventum, v. find 
investigo, are, avi, atum, v. track 

out 

invicem, adv. in turn 
invideo, ere, vidi, visum, v. envy, 

grudge 

invidia, ae, f. (1) envy, (2) unpopu- 
larity 

invidus, a, um, adj. envious 
inviso, ere, si, sum, v. visit 
invito, are, avi, atum, v. invite 
invitus, a, um, adj. unwilling 
invoco, are, avi, atum, v. call on 
iocabundus, a, um, adj. witty 
iocosus, a, um, adj. merry 
iocus, i, m. joke 
ipse, a, um, pron. self 
ira, ae, f. anger 

iracundus, a, um, adj. passionate 
irascor, i, atus, v. be angry 



irrepo, ere, psi, v. crawl in 
irrideo, ere, si, sum, v. laugh at 
irriguus, a, um, adj. wetting 
irritus, a, um, adj. useless 
irrumpo, ere, rupi, ruptum, v. 

burst in 

irruo, ere, ui, v. rush on 
is, ea, id, pron. he, she, it, this, that 
iste a, ud, pron. that near you 
istic, adv. there 
istic, aec, oc, pron. this 
ita, adv. so 
itaque, conj. and so 
item, adv. likewise, also 
iter, itineris, n. journey, march 
itero, are, avi, atum, v. repeat 
iterum, adv. again 
iuba, ae, f. crest, mane 
iubeo, ere, iussi, iussum, v. order 
iucundus, a, um, adj. pleasant 
iudex, icis, m. judge 
indicium, ii, n. judgment, court 
iudico, are, avi, atum, v. judge 
iugerum, i, n. f of an acre 
iugulo, are, avi, atum,v. slay 
iugum, i, n. (1) yoke, (2) ridge 
iumentum, i, n. beast of burden 
iungo, ere, xi, ctum, v. join 
iurisconsultus, i, m. lawyer 
iuro, are, avi, atum, v. swear 
ius, iuris, n. (human] right, law 
iusiurandum, iurisiurandi, n. oath 
iussus, us, m. command 
iuste, adv. justly, properly 
iustus, a, um, adj. just, fair, full 
iuvenilis, e, adj. youthful 
iuvenis, is, adj. young 
iuxta, adv. and prep, close to, 

equally 

labo, are, avi, atum, v. totter 

labor, i, lapsus, v. glide, fall 

labor, oils, m. toil, labour 

laboro, are, avi, atum, v. toil, suffer 

lac, lactis, n. milk 

lacero, are, avi, atum, v. tear 

lacertus, i, m. arm 

lacesso, ere, ivi, itum, v. provoke 

lacrima, ae, f. tear 



166 



LATIN READER 



lacrimo, are, avi, atuni, v. weep 
lacteus, a, urn, adj. milky 
lacus, us, m. (1) lake, (2) vat 
laetitia, ae, f. joy 
laetor, ari, atus, v. rejoice 
laetus, a, urn, adj. glad 
laevus, a, um, adj. left 
lana, ae, f. wool 
lancea, ae, f. lance 
langueo, ere, v. be weary 
languidus, a, um, adj. weak, weary 
lanio, are, avi, atum, v. mangle 
lapidatio, onis, f. throwing of stones 
lapideus, a, um, adj. of stone 
lapillus, i, m. small stone 
lapis, idis, m. stone 
laqueus, i, m. halter, trap 
largior, iri, itus, v. bestow 
largitio, onis, f. distribution 
largus, a, um, adj. ample 
lascivus, a, um, adj. wanton 
lasso, are, avi, atum, v. tire 
latebra, ae, f. hiding-place 
lateo, ere, ui, v. lie hid, escape 

notice 

latibulum, i, n. den 
latratus, us, m. barking 
latro, are, avi, atum, v. bark 
latro, onis, m. robber 
latus, eris, n. side 
latus, a, um, adj. broad 
laudo, are, avi, atum, v. praise 
laus, dis, f. praise, glory 
lautus, a, um, adj. splendid, rich 
lavo, are, avi, lautum, lotum, v. 

wash 

leaena, ae, f. lioness 
lectus, i, m. bed, couch 
legatio, onis, f. embassy 
legatus, i, m. (1) ambassador, (2) 

lieutenant 
legio, onis, f. legion (from 4000 to 

6000 men) 

legitimus, a, um, adj. lawful 
lego, ere, gi, ctum, v. (1) lay, (2) 

pick, read 

lenis, e, adj. smooth, soft 
leniter, adv. softly 
lentus, a, um, adj. slow 



leo, onis, m. lion 

lepidus, a, um, adj. witty 

levis, e, adj. light 

levo, are, avi, atum, v. lighten 

lex, legis, f. law 

libenter, adv. willingly 

liber, ri, m. book 

liber, era, erum, adj. free 

Liber, eri, m. god of wine 

liberi, orum, m. children 

liberalitas, atis, f. kindness, gener- 
osity 

liberaliter, adv. like a gentleman 

libero, are, avi, atum, v. free 

libertas, atis, f. freedom 

libertus, i, m. freedman (with 
reference to his master) 

libet, ere, uit, v. it pleases 

libo, are, avi, atum, v. offer 

licentia, ae, f. freedom 

licet, ere, uit, v. it is allowed 

lignator, oris, m. woodcutter 

ligneus, a, um, adj. of wood 

lignum, i, n. wood 

]imen, inis, n. threshold, door 

lineamentum, i, n. line, feature 

lingua, ae, f. tongue 

linia (linea), ae, f. line 

linquo, ere, liqui, v. leave 

lippitudo, inis, f. inflammation of 
the eyes 

liquefacio, ere, feci, factum, v. 
make liquid 

liquesco, ere, licui, v. melt 

liquidus, a, um, adj. liquid 

lis, litis, f. strife, lawsuit 

littera, ae, f. (1) letter, (2) pi. letter, 
epistle, literature 

litus, oris, n. shore 

livor, oris, m. envy 

loco, are, avi, atum, v. place 

loculus, i, m. small chest 

locuples, etis, adj. rich 

locus, i, m. place 

longinquus, a, um, adj. distant, 
long 

longus, a, um, adj. long 

loquor, i, locutus, v. speak 

lorica, ae, f. breastplate, breastwork 



VOCABULARY 



167 



lorum, i, n. thong, whip 
luceo, ere, xi, v. shine 
lucerna, ae, f. lamp 
lucrum, i, n. gain 
luctor, ari, atus, v. struggle 
lucus, i, m. grove 
ludibrium, ii, n. mockery, derision 
ludicrum, i, n. show 
ludo, ere, si, sum, v. play 
ludus, i, m.play, school 
lugeo, ere, xi, ctura, v. grieve 
lugubris, e, adj. sad 
lumen, inis, n. light > 
lupus, i, m. wolf 
luridus, a, urn, adj. ghastly 
lustrum, i, n. (1) 5 years, (2) haunt 
luteus, a, um, adj. muddy, of clay 
luteus, a, um, adj. yellow 
lutum, i, n. mud 
lux, lucis, f. light 
luxuria, ae, f. luxury 
lyra, ae, f. lute, lyre 

machina, ae, f. machine, easel 
machinatio, onis, f. contrivance 
machinor, ari, atus, v. contrive 
xnacies, ei, f. thinness 
macto, are, avi, atum, v. offer in 

sacrifice 

macula, ae, f. stain, fault 
madefacio, ere, feci, factum, v. 

moisten 

maeror, oris, m. sadness 
maestus, a, um, adj. sad 
magis, adv. more 
magister, ri, m. master 
magistratus, us, m. office, magis- 
trate 

magnificus, a, um, adj. splendid 
magnitude, inis, f. greatness 
magnopere, adv. much 
magnus, a, um, adj. great 
maior (comp. of magnus), maius, 

adj. greater 
male, adv. ill 
maledictum, i, n. curse 
maleflcus, a, um, adj. wicked 
malignitas, atis, f. spite 
malignus, a, um, adj. spiteful 



malitia, ae, f. vice, malice 

malo, malle, malui, v. prefer 

malum, i, n. evil, misfortune 

malum, i, n. apple 

malus, a, um, adj. bad 

malus, i, m. mast 

mando, are, avi, atum, v. order, 
entrust 

mando, ere, di, sum, v. eat 

mane, n. morning 

maneo, ere, si, sum, v. remain, 

manes, ium, pi. souls of the dead 

manifestus, a, um, adj. clear 

mano, are, avi, atum, v. flow 

mansuetus, a, um, adj. tame 

manus, us, f. (1) hand, (2) band 

mare, is, n. sea 

margarita, ae, f. pearl 

marinus, a, um, adj. of the sea 

mar it us, i, m. husband 

marmor, oris, n. (1) marble, (%)sea 

Mars, tis, m. Mars, god of war 

martius, a, um, adj. warlike 

mater, tris, f. mother 

materfamilias, tris, f. mother 

materies, ei, f. matter 

mathematicus, i, m. mathema- 
tician 

matrimonium, ii, n. marriage 

matrona, ae, f. matron 

mature, adv. early 

mature, are, avi, atum, v. hasten 

maturus, a, um, adj. ripe, early 

matutinus, a, um, adj. in the 
morning 

maximus, a, um, sup. of magnus 

medicamentum, i, n. remedy, drug 

medicina, ae, f. healing 

medicus, a, um, adj. healing, 
doctor 

mediocris, e, adj. moderate, ordi- 
nary 

meditor, ari, atus, v. meditate 

medius, a, um, adj. middle 

mel, mellis, n. honey 

melior, comp. of bonus 

membrum, i, n. limb 

memor, oris, adj. remembering 

memoria, ae, f. memory 



168 



LATIN READER 



memoro, are, avi, atuin, v. recall, 

relate 

mendacium, ii, n. lie 
mendax, acis, adj. lying 
mens, tis, f. mind 
mensa, ae, f. table 
mentio, onis, f. mention 
mentior, iri, itiis, v. lie . 
mercator, oris, m. merchant 
merces, edis, f. wages, reward 
mercor, ari, atus, v. buy 
mereo, ere, ui, itura, v. and mereor 

v. earn, deserve (praise or blame) 
mergo, ere, si, sum, v. dip, drown 
meridianus, a, urn, adj. at midday 
merito, adv. deservedly 
merus, a, um, adj. pure 
merx, cis, f. merchandise 
meta, ae, f. goal 
metuo, ere, ui, v.fear 
metus, us, m. fear 
meus, a, um, adj. mine 
mico, are, avi, atum, v. (1) throb, 

(2) gleam 

migro, are, avi, atum, v. migrate 
miles, itis, m. soldier 
miliarius, a, um, adj. (1) of a thou- 
sand, (2) subst. n. milestone 
militaris, e, adj. of a soldier 
militia, ae, f. service 
milito, are, avi, atum, v. serve as a 

soldier 

mille, milia, num. thousand 
minax, acis, adj. threatening 
minime, adv. very little 
minimus (sup. of parvus), least 
ministerium, ii, n. service 
ministro, are, avi, atum, v. (1) wait 

upon, (2) offer 

minor, ari, atus, v. threaten 
minor (corap. of parvus), adj. less 
minuo, ere, ui, utum, v. lessen 
minutus, a, um, adj. small 
mirabilis, e, adj. wonderful 
miraculum, i, n. wonder 
mire, adv. wonderfully 
mirincus, a, um, adj. extraordinary 
mirmillo, onis, m. gladiator with 

fish crest 



miror, ari, atus, v. wonder, admire 
mirus, a, um, adj. wonderful 
misceo, ere, scui, xtum or stum, 

v. 'mix 

miser, a, um, adj. wretched 
miseret, ere, uit, v. it excites pity 
misericordia, ae, f. pity 
misericors, dis, adj. pitiful 
miseror, ari, atus, v. pity 
mitesco, ere, v. grow mild 
mitis, e, adj. mild, ripe, kind 
mitto, ere, si, ssum, v. send 
moderatus, a, um, adj. restrained 
modestia, ae, f. modesty 
modicus, a, um, adj. moderate 
modo, adv. only, just now 
modus, i, m. limit, manner, mea- 
sure 

moenia, ium, n. town walls 
molestia, ae, f. annoyance 
molestus, a, um, adj. annoying 
molior, iri, itus, v. (1) struggle, (2) 

throw, (3) work at 
mollio, ire, ivi, itum, v. soften 
mollis, e, adj. soft 
molo, ere, ui, itum, v. grind 
momentum, i, n. (1) motion, (2) 

importance, (3) moment 
moneo, ere, ui, itum, v. advise 
mons, tis, m. mountain 
monstro, are, avi, atum, v. show 
monstrum, i, u. prodigy, monster 
monumentum, i, n. monument 
mora, ae, f. delay 
morbus, i, m. disease 
mordax, acis, adj. stinging 
morior, mori, mortuus, v. die 
moror, ari, atus, v. delay 
morosus, a, um, adj. ill-tempered 
mors, tis, f. death 
morsus, us, m. bite 
mortalis, e, adj. mortal 
mortifer, a, um, adj. deadly 
mos, moris, m. (1) custom, (2) pi. 
character, manners; with gero, 
comply with 
motus, us, m. motion 
moveo, ere, movi, motum, v. move 
mox, adv. soon 



VOCABULARY 



169 



mucidus, a, um, adj. mouldy 
mulceo, ere, si, sum, v. soothe 
mulcta, ae, f. fine 
mulcto, are, avi, atum, v. fine 
muliebris, e, adj. of a woman 
mulier, eris, f. woman 
multitude, inis, f. multitude 
multus, a, um, adj. much, many 
mulus, i, m, mule 
mundus, i, m. world, ornament 
munia, orum, n. duties 
munificus, a, um, adj. liberal 
xnunio, ire, ivi, itum, v. fortify 
munitio, onis, f. fortification 
munus, eris, n. (1) duty, (2) show, 

(3) present 
murus, i, m. wall 
mus, muris, c. mouse 
musa, ae, f. muse 
musica, ae, f. music 
mustum, i, n. new wine 
muto, are, avi, atum, v. change 
mutus, a, um, adj. dumb 
myrtus, i, f. myrtle 

nam, namque, conj. for 
nanciscor, i, nactus, v. obtain 
naris, is, f. nostril 
narro, are, avi, atum, v. narrate 
nascor, i, natus, v. be born 
natio, onis, f. tribe 
natura, ae, f. nature 
natus, us, m. birth, age 
naufragium, ii, n. shipwreck 
nauta (navita), ae, m. sailor 
nauticus, a, um, adj. nautical 
navalis, e, adj. naval 
navicula, ae, f. boat 
navigium, ii, n. voyage, ship 
navigo, are, avi, atum, v. sail 
navis, is, f. ship (longa) of war 
ne, conj. not even, that not 
ne, interrog. part, 
nebula, ae, f. cloud 
nee, neque, conj. and adv. neither, 

nor 
necessarius, a, um, adj. necessary, 

relative 
necesse, n. adj. necessary 



necne (in indirect interrog.), or not 
neco, are, avi, atum, v. kill 
nefarius, a, um, adj. wicked 
neglego, ere, lexi, lectum, v. 

neglect 

nego, are, avi, atum, v. deny 
negotium, ii, n. business, trouble 
nemo, c. no one 

nemorosus, a, um, adj. ivooded 
nemus, oils, n. grove 
nequam, adj. worthless 
nequeo, ire, ivi, v. be unable 
nequicquam, adv. in vain 
nervus, i, m. sinew, string 
nescio, ire, ivi, itum, v. be igno- 
rant 

nescius, a, um, adj. ignorant 
neu, neve, adv. nor 
neuter, tra, tram, adj. neither 
ni, conj. unless 
niger, gra, grum, adj. black 
nihil, nihilo, n. nothing 
nihilominus, adv. none the less 
nimbus, i, m. raincloud 
nimis, adv. too much 
nimius, a, um, adj. too much 
nisi, conj. unless, if not 
niteo, ere, ui, v. shine 
nitidus, a, um, adj. shining, sleek 
nitor, oris, m. lustre 
nitor, i, xus or sus, v. push, rest on 
nix, nivis, f. snow 
no, nare, navi, v. swim 
nobilis, e, adj. noble 
nobilitas, atis, f. nobility 
nobilito, are, avi, atum, v. ennoble 
noceo, ere, ui, itum, v. hurt t do 

wrong 

noctu, f. abl. by night 
nocturnus, a, um, adj. nightly 
nolo, nolle, ui, v. be unwilling 
nomen, inis, n. name 
nomino, are, avi, atum, v. name 
non, adv. not 
nonne, adv. in questions expecting 

answer "yes" 
nonnihil, n. something 
nonnullus, a, um, adj. some 
nonnunquam, adv. sometimes 



170 



LATIN READER 



nonus, a, um, adj. ninth 

norma, ae, f. rule 

noscito, are, avi, atura, v. recognise 

nosco, ere, novi, notum, v. learn 

noster, tra, trum, adj. our 

nota, ae, f. mark, brand 

noto, are, avi, atum, v. mark, 
brand 

notus, i, m, south wind 

novellus, a, um, adj. new 

novem, num. nine 

novo, are, avi, atum, v. renew 

novus, a, um, adj. new 

nox, noctis, f. night, death 

nubes, is, f. cloud 

nubo, ere, psi, ptum, v. marry 
(a husband) 

nudo, are, avi, atum, v. lay bare 

nudus, a, um, adj. bare, naked 

nu gator, oris, m. trifler 

nullus, a, um, adj. none 

num, adv. expecting answer "no" 

numero, are, avi, atum, v. count, 
pay 

numerosus, a, um, adj. (1) numer- 
ous, (2) rhythmical 

numerus, i, m. (1) number, (2) 
tune 

nummus, i, m. (1) coin, (2) sester- 
tius 

nunc, adv. now 

nunquam, adv. never 

nuntio, are, avi, atum, v. an- 
nounce 

nuntius, ii, in. messenger 

nuper, adv. lately 

nuptiae, arum, f. wedding 

nusquam, adv. nowhere 

mix, nucis, f. nut, cone 

O, interj. oh! 

ob, prep. O7i account of 

obaro, are, avi, atnm, v. plough up 

obdormio, ire, ivi, itum, v. fall 

asleep 

obedio, ire, ivi, itum, v. obey 
obeo, ire, ivi, itum, v. (1) die, (2) 

perform, (3) visit 
obesitas, atis, f. fatness 



obicio, ere, ieci, iectum, v. throw 

before, expose to 

obiurgo, are, avi, atum,"v. blame 
oblecto, are, avi, atum, v. delight 
oblino, ere, levi, litum, v. smear, 

cover 

obliquus, a, um, adj. slanting 
obliviscor, i, itus, v. forget 
obnascor, i, natus, v. grow on 
obnoxius, a, um, adj. (1) exposed 

to, (2) guilty 

oborior, iri, ortus, v. start up 
obruo, ere, ui, utum, v. (1) cover, 

(2) overwhelm 

obscurus, a, um, adj. obscure 
obsecro, are, avi, atum, v. beseech 
obsequor, i, secutus, v. comply 

with 

obsero, are, avi, atum, v. fasten up 
obsero, ere, sevi, situm, v. (1) 

plant, (2) cover 
observatio, onis, f. notice 
observe, are, avi, atum, v. notice 
obses, idis, c. hostage 
obsideo, ere, sedi, sessum, v. 

blockade 

obsidio, onis, f. blockade 
obsto, are, stiti, stitum, v. oppose 
obstringo, ere, nxi, ctum, v. tie, 

bind 
obstupefacio, ere, feci, factum, v. 

astonish 
obtempero, are, avi, atum, v. 

submit to 

obtestor, ari, atus, v. protest, en- 
treat 
obtineo, ere, tinui, ten turn, v. 

maintain 

obtingo, ere, tigi, v. touch, happen 
obtrunco, are, avi, atum, v. kill 
obviam, adv. in the way of 
obvius, a, um, adj. in the way 
occasio, onis, f. occasion 
occasus, us, m. setting, death 
occido, ere, cidi, casum, v. fall 
occido, ere, cidi, cisum, v. strike, 

kill 

occulo, ere, ui, ultum, v. conceal 
occulto, are, avi, atum, v. hide 



VOCABULARY 



171 



occumbo, ere, cubui, cubitum, v. 

fall, die 

occupo, are, avi, atum, v. seize 
occurro, ere, (cu)curri, cursum, v. 

meet, 

occursus, us, m. meeting 
oceanus, i, m. ocean 
octavus, a, um, num. eighth 
octingenti, ae, a, num. eight 

hundred 

octo, num. eight 
oculus, i, m. eye 
odium, ii, n. hatred 
odor, oris, m. smell 
offa, ae, f. piece, bit 
offendo, ere, di, sum, v. (1) strike, 

(2) blunder, (3) offend, (4) meet 
offensa, ae, f. (1) offence, (2) enmity 
offero, ferre, obtuli, oblatum, v. 

offer 

offlcina, ae, f. workshop, studio 
officiosus, a, um, adj. obliging 
offlcium, ii, n. (1) duty, (2) kindness 
offlrmo, are, avi, atum, v. make fast 
oflundo, ere, fudi, fusum, v. pour, 

spread 

olea, ae, f. olive 
oleum, i, n. oil 
olim, adv. once (in time past and 

in time future] 
omen, inis, n. omen 
omitto, ere, si, ssum, v. leave out 
omnino, adv. altogether 
omnis, e, adj. all, every 
onerarius, a, um, adj. of burden 
onero, are, avi, atum, v. load 
onus, eris, n. burden 
onustus, a, um, adj. loaded 
opacus, a, um, adj. thick, dark 
opera, ae, f. pains, care 
operio, ire, ui, ertum, v. cover 
opifex, icis, c. workman 
opimus, a, um, adj. fat, wealthy 
opinatio, onis, f. conjecture, opinion 
opinio, onis, f. opinion 
opipare, adv. splendidly 
oportet, ere, uit, v. it is necessary 
oppeto, ere, ivi, itum, v. encounter 
oppidanus, a, um, adj. townsfolk 



oppidulum, i, n. little town 
oppidum, i, n. town 
oppono, ere, sui, situm, v. oppose 
opportunus, a, um, adj. convenient 
opprimo, ere, pressi, pressum, v. 

crush, surprise 
opprobrium, ii, n. disgrace 
ops, opis, f. help, pi. wealth 
optimates, ium, m. leaders 
optimus, a, um, sup. of bonus, adj. 

best 

optio, onis, f. choice 
oppugnatio, onis, f. attack by 

storm 

oppugno, are, avi, atum, v. storm 
opto, are, avi, atum, v. choose, wish 
opulentus, a, um, adj. wealthy 
opus, eris, n. (1) work, (2) need 
oraculum, i, n. oracle 
orbis, is, m. circle, world 
orbus, a, um, adj. deprived of 
Orcus, i, m. death 
ordino, are, avi, atum, v. arrange 
ordo, inis, m. rank, rout 
oriens, tis, m. east 
origo, inis, f. origin, parentage 
orior, in, ortus, v. rise 
ornamentum, i, n. ornament 
ornatus, us, m. equipment, orna- 
ment 

orno, are, avi, atum,v. adorn, Jit out, 
oro, are, avi, atum, v. (1) ask, (2) 



os, oris, n. mouth, face 

os, ossis, n. bone 

ostendo, ere, di, sum and turn, 

v. show 

ostentator, oris, m. boaster 
ostium, ii, n. door, mouth 
ostracismus, i, m. Athenian mode 

of banishment 

otiosus, a, um, adj. unemployed 
otium, ii, n. leisure, peace 
otus, i, m. horned owl 
ovis, is, f. sheep 
ovum, i, n. egg 

pabulor, ari, atus, v. feed, forage 
pabulum, i, n. food, pasture 



172 



LATIN READER 



paciscor, i, pactus, v. agree 

pactio, onis, f. bargain 

pactum, i, n. agreement, (abl. ) way 

paene, adv. almost 

palam, adv. openly 

palatium, ii, n. palace 

pallium, ii, n. cloak 

palma, ae, f. palm 

palmula, ae, f. date 

palpito, are, avi, atum, v. throb 

palus, udis, f. marsh 

pando, ere, pandi, pansum or 
passum, v. open, spread 

pang-o, ere, pepigi, pactum, v. 
(I) fasten, (2) agree 

panis, is, m. bread 

papaver, eris, n. poppy 

par, paris, adj. equal, fair 

parco, ere, peperci, parcitum and 
parsum, v. spare 

parens, tis, c. parent 

pareo, ere, ui, itum, v. obey 

paries, etis, m. wall of a house 

pario, ere, peperi, partum, v. pro- 
duce, bring forth 

pariter, adv. equally 

parma, ae, f. shield (round) 

paro, are, avi, atum, v. prepare 

pars, tis, f. share, part, side 

partim, adv. partly 

parum. adv. too little 

parvulus, a, um, adj. very small 

parvus, a, um, adj. small 

pasco, ere, pavi, pasturn, v.feed 

passim, adv. in many directions 

pastor, oris, m. shepherd 

patefacio, ere, feci, factum, v. open 

patella, ae, f. dish 

pateo, ere, ui, v. lie open 

pater, tris, m. father 

paterfamilias, tris, m. father 

patermis, a, um, adj. of a father 

patientia, ae. f. patience 

patior, i, passus, v. endure, suffer 

patria, ae, f. country , fatherland 

patrius, a, um, adj. of a father, 
native 

patronus, i, m. defender, advocate 

paucitas, atis, f. fewness 



paucus, a, um, adj./cw 
paulatim, adv. little by little 
paullulum, adv. a little time or 

space 

paulo, paulum, adv. a little 
pauper, eris, adj. humble, poor 
paupertas, atis, f. poverty 
pavidus, a, um, adj. terrified 
pavor, oris, m. terror 
pax, pacis, f. peace 
pecco, are, avi, atum, v. sin, err 
pectus, oris, n. breast, heart 
pecunia, ae, f. money 
pecus, oris, n. cattle 
pecus, udis, f. head of cattle 
pedes, itis, m. foot-soldier 
pedestris, e, adj. (1) on foot, on 

land, (2) prose 
pelag-us, i, n. sea 
pellis, is, f. hide 
pello, ere, pepuli, pulsum, v. 

strike, drive 
pelta, ae, f. small crescent-shaped 

shield 

penates, mm, m. household (gods] 
pendeo, ere, pependi, v. be sus- 
pended 
pendo, ere, pependi, pensum, v. 

(1) hang, (2) pay 
penicillum and penicillus, i (n. 

and m.), brush, pencil 
penitus, adv. inwardly, utterly 
penna, ae, f. iving 
penuria, ae, f. poverty, want 
per, prep, through, by means of 
peracutus, a, um, adj. very sharp 
perago, ere, egi, actum, v. finish, 

pass through 

percello, ere, culi, culsum, v. dis- 
hearten, strike 
percipio, ere, cepi, ceptum, v. (1) 

get, (2) perceive 
percrebresco, ere, ui, v. spread 

about 

percunctor, ari, atus, v. ask 
percutio, ere, cussi, cussum, v. strike 
perdite, adv. desperately 
perdo, ere, didi, ditum, v. (1) lose, 

(2) destroy 



VOCABULARY 



173 



perduco, ere, xi, ctum, v. lead 

through, prolong 
peregrinus, a, um, adj. foreign 
pereo, ire, ivi, iturn, v. (1) go 

through, (2) perish 
perexiguus, a, um, adj. very small 
perfacilis, e, adj. very easy 
perfero, ferre, tuli, latum, v. carry 

through, out 

perficio, ere, feci, fectum, v. finish 
perfidia, ae, f. treachery 
perfringo, ere, fregi, fractum, v. 

break through 
perfuga, ae, m. deserter 
perfundo, ere, fudi, fusum, v. pour 

over, imbue 

perfungor, i, functus, v. perform 
pergo, ere, perrexi, perrectum, v. go 
periculum, i, n. danger 
perimo, ere, emi, emptum, v. 

destroy 

perinde, adv. equally 
peritus, a, um, adj. skilled 
permaneo, ere, si, sum, v. endure 
permetior, iri, mensus, v. measure, 

traverse 

permitto, ere, si, ssum, v. allow 
permoveo, ere, movi, motum, v. 

rouse 
permulceo, ere, si, sum, v. stroke, 

soothe 

permultus, a, um, adj. very many 
permutatio, onis, f. change 
permuto, are, avi, atum, v. change 
perniciosus, a, um, adj. dangerous 
pernocto, are, avi, atum, v. spend 

the night 
perpastus, a, um (perpasco), adj. 

well fed 

perpaucus, a, um, adj. very few 
perpetior, i, pessus, v. endure 
perpetuus, a, um, adj. unbroken 
perruxnpo, ere, rupi, ruptum, v. 

break through 

perscrutor, ari, atus, v. examine 
persequor, i, secutus, v. pursue, 

strive after, obtain 
persolvo, ere, vi, utum, v. unloose, 

pay 



perspicio, ere, exi, ectum, v. look 
at closely 

persto, are, stiti, statum, v. stand 
firm 

persuadeo, ere, si, sum, v. per- 
suade 

pertaedet, ere, sum est, v. feel 
disgust 

pertento, are, avi, atum, v. test, 
consider 

perterritus, a, um, adj. very 
frightened 

pertineo, ere, ui, v. (1) reach to, 
(2) belong 

pertundo, ere, tudi, tusum, v. 
perforate 

perturbo, are, avi, atum, v. dis- 
turb 

perungo, ere, xi, ctum, v.. anoint 

perveho, ere, xi, ctuin, v. carry 
through 

pervenio, ire, veni, ventum, v. 
come through 

pes, pedis, m. foot 

pessimus, a, um (sup. of malus), 
adj, worst 

pessum, adv. to ruin 

pestilens, tis,- adj. unwholesome 

pestis, is, f. plague 

peto, ere, ivi, itum, v. (1) go to, 
(2) attack, (3) ask, seek 

petulantia, ae, f. sauciness 

phalanx, gis, f. army in close order 

phiala, ae, f. drinking saucer 

philosophus, i, m. philosopher 

phoeniceus, a, um, adj. purple, red 

piaculum, i, n. expiation 

pica, ae, f. magpie 

pictor, oris, m. painter 

pictura, ae, f. picture 

pietas, a tis, f. affection, piety 

pignus, oris, n. pledge 

pilum, i, n. heavy javelin 

pineus, a, um, adj. of pine 

pingo, ere, xi, pictum, v. paint 

pinguis, e, adj. fat 

pinus, us, f. pine 

pirata, ae, m. pirate 

piraticus, a, um, adj. of pirates 



174 



LATIN READER 



piscator, oris, ni. fisher 

piscis, is, m. fish 

piscor, ari, atus, v. fish 

pistor, oris, m. miller 

pistrinum, i, n. mill 

pisum, i, n. pea 

plus, a, um, adj. affectionate, pious 

placenta, ae, f. cake 

placeo, ere, ui, itum, v. please 

placidus, a, urn, adj. quiet 

placo, are, avi, atum, v. appease 

plaga, ae, f. blow 

plane, adv. clearly, completely 

planities, ei, f. level surface 

planus, a, um, adj. level 

plaustrum, i, n. ivaggon 

plenus, a, um, adj. full 

plerique, aeque, aque, adj. very 

many 

plerumque, adv. often 
plumbum, i, n. lead 
plurimus, a, uin (sup. of multus), 

adj. very many 

plus, ris (comp. of multus), adj.wor^ 
pluvialis, e, adj. rainy 
poculum, i, n. cup 
poena, ae, f. punishment 
poenitet, ere, uit, v. it repents 
poeta, ae, m. poet 
polliceor, eri, itus, v. promise 
pomum, i, n. fruit 
pondus, eris, n. weight 
pone, adv. and prep, behind 
pono, ere, sui, situm, v. place, lay 

down 

pons, tis, m. bridge 
popularis, e, adj. of the people, 

native, popular 
populus, i, m. people 
porcellus, i, m. little pig 
porcus, i, m. pig 
porrigo, ere, exi, ectum, v. stretch, 

offer 

porro, adv. further, again 
porta, ae, f. gate 
porto, are, avi, atum, v. carry 
portus, us, m. harbour 
posco, ere, poposci, v. demand 
possessio, onis, f. possession 



possideo, ere, sedi, sessum,v. possess 
possum, posse, potui, v. be able 
post, adv. and prep. (1) behind, (2) 

after 

postea, adv. afterwards 
posterus, a, um, adj. following 
posthac, adv. after this 
postmodo, adv. afterwards 
postquam, conj. after that, when 
postremus, a, um, adj. last 
postridie, adv. next day 
postulatio, onis, f. demand 
postulo, are, avi, atum, v. demand 
potestas, atis, f. power, control 
potio, onis, f. drink 
potior, iri, itus, v. gain possession of 
potior, ius, adj. preferable, rather 
poto, are, avi, atum, v. drink 
praealtus, a, um, adj. very high, 

very deep 
praebeo, ere, ui, itum, v. offer, 

grant 
praecedo, ere, ssi, ssum, v. go 

before 

praeceps, cipitis, adj. headlong 
praeceptor, oris, m. teacher 
praeceptum, i, n. (1) maxim, (2) 

order 

praecido, ere, cidi, cisum, v. cut off 
praecipio, ere, cepi, ceptum, v. 

teach 
praecipito, are, avi, atum, v. (1) 

throw, seize before, (2) rush down 
pracipue, adv. particularly 
praecipuus, a, um, adj. particular 
praeclarus, a, um, adj. famous, 

splendid 

praecludo, ere, si, sum, v. shut 
praeco, onis, m. crier, herald 
praeda, ae, f. booty 
praedico, ere, xi, ctum, v. (l)^re- 

dict, (2) advise 

praedico, are, avi, atum, v. declare 
praeditus, a, um, adj. endued with 
praedo, onis, m. robber 
praedor, ari, atus, v. plunder 
praeflcio, ere,feci, fectum, v. set over 
praefigo, ere, xi, xum, v. fasten on 
praefluo, ere, v. flow past 



VOCABULARY 



175 



praefor, ari, atus, v. say 'beforehand 
praefrigidus, a, um, adj. very cold 
praefulg-eo, ere, si, v. shine 
praegusto, are, avi, atum, v. taste 
praemitto, ere, si, ssum, v- send before 
praemium, ii, n. reward 
praenuntio, are, avi, atum, v. 

announce before 

praeopto, are, avi, atum, v. prefer 
praeparo, are, avi, atum ,v. prepare 
praepono, ere, sui, situm, v. place 

over 
praerumpo, ere, rupi, ruptum, v. 

break off 

praeseco, are, ui, sectum, v. cutoff 
praesens, entis, adj. present 
praeses, idis, m. (I) guard, (2) chief 
praesidium, ii, n. protection, fort, 

garrison 

praestigiae, arum, f. tricks 
praesto, are, stiti, stitum, v. (1) 

stand before, surpass, (2) fulfil, 

show 

praesto, adv. ready at hand 
praesum, esse, fui, v. be over 
praeter, adv. except ; prep, beyond, 

past, besides 
praeterea, adv. besides 
praetereo, ire, ivi, itum, v. go 

past, neglect 
praetermitto, ere, si, ssum, v. 

neglect 
praetextatus, a, um, adj. wearing 

toga praetexta (bordered with 

purple) 

praetor, oris, m. praetor 
precor, ari, atus, v. pray 
prehendo, ere, di, sum, v. seize 
premo, ere, pressi, pressum, v. 

press, subdue, cover 
pretiosus, a, um, adj. costly 
pretium, ii, n. price, worth 
prex, precis, f. prayer 
pridem, adv. long ago 
pridie, adv. the day before 
primo, adv. at first 
primores, um, m. chief men 
primum, adv. first; (with quam) as 

soon as possible 



primus, a, um, adj. first 
princeps, ipis, m. chief, emperor 
principatus, us, m. supremacy 
prior, us, adj. (1) former, (2) front 
priscus, a, um, adj. of former 

time 

priusquam, coivj. "before that 
privatus, a, um, adj. private 
pro, prep, in front of, instead of, 

on behalf of 
probo, are, avi, atum, v. prove, 

approve 

proboscis, idis, f. trunk 
procedo, ere, cessi, cessum, v. 

walk on, go on 

proclamo, are, avi, atum, v. pro- 
claim 

proconsularis, e, adj. of a pro- 
consul 

procul, adv. far off 
procurro, ere, curri, cursum, v. 

run forth 

prodeo, ire, ii, itum, v. come forth 
prodigium, ii, n. portent 
prodigus, a, um, adj. lavish, rich 
prodo, ere, didi, ditum, v. (1) 

show, relate, (2) betray 
produce, ere, xi, ctum, v. lead 

forth, prolong 
proelium, ii, n. battle 
profanus, a, um, adj. not sacred, 

profane 
profero, ferre, tuli, latum, v. 

bring forth, reveal 
proflciscor, i, fectus, v. set out 
proflteor, eri, fessus, v. avow 
profugio, ere, fugi, v. fiee away 
profundo, ere, fudi, fusum, v. 

pour forth, spend 
profundus, a, um, adj. deep 
progredior, i, gressus, v. march 

on 

prohibeo, ere, ui, itum, v. prevent 
proicio, ere, ieci, iectum, v. throw 

forth 

prolabor, i, lapsus, v. slip down 
proles, is, f. offspring 
promiscuus, a, um, adj. indis- 
criminate 



176 



LATIN READER 



promissum, i, n. promise 
promissus, a, urn, adj. long 
promitto, ere, si, ssum, v. promise 
promoveo, ere, movi, motum, v. 

advance, move on 
promptus, a, um, adj. ready 
pronuntio, are, avi, atum, v. pro- 
claim 

propatulum, i, n. open court 
prope, adv. and prep. (1) near, (2) 

nearly 
propello, ere, puli, pulsum, v. 

drive on 

propero, are, avi, atum, v. hasten 
propinquus, a, um, adj. near 
propono, ere, sui, situm, v. (1) pro- 
pose, design, (2 expose 
propositum, i, n. purpose 
proprius, a, um, adj. one's own 
propter, prep, on account of, near 
propterea, adv. on that account 
propugno, are, avi, atum, v. fight 

in defence , 
prora, ae, f. prow 
proripio, ere, ui, reptum, v. drag 

out 

prorogo, are, avi, atum, v. pro- 
long 

prorsus, adv. entirely 
prorumpo, ere, rupi, ruptum, v. 

burst forth 
proscribe, ere, psi, ptum, v. (1) 

advertise, (2) outlaiv 
prosequor, i, cutus, v. attend, 

pursue 

prosilio, ire, ui, v. leap forth 
prospectus, us, m. prospect 
prospicio, ere, exi, ecturn, v. look 

out, look out for 
prosterno, ere, stravi, stratum, v. 

throw before, overthrow 
prosum, fui, prodesse, v. be of use 
protego, ere, xi, ctum, v. protect 
protinus, adv. at once, forthwith 
provenio, ire, veni, ventum, v. go 

on, thrive 
provideo, ere, vidi, visum, v. see 

before, provide before 
providus, a, um, adj. provident 



provincia, ae, f. government, pro- 

vince 

provisio, onis, f. foreseeing 
proximus, a, um, adj. nearest 
prudens, tis, adj. prudent 
prudentia, ae, f. prudence 
psittacus, i, m. parrot 
puber, eris, adj. grown up 
publice, adv. officially, publicly 
publicus, a, um, B.^. public 
pudet, ere, uit, v. it causes shame 
pudor, oris, m. shame, modesty 
puella, ae, f. girl 
puer, i, m. boy 
puerilis, e, adj. boyish 
puerulus, i, m. little boy 
pugil, ilis, m. boxer 
pugillares, ium, m. writing -tablets 
pugna, ae, f. fight 
pugno, are, avi, atum, v. fight 
pulcher, chra, chrum, adj. beauti- 
ful 

pulchritude, inis, f. beauty 
pulmentarium, ii, n. relish, food 
pulmentum, i, n. relish, food 
puls, tis, f. pottage 
pulso, are, avi, atum, v. beat 
pulvis, eris, m. dust 
pungo, ere, pupugi, punctum, v. 

prick, sting 

punio, ire, ivi, itum, v. punish 
puppis, is, f. stern, ship 
purgo, are, avi, atum, v. clear 
pusillus, a, um, adj. small, mean 
puto, are, avi, atum, v. think, 

believe 
putrefacio, ere, feci, factum, v. 

make soft, make rotten 
putresco, ere, v. moulder, pine away 

quadraginta, num. forty 
quadriduum, i, n. four days' space 
quaero, ere, sivi, situm, v. seek, ask 
quaeso, ere, ivi, v. beseech, beg 
quaestuosus, a, um, adj. of gain 
qualis, adj. of what kind 
quam, adv. how, as, than 
quamdiu, conj. as long as 
quamobrem, adv. wherefore 



VOCABULARY 



177 



quamvis, conj. although 
quando, adv. and conj. when ? at 

any time 

quanquam, conj. although 
quantus, a, um, adj. of ivhat size, 

how much 

quare, adv. wherefore 
quartus, a, um, adj. fourth 
quasi, adv. as if 
quasso, are, avi, atum, v. shake 
quatio, ere, quassum, v. shake 
quattuor, num. four 
que, conj. and 
quemadmodum, adv. how 
quercetum, i, n. oaJc grove 
querela, ae, f. complaint 
queror, i, questus, v. complain 
qui, quae, quod, (1) adj. ivho ? (2) 

rel. pron. who 
quia, conj. because 
quicunque, quaecunque, quod- 

cunque (cum), rel. pron. whoever 
quidam, quaedam, quoddam (quid- 
dam), pron. some one 
quidem, adv. indeed 
quies, tis, f. rest 
quiesco, ere, evi, etum, v. rest 
quin, conj. (1) but that, that not, 

(2) why not, (3) indeed 
quindecim, imm. fifteen 
quingenti, ae, a, num. five hundred 
quini, ae, a, num. five each 
quinquaglnta, num. fifty 
quinque, num. five 
quippe, adv. and conj. since, to be 

sure 

quis, quid, pron. who ? any one 
quisnam, quaenam, quidnam, pron. 

who? 
quisquam, quicquam, 'pron. any 

one 
quisque, quaeque, quodque (and 

quidque), pron. each 
quisquis, quicquid, pron. whoever 
qui-vis, quaevis, quodvis (quidvis), 

pron. any one you like 
quo, adv. whither 
quoad, conj. until, as long as 
quod, conj. because 



quominus, conj. that not 
quomodo, adv. how 
quondam, adv. once, formerly 
quoniam, conj. since 
quoque, adv. also 
quorsum, adv. whither 
quot, adj. hoiv many 
quotidianus, a, um, adj. daily 
quotidie, adv. every day 
quoties, adv. how often 
quotus, a, um, adj. of what number ? 
quum (cum), conj. when, since 

radio, are, avi, atum, v. shine 

radius, ii, m. ray 

radix, icis, f. root 

rado, ere, si, sum, v. scrape, rub 

ramentum, i, n. scrapings, dust 

ramus, i, m. bough 

rana, ae, f. frog 

rapidus, a, um, adj. fast 

rapina, ae, f. rapine 

rapio, ere, ui, turn, v. (1) seize, (2) 
hurry 

rapum, i, n. turnip 

rarus, a, um, adj. rare 

ratio, onis, f. (l)^to, (2) account, 
(3) reason 

ratis, is, f. ship 

ratus, a, um (reor), adj. settled 

recedo, ere, cessi, cessum, v. retreat 

recipio, ere, epi, eptum, v. (1) 
receive, (2) with se, retreat, re- 
turn, (3) regain, (4) allow 

reclino, are, avi, atum, v. recline 

reconditus, a, um, adj. abstruse 

recondo, ere, idi, itum, v. hide 

recorder, ari, atus, v. remember 

recte, adv. rightly 

rector, oils, m. ruler 

rectus, a, um, adj. right 

recumbo, ere, cubui, v. lie down 

recupero, are, avi, atum, v. (1) 
regain, (2) refresh 

recuso, are, avi, atum, v. refuse 

redargue, ere, ui, v. refute, dis- 
prove 

reddo, ere, idi, itum, v. (1) give 
back, (2) represent 



N 



178 



LATIN READER 



redemptio, ouis, f. buying back 
redeo, ire, ivi, itum, v. return 
redigo, ere, egi, actum, v. (1) bring 

back, (2) reduce 
redimo, ere, emi, emptum, v. buy 

back, buy 

reditus, us, m. return 
reduce, ere, xi, ctum, v. lead back 
refercio, ire, si, turn, v. stuff full 
refero, ferre, tuli, latum, v. (1) carry 

back, restore, (2) report, record 
reflcio, ere, eci, ectum, v. renew, 

refresh 

reformo, are, avi, atum, v. trans- 
form 

refoveo, ere, fovi, fotum, v. refresh 
refreno, are, avi, atum, v. restrain 
refrigero, are, avi, atum, v. cool 
regia, ae, f. palace 
regina, ae, f. queen 
regio, onis, f. district 
regius, a, uin, adj. royal 
regno, are, avi, atum, v. reign 
regmim, i, n. kingdom 
regredior, i, gressus, v. retire 
reicio, ere, ieci, iectum, v. throw 

back, reject 

religio, onis, f. religion, scruple 
religo, are, avi, atum, v. tie 
relinquo, ere, liqui, lietum, v. leave 
reliquus, a, um, adj. left, remaining 
remando, are, avi, atum, v. send 

back word 

remedium, ii, n. remedy 
remitto, ere, si, ssum, v. (1) send 
back, (2) with. calces, kick, (S)letgo 
removeo, ere, vi, turn, v. remove 
remus, i, m. oar 

renuntio, are, avi, atum, v. an- 
nounce 

renuo, ere, ui, v. refuse, reject 
reor, reri, ratus, v. think 
repello, ere, puli, pulsum, v. repel 
repens, tis, adj. sudden 
repent e, adv. suddenly 
repentinus, a, um, adj. sudden 
reperio, ire, i, turn, v. find 
repeto, ere, ivi (ii), itum, v. (1) go 
back to, (2) recall, (3) demand 



repleo, ere, evi, etum, v. fill up 
repono, ere, sui, situm, v. replace, 

preserve 
reporto, are, avi, atum, v. carry 

away, back 

reprimo, ere, essi, essum, v. re- 
press, crush 

repudio, are, avi, atum, v. reject 
repugno, are, avi, atum, v. resist 
reputo, are, avi, atum, v. think 
requiesco, ere, evi, etum, v. rest 
require, ere, sivi, situm, v. search 

for, ask 

res, rei, f. (1) thing, event, (2) pro- 
perty, (3) cause, (tyfact 
rescindo, ere, scidi, scissum, v. 

tear open 

resero, are, avi, atum, v. unbar 
resideo, ere, sedi, v. sit down, 

tarry 

reside, ere, sedi, v. settle 
resisto, ere, stiti, v. (1) withstand, 

(2) stand still 
resolvo, ere, i, utum, v. untie, 

annul 

resorbeo, ere, v. suck back 
respicio, ere, exi, ectum, v. look 

back at, regard 

respondeo, ere, di, sum, v. answer 
responsum, i, n. answer 
respublica, reipublicae, f. state; e 

republica, for the welfare of the 

state 

restituo, ere, ui, utum, v. restore 
retardo, are, avi, atum, v. impede 
rete, is, n. net 
retiarius, i, m. net-fighter 
retineo, ere, ui, tentum, v. retain 
retro, adv. backwards 
retroversum, adv. backwards 
reus, i, m. accused person 
revello, ere, velli, vulsum, v. pull 

aivay 
revera, adv. in very truth 

reverto, ere>i, . \v. return 
and revertor, i, sus, f 

revincio, ire, nxi, nctum, v. fasten 
revoco, are, avi, atum, v. recall 
rex, regis, m. king 



VOCABULARY 



179 



rideo, ere, si, sum, v. laugh 
ridiculus, a, urn, adj. ridiculous, 

funny ^ 

rigor, oris, m. coldness, stiffness 
ripa, ae, f. bank 
risus, us, m. laughter 
rite, adv. fitly 
rixor, ari, atus, v. quarrel 
robur, oris, n. (1) strength, (2) pale 
robustus, a, um, adj. strong 
rogo, are, avi, atum, v. ask 
rogus, i, m. funeral-pile 
roseus, a, um, adj. rosy 
rotatus, a, um, adj. revolving 
rubesco, ere, ui, v. redden 
rudis, e, adj. untaught, wild 
rudis, is, f. foil 
ruina, ae, f. ruin 
rumor, oris, m. rumour 
rupes, is, f. rock 
rursus, adv. again 
rus, ruris, n. country 
rusticus, a, um, adj. of the country 

saccus, i, m. bag 
sacer, era, crum, adj. holy 
sacerdos, otis, c. priest 
sacriflcium, ii,-n. sacrifice 
sacriflco, are, avi, atum, v. sacri- 
fice 

sacrilegium, ii, n. sacrilege 
sacrilegus, a, um, adj. guilty of 

sacrilege 

sacro, are, avi, atum, v. consecrate 
saepe, adv. often 
saepenumero, adv. often 
saepio, ire, psi, ptum, v. fence in 
saevitia, ae, f. ferocity 
saevus, a, um, adj. fierce, cruel 
sagacitas, atis, f. sagacity 
sagax, acis, adj. sagacious, knowing 
sagitta, ae, f. arrow 
sal, salis, m. salt 

salictum, i, n. plantation ofwilloivs 
salto, are, avi, atum, v. dance 
saltus, us, m. (1) leap, (2) ravine 
salubris, e, adj. healthy 
salutatio, onis, f. salutation 
salutator, oris, m. visitor 



salus, tis, f. safety, welfare 
saluto, are, avi, atum, v. sa 
salve, imp. of salveo, hail! good 

day ! 

salvus, a, um, adj. safe, sound 
sanctitas, atis, f. holiness 
sanctus, a, um, adj. sacred, holy 
sane, adv. indeed, to be sure 
sanguis, inis, m. blood 
sanies, f. poisoned gore 
sanitas, atis, f. health 
sano, are, avi, atum, v. heal 
sanus, a, um, adj. healthy 
sapiens, tis, adj. wise 
sapientia, ae, f. wisdom 
sarcina, ae, f. bundle, baggage 
satelles, itis, c. attendant 
satio, are, avi, atum, v. satisfy 
satira, ae, f, satire 
satis, adv. adj. enough 
satisfacio, ere, feci, factum, v. 

satisfy 

satius, n. adj. better 
Satyrus, i, m. (goat-footed) Satyr 
saxum, i, n. rock, stone 
scapha, ae, f. boat 
scelestus, a, um, adj. accursed 
scelus, eris, n. (1) crime, (2) villain 
scena, ae, f. stage 
scilicet, adv. of course, doubtless 
scio, ire, ivi, itum, v. know 
sciscitor, ari, atus, v. question 
scribo, ere, psi, ptum, v. write 
scriptor, oris, m. writer, author 
scrutor, ari, atus, v. examine 
sculpo, ere, psi, ptum, v. carve 
scurra, ae, m. buffoon 
scutum, i, n. shield 
scyphus, i, m. cup 
se, pron. himself, herself 
seco, are, cui, ctum, v. cut 
secretus, a, um, adj. secret 
secundum, prep, after, according to 
secundus, a, um, adj. (1) second, 

(^favourable 
securis, is, f. axe 

securitas, atis, f. freedomfrom care 
securus, a, um, adj. free from care 
sed, CODJ. but 



180 



LATIN READER 



sedeo, ere, sedi, sessum, v. (1) sit, 

(2) settle 

sedes, is, f. seat, home 
seditio, onis, f. rebellion 
seduco, ere, xi, ctum, v. lead apart 
segnis, e, adj. sluggish 
segnitia, ae, f. sluggishness 
seligo, ere, legi, lectum, v. choose 
semel, adv. once 
semen, inis, n. seed 
semper, adv. always 
senator, oris, m. senator 
senatus, us, m. senate 
senectus, utis, f. old age 
senex, is, m. old man 
senium, ii, n. decay 
sensim, adv. gradually 
sensus, us, m. sense 
sententia, ae, f. opinion, decision 
sentio, ire, si, sum, v. (1) think, 

perceive, (2) decide 
separatim, adv. separately 
separo, are, avi, atum, v. separate 
sepelio, ire, ivi, ultum, v. bury 
septem, num. seven 
septendecim, num. seventeen 
Septimus, a, um, num. seventh 
septingenti, ae, a, num. seven 

hundred 

septunx, uncis, m. seven ounces 
sepulcrum, i, n. tomb 
sepultura, ae, f. burial 
sequor, i, secutus, v. follow 
serius, a, um, adj. earnest 
sermo, onis, m. conversation 
sero, adv. late 

sero, ere, ui, sertum, v. join 
sero, ere, sevi, satum, v. sow 
serpens, tis, c. serpent 
sertum, i, n. wreath 
serva, ae, f. female slave 
servio, ire, ivi, itum, v. serve 
servitium, ii, n. slavery 
servitus, utis, f. slavery 
servo, are, avi, atum, v. preserve 
servus, i, m. slave 
sessor, oris, m. one who sits 
sestertium ( = sestertiorum), 1000 

sesterces, about 8 



sestertius, ii, m. (2^ asses), about 2d. 

seu, v. sive 

severitas, atis, f. sternness 

sex, num. six 

sexcenti, ae, a, num. six hundred 

si, conj. if 

sic, adv. thus 

sicco, are, avi, atum, v. dry 

siccus, a, um, adj. dry 

sicut, 1 -, . . 



significatio, onis, f. sign 
signiflco, are, avi, atum, v. show, 

make a sign 
signo, are, avi, atum, v. mark, 

stamp, seal 
signum, i, n. (1) mark, (2) stand- 

ard, (3) statue 
silenfcium, ii, n. silence 
sileo, ere, ui, v. be silent 
silex, icis, m. pebble, flint 
silva, ae, f. wood 
silvestris, e, adj. woody 
simia, ae, f. monkey 
similis, e, adj. like 
simul, adv. at the same time 
simulac, conj. as soon as 
simulacrum, i, n. likeness, pliantom 
simulo, are, avi, atum, v. pretend 
simultas, atis, f. rivalry 
sin, conj. but if 
sine, prep, without 
singularis, e, adj. single, unique 
singuli, ae, a, num. one each, single 
sinister, tra, tram, adj. left 
sinus,us, m. (I) fold, (2) bay, (3)purse 
sitio, ire, ivi, v. be thirsty 
sitis, is, f. thirst 
sive, conj. or if, ivhether 
smaragdus, i, m. emerald 
soboles, is, f. offspring 
sobrius, a, um, adj. temperate 
socius, ii, m. companion, ally 
socordia, ae, f. indolence 
sodalis, is, c. comrade 
sodes (si audies), if you please 
sol, solis, m. sun 
soleo, ere, solitus, v. be wont 
solidus, a, um, adj. solid 



VOCABULARY 



181 



solitude, inis, f. (1) loneliness, (2) 
desert 

sollemnis, e, adj. customary ', solemn 

sollemniter, adv. solemnly 

sollertia, ae, f. skill 

sollicito, are, avi, atum, v. rouse 

sollicitus, a, nm, adj. anxious 

solum, i, n. (1) soil, (2) region 

solus, a, urn, adj. alone, lonely 

solvo, ere, i, solutum, v. loosen, 
pay, deliver 

somnium, ii, n. dream 

somnus, i, m. sleep 

sonitus, us, m. sound 

sonus, i, m. sound 

sophistes, ae, m. sophist 

sopio, ire, ivi, itum, v. lull to sleep 

sopor, oris, m. sleep 

sordidus, a, um, adj. dirty 

soror, oris, f. sister 

sors, tis,. f. lot, fate 

sortior, iri, itus, v. cast lots, allot 

spadix, icis, adj. "brown 

spargo, ere, si, sum, v. scatter 

spatiosus, a, um, adj. roomy 

spatium, ii, n. space, 

species, ei, f. (1) figure, appear- 
ance, (2) pretence 

speciosus, a, um, adj. (1) hand- 
some, (2) spacious 

spectaculum, i, n. spectacle 

specto, are, avi, atum, v. look at 

speculor, ari, atus, v. examine 

specus, us, m. f. n. cave 

spero, are, avi, atum, v. 

spes, ei, f. hope 

spina, ae, f. thorn 

spinosus,a,um, adj. thorny, obscure 

spiritus, us, m. breath, energy 

splendor, oris, m. brightness 

spoliator, oris, m. robber 

spolio, are, avi, atum, v. spoil 

spolium, ii, n. spoil 

spongia, ae, f. sponge 

sponsio, onis, f. agreement 

sponsor, oris, m. surety 

sponte (sua), f. abl. of one's own 
accord 

spuma, ae, f. foam 



squalor, oris, m. dirtiness 

stabulum, i, n. stall 

stadium, ii, n. (1) a furlong, (2) 

race-course 
static, onis, f. post 
statim, adv. immediately 
statua, ae, f. statue 
statuarius, a, um, adj. of a statue, 

statue-maker 
statuo, ere, ui, utum, v. place, 

settle, determine 
statura, ae, f. stature 
status, us, m. position, state 
sterno, ere, stravi, stratum, v. 

strew, spread, overthrow 
stilus, i, m. pen, style 
stimulo, are, avi, atum, v. rouse 
stimulus, i, m. sting 
stipendium, ii, n. tribute, pay 
sto, are, steti, statum, v. stand 
stola, ae, f. gown 
stomachor, ari, atus, v. be angry 
strages, is, f. overthrow 
stragulum, i, n. carpet, rug 
strenuus, a, um, adj. active 
strepitus, 'us, m. noise 
strepo, ere, ui, v. make a noise 
strideo, ere, i, v. creak, whistle 
stringo, ere, nxi, strictum, v. (1) 

grasp, graze, (2) pull off 
stropha, ae, f. trick 
structor, oris, m. (1) builder, (2) 

carver 

strues, is, f. pile 
struo, ere, xi, ctum, v. arrange 
studeo, ere, ui, v. be eager for 
studiosus, a, um, adj. eager, devoted 
studium, ii, n. (1) zeal, devotion, 

(2) study 

stultitia, ae, f. folly 
stultus, a, um, adj. foolish 
stupefacio, ere, feci, factum, v. 

stupefy 

stupeo, ere, ui, v. be amazed, wonder 
stupor, oris, m. amazement 
suadeo, ere, si, sum, v. advise 
suarius, ii, m. swine-herd 
sub, prep, under, up to 
subdo, ere, didi, ditum, v.jmt under 



182 



LATIN READER 



subduco, ere, xi, ctum, v. raise, 
draw off, withdraw, lutul up 

subeo, ire, ii, itum, v. come under, 
occur, enter 

subicio, ere, ieci, iectum, v. throw 
under, subject, suggest 

subigo, ere, egi, actum, v. subdue, 
compel 

subito, adv. suddenly 

sublimis, e, adj. on high 

submitto, ere, si, ssum, v. put un- 
der, let down, despatch 

subrideo, ere, si, v. smile 

subrusticus, a, um, adj. clownish 

subsequor, i, secntus, v. follow 

subsidium, ii, n. help, reserves 

subsisto, ere, stiti, v. stay, halt 

substituo, ere, ui, utum, v. substi- 
tute 

substring, ere, nxi, strictum, v. 
tie up 

subsum, esse, v. be under 

subtexo, ere, xui, xtum, v. affix, add 

subtilis, e, &d.j.fine, subtle 

subtilitas, atis, f. fineness, subtlety 

subtraho, ere, xi, ctum, v. iciih- 
draiv 

subula, ae, f. awl 

subvenio, ire, veni, ventum, v. help 

succedo, ere, ssi, ssum, v. go up 
to, succeed 

succendo, ere, di, sum, v. kindle 

succido, ere, cidi, cisum, v. cut off 

succumbo, ere, cubui, cubitum, 
\.fall doivn, yield 

succurro, ere, curri, cursum, v. 
assist 

sudes, is, f. stake 

sudor, oris, m. sweat 

sufficio, ere, feci, fectum, v. (1) 
afford, (2) suffice 

suffoco, are, avi, atum, v. choke 

suflragium, i, n. vote . 

sum, esse, fui, v. be 

summa, ae, f. chief part, whole 

summoveo, ere, movi, motum, v. 
remove 

summus, a, um, adj. highest, best, 



sumo, ere, psi, ptum, v. take 
sumptuosus, a, um, adj. costly 
supellex, ectilis, f. furniture 
super, adv. and prep, above, beyond 
superbia, ae, f. pride 
superbus, a, um, adj. proud 
superiacio, ere, ieci, iectum, v. 

throw over 

superior, us, adj. higher, former 
supero, are, avi, atum, v. go over, 

surpass, surmount 
superstes, itis, adj. surviving 
supersum, esse, fui, v. (1) remain, 

outlive, (2) abound 
supervenio, ire, veni, ventum, v. 

come upon 
suppeto, ere, ivi, itum, v. be at 

hand 

supplex, icis, adj. suppliant 
suppliciter, adv, suppliantly 
supplicium, ii, n. punishment 
suppono, ere, sui, situm, v. put 

under, apply, substitute 
supra, adv. and prep, above, be- 
yond 

supremus, a, um, adj. highest, last 
surgo, ere, surrexi, surrectum, v. 

rise 

surripio, ere, ui, reptum, v. snatch 
sus, suis, c. pig 

suscipio, ere, cepi, ceptum, v. (1) 
support, (2) undertake, (3) receive 
suspendium, ii, n. hanging 
suspendo, ere, di, sum, v. hang 
suspicio, ere, exi, ectum, v. look 

up at, suspect 

suspicio, onis, f. suspicion 
sustento, are, avi, atum, v. sup- 
port 
sustineo, ere, ui, entiim, v. hold 

up, maintain 

suus, a, um, adj. one's own 
sutor, oris, m. cobbler 
sutrinus, a, um, adj. of a cobbler 

tabellarius, ii, m. letter-carrier 
taberna, ae, f. shop 
tabesco, ere, bui, v. waste away 
tabula, ae, f. tablet, picture, board 



VOCABULARY 



183 



taceo, ere, cui, citum, v. be silent 
tacitus, a, urn, adj. silent 
taeda, ae, f. torch 
taedium, ii, n. weariness 
tails, is, adj. such 

talus, i, m. ankle, knuckle-bone, die 
tarn, adv. so 
tamdiu, adv. so long 
tamen, adv. yet, however 
tandem, adv. at length, pray 
tango, ere, tetigi, tactum, v. touch 
tanquam, conj. just as, as if 
tantum, adv. only 
tantummodo, adv. only 
tantus, a, um, adj. so great 
tardo, are, avi, atum, v. delay 
tardus, a, um, adj. sloiv 
taurus, i, m. lull 
tectum, i, n. roof, house 
tego, ere, xi, ctum, v. cover 
tegula, ae, f. tile 
tellus, uris, f. earth 
telum, i, n. weapon 
temerarius, a, um, adj. heedless 
templum, i, n. temple 
tempus, oris, n. time 
temulentia, ae, f. drunkenness 
temulentus, a, um, adj. drunken 
tendo, ere, tetendi, tensum and 

tentum, v. (1) stretch, (2) aim 
tenebrae, arum, f. darkness 
teneo, ere, ui, turn, v. hold 
tener, a, um, adj. soft, young 
tento, are, avi, atum, v. (1) touch, 

test, (2) assail 
tentorium, ii, n. tent 
tennis, e, adj. slender, slight 
tenuitas, atis, f. thinness 
tenuo, are, avi, atum, v. make 

slight 

tergum, i, and us, oris, n. back 
termino, are, avi, atum, v. limit 
terminus, i, m. limit, end 
tero, ere, trivi, tritum, v. rub 
terra, ae, f. earth 
terreo, ere, ui, itum, v. frighten 
terribilis, e, adj. dreadful 
terror, oris, m. terror 
tertius, a, um, num. third 



testis, is, c. witness 

testudo, inis, f. (1) tortoise, (2) 

lyre, (3) shields of soldiers held 

over their heads 
testula, ae, f. voting tablet 
teter, tra, trum, adj./imZ 
texo, ere, xui, xtum, v. weave 
theatrum, i, n. theatre 
thesaurus, i, m. treasury, treasure 
tibia, ae, f. flute 
tibicen, inis, m. flute player 
tignum, i, n. beam 
timeo, ere, ui, v. fear 
timidus, a, um, adj. timid 
timor, oris, m.fear 
tinctura, ae, f. dye 
titubo, are, avi, atum, v. stagger 
titulus, i, m. (1) title, (2) bill 
tollo, ere, sustuli, sublatum, v. 

lift, remove 
tonsa, ae, f. oar 
tormentum, i, n. catapult 
torrens, tis, m. torrent 
torreo, ere, ui, tostum, v. scorch 
torridus, a, um, adj. scorched 
torus, i,yn. (1) bed, (2) muscle 
tot, adj. so many 
toties, adv. so many times 
totus, a, um, adj. whole 
toxicum, i, n. poison 
tracto, are, avi, atum, v. handle 
tractus, us, m. district 
trado, ere, didi, ditum, v. hand 

over, report 
traduco, ere, xi, ctum, v. lead 

across, lead along 
tragicus, a, um, adj. tragic 
tragoedia, ae, f. tragedy 
traho, ere, xi, ctum, v. draw 
traicio, ere, ieci, iectum, v. (1) 

throw, (2) take across, (3) pierce 
trames, itis, m. path 
trano, are, avi, atum, v. swim 

across 

tranquillus, a, um, adj. calm 
trans, prep, across 
transeo, ire, ii, itum, v. go across 
transfero, ferre, tuli, latum, v. 

carry across 



184 



LATIN READER 



transfigo, ere, xi, xum, v. pierce 

through 
transform, are, avi, atum, v. 

transform 

transfugio, ere, fugi, v.fly over 
transmarinus, a, um, adj. beyond 

the sea 
transmitto, ere, si, ssum, v. (1) 

send across, (2) cross 
transport, are, avi, atum, v. 

transport 

transtrum, i, n. cross-timber, thwart 
transverbero, are, avi, atum, v. 

transfix 

transversus, a, um, adj. cross 
trecenti, ae, a, num. three hundred 
tremor, oris, m. shaking 
trepido, are, avi, atum, v. be in 

alarm 

trepidus, a, um, adj. trembling 
tres, tria, num. three 
tribunal, alis, n. tribunal, platform 
triceni, ae, a, num. thirty each 
tricies, num. thirty times 
triclinium, ii, n. couch 
triduum, i, n. space of three days 
triennium, ii, n. space of three 

years 

tripertito, adv. in three parts 
tripudio, are, avi, atum, v. dance 
tristis, e, adj. sad 
tristitia, ae, f. sadness 
triumpho, are, avi, atum, v. 

triumph 

triumphus, i, m. triumph 
triumvir, i, m. triumvir 
trucido, are, avi, atum, v. slaugh- 
ter 

truncus, i, m. trunk 
trux, cis, adj. savage 
tu, pron. thou 
tuba, ae, f. trumpet 
tubicen, inis, m. trumpeter 
tueor, eri, tuitus, v. watch, protect 
turn, adv. then 
tumultus, us, m. tumult 
tune, adv. then 
tunica, ae, f. tunic 
turba, ae, f. crowd 



burbidus, a, um, adj. disordered, 

muddy 

turbo, are, avi, atum, v. confuse 
turgidus, a, um, adj. swelling 
turma, ae, f. squadron 
turpis, e, adj./owZ, ugly, "base 
turpitude, inis, f. baseness 
turris, is, f. tower 
tuto, adv. safely 
tutor, ari, atus, v. protect 
tutor, oris, m. protects 
tutus, a, um, adj. safe 
tuus, a, um, adj. thine 
tyrannicus, a, um, adj. despotic 
tyrannus, i, m. despot 

uber, eris, n. (1) udder, (2) richness 
uber, eris, adj. fruitful 
ubi, adv. (1) where, (2) when 
ubinam, adv. where 
ubique, adv. everywhere 
ulciscor, i, ultus, v. avenge 
ullus, a, um, adj. any 
ulmeus, a, um, adj. of elm 
ultimus, a, um, adj. last 
ultio, onis, f. vengeance 
ultra, adv. and prep, beyond 
ultro, adv. (1) on the other side, 

thither, (2) of one's own accord 
umbra, ae, f. shade 
umbrosus, a, um, adj. shady 
una, adv. together 
unda, ae, f. water 
unde, adv. whence 
undecimus, a, um, num. eleventh 
undequadraginta, num. thirty- 
nine 

undique, adv. on all sides 
ungo, xi, ctum, v. anoint 
unio, onis, m. pearl 
universus, a, um, adj. entire 
unquam, adv. at any time 
unus, a, um, num. one, single; 

with quisque, each one 
urbanitas, atis, f. politeness 
urbanus, a, um, adj. polite 
urbs, is, f. city 
urgeo, ere, ursi, v. urge, beset 
uro, ere, ussi, ustum, v. burn 



VOCABULARY 



185 



ursa, ae, f. she-bear 

ursus, i, m. bear 

usquam, adv. anywhere 

usque, adv. constantly, right up (to) 

usus, us, m. use, experience 

ut (uti), adv. and conj. how, as, 
that, in order that, so that, though 

uter, ris, m. skin, bottle 

uter, tra, trum, pron. which of two 

utercunque (cum.), pron. which- 
ever of tivo 

uterque, utraque, utrumque, pron. 
each of two 

utilis, e, adj. useful 

utor, i, usus, v. use 

utrinque (utrimque), adv. on both 
sides 

utrum, conj. ivhether 

uva, ae, f. bunch of grapes 

uxor, oris, f. wife 

vacuus, a, um, adj. empty, idle 

vadum, i, n. shallow, ford 

vae, interj. alas ! 

vafer, fra, frum, adj. sly, artful 

vagina, ae, f. sheath 

vagitus, us, m. crying, squalling 

vagor, ari, atus, v. wander 

vagus, a, um, adj. wandering 

valde, adv. exceedingly 

valeo, ere, ui, itum, v. be strong, 

be able, farewell 
validus, a, um, adj. strong 
vallis, is, f. valley 
vallum, i, n. palisade 
vallus, i, m. stake 
vanus, a, um, adj. empty, vain 
varius, a, um, adj. various 
vas, vadis, m. surety 
vas, vasis, n. vessel 
vasto, are, avi, atum, v. ravage 
vates, is, m. bard, prophet 
ve, conj. or 

vectis, is, m. crowbar, bolt 
vehemens, tis, adj. eager 
vehementer, adv. vehemently 
vehiculum,i, n. (I) carriage, 
veho, ere, xi, ctum, v. carry 
vel, conj. or 



velox, cis, adj. swift 
velum, i, n. sail 
veluti (velut), adv. just as 
venabulum, i, hunting-spear 
venalis, e, adj. for sale 
venaticus, a, um, adj. of hunting 
venatio, onis, f. hunting 
venator, oris, m. huntsman 
venatorius, a, um, adj. of the chase 
venatus, us, m. hunting 
vendito, are, avi, atum, v. offer 

for sale 

vendo, ere, didi, ditum, v. sell 
venenatus, a, um, adj. poisoned 
venenum, i, n. poison 
veneo, ire, ivi, itum, v. be on sale 
veneror, ari, atus, v. reverence 
venia, ae, f. leave, pardon 
venio, ire, veni, ventum, v. come 
venor, ari, atus, v. hunt 
venter, tris, m. belly 
ventito, are, avi, atum, v. keep 

coming 

ventus, i, m. wind^ 
venundo, are, dedi, datum, v. sell 
verber, eris, n. (1) whip, (2) bloiu 
verbero, are, avi, atum, v. flog 
verbosus, a, um, adj. ivordy 
verbum, i, n. word 
vere, adv. really, truly 
vereor, eri, itus, v.fear 
veridicus, a, um, adj. truth-telling 
verisimilis, e, adj. probable 
vero, adv. certainly, but indeed 
versor, ari, atus, v. (1) dwell, (2) 

be engaged in 



versus, us, m. verse 

vertex, icis, m. (1) eddy, (2) top 

vertigo, inis, f. dizziness 

verto, ere, ti, sum. v. turn 

verus, a, um, adj. true 

vescor, i, v. eat 

vesper, eris and eri, m. evening 

vestibulum, i, n. entrance-court 

vestigium, ii, n. track 

vestio, ire, ivi, itum, v. clothe 

vestis, is, f. robe 



186 



LATIN READER 



vestitus, us, m. clothing 

veto, are, ui, itum, v. forbid 

vetulus, a, um, adj. old 

vetus, eris, adj. aged, old 

vetustus, a, um, adj. ancient 

via, ae, f. (1) way, path, (2) inarch 

viator, oris, m. traveller 

vibro, are, avi, aturn, v. shake 

vicarius, a, um, adj. deputy 

vicinus, a, um, adj. neighbouring 

victima, ae, f. victim 

victor, oris, m. and trix, f. con- 
queror 

victoria, ae, f. victory 

victus, us, m. food 

vicus, i, m. street, village 

video, ere, di, sum, v. see 

videor, eri, visus, v. seem, seem good 

vidua, ae, f. widow 

vigil, ilis, adj. awake, .sentinel 

vigilia, ae, f. watch 

vigilo, are, avi, atum v. watch 

viginti, num. twenty 

vilis, e, adj. cheap, paltry 

vilitas, atis, f. cheapness 

villus, i, m. hair, bristle 

vimen, inis, n. twig 

vinco, ere, vicij victtim, v. conquer 

vinculum (vinclum), i, n. bond, 
fetter 

vindex, icis, c. protector, avenger 

vindico, are, avi, atum, v. claim, 
save 

vinum, i, n. wine 

violentus, a, um, adj. violent 

vir, i, m. man, husband 

viresco, ere, v. be green 

virga, ae, f. twig, rod 

virgnltum, i, n. copse 



viridis, e, adj. green 
virilis, e, adj. manly 
virtus, utis, f. excellence, bravery, 

virtue 
vis, pi. vires, f. sing, force, vigour ; 

pi. strength 

viso, ere, si, sum, v. visit 
visus, us, m. sight 
vita, ae, f. life 
vitis, is, f. vine 
vitium, ii, n. fault, vice 
vito, are, avi, atum, v. avoid 
vitulus, i, m. calf 
vitupero, are, avi, atum, v. blame 
vividus, a, um, adj. spirited 
vivo, ere, xi, ctum, v. live 
vivus, a, um, adj. alive 
vix, adv. scarcely 
vocabulum, i, n. name 
vociferor, ari, atus, v. cry out 
voco, are, avi, atum, v. call 
volo, are, avi, atum, v. fly 
volo, velle, volui, v. wish 
volucer, cris, ere, adj. winged, bird 
voluntarius, a, um, adj. volunteer 
voluntas, atis, f. will, choice 
voluptas, atis, f. pleasure 
volvo, ere, i, utum, v. roll 
vorago, inis, f. whirlpool 
votum, i, n. wish, vow 
vox, vocis, f. voice 
vulgaris, e, adj. usual, common 
vulgns, i, 11 people, mob 
vulnero, are, avi, atum, v. wound 
vulnus, eris, n. wound 
vulpes, is, f. fox, vixen 
vultus, us, m. (I) face, (2) look 

zona, ae, f. girdle, purse 



INDEX OF PLACES 



187 



INDEX OF PLACES 



Abdera, ae,f. town on Thracian coast 
Actium, i, n. promontory on W. 

coast of Greece 

Aduatici, m. Belgic tribe in N. Gaul 
Aegaeus, a, um, adj. sea between 

Greece and Asia Minor 
Aegyptus, i, f. Egypt 
Afer, ri, m. an African 
Albania, ae, f. district in Mount 

Caucasus 
Alexandria, ae, f. town on N. coast 

of Egypt 
Allia, ae, f. stream eleven miles 

from Rome 
Ambiani, m. tribe on the Somme, 

in N. Gaul 

Arabs, is, m. an Arabian 
Argos, i, Argi, n. and. m. town in 

N.E. of Peloponnese 
Asia, ae, f. W. coast of Asia Minor 
Athenae, arum, f. capital of Attica 
Attica, ae, f. district of E. Greece 

Babylon, onis, f. city on Euphrates 
Barca, ae, f. town in N. Africa 
Batavus, a, um, adj. Dutch 
Britannia, ae, f. England 
Brutii, orum, rn. town in S. Italy 
Busentinus, i, m. stream in S. Italy 
Buto, f. town in N. Egypt 

Calydonius, a, um, adj. of Caly- 

don, a town in Aetolia 
Campania, ae, f. territory on W. 

coast of Italy 

Cannae, arum, f. town in Apulia 
Capitolium, ii, n. citadel of Rome 
Carthago, inis, f. city in N. Africa 



Casilinum, i, n. town in Campania 
Caspius, a, um, adj. of the Caspian 

Sea 
Castalius, a, um, adj. of Castalia, 

fountain in Phocis 
Consentia, ae, f. town in S. Italy 
Corinthus, i, f. city on the isthmus 

joining Peloponnese to N. Greece 
Greta, ae, f. island in E. of Medi- 
terranean 
Crotoniates, ae, m. of Croton, in 

S. Italy ^ 

Cydnus, i, m. river in Cilicia 
Cyprus, i, f. island in the Levant 
Gyrene, es, f. city in N.E. Africa 

Delphicus, a, um, adj. of Delphi, 
in Phocis 

Ephesus, i, f. city in W. of Asia 

Minor 

Epirus, i, f. country in N. W. Greece 
Eretria, ae, f. city of Euboea 
Etruria, ae, f. country on W. coast 

of Italy 

Gabii, orum, m. a town twelve miles 

from Rome 
Galli, orum, m. Gauls in France 

and elseivhere 

Gela, ae, f. city on S. coast of Sicily 
Gortyni, orum, m. people in Crete 
Graecia, ae, f. Greece 
Grumentum, i, n. town in S. Italy 

Helvetii, orum, m. Swiss 
Hibernicus, a, um, adj. Irish 
Hispania, ae, f. Spain 



188 



LATIN READER 



India, ae, f. India 

Insuber, ris, m. tribe in N. Italy 

Ionia, ae, f. district on W. coast of 

Asia Minor 
Ithaca, ae, f. island off W. coast of 

Greece 

Lacedaemon, onis, f., or Sparta, 

city in S. o/ Peloponnese 
Lampsacus, i, f. city on the Helles- 
pont 
Leontini, orum, m. town in E. 

Sicily 

Libycus, a, um, adj. of N. Africa 
Locri, orum, m. city in S. Italy 
Lucani, orum, m. people in S. Italy 
Lusitani, orum, m. people of Por- 
tugal 

Lutetia, ae, f. Paris 
Lydus, a, um. adj. of Lydia, on 
W. coast of Asia Minor 

Macedones, um, m. people living 

in N. of Greece 
Maeander, dri, m. river of Asia 

Minor 

Magnetes, um, m. people in Lydia 
Mantinea, ae, f. city of Arcadia 
Megara, ae and orum, f. and n. 

town near Athens 
Memphis, idis, f. city of middle 

Egypt 

Minturnae, arum, f. town ofLatium 
Mygdonia, ae, f. country in Phrygia 
Mysi, orum, m. people in N. W. of 

Asia Minor 

Neapolis, is, f. Naples 
Nicaea, ae, f. city in Bithynia 
Nilus, i, m. Nile 
Nola, ae, f. town in Campania 

Olympus, i, m. range in Mysia 
Orcades, um, f. Orkneys 

Palestina, ae, f. Palestine 
Pangaeus, i, m. range in Thrace 
Patavinus,a, um, adj. ofPatavium, 
town in N. Italy (Padua) 

l 



Phryges, um, m. people of Asia 

Minor 

Piraeus, i, m. harbour of AtJiens 
Poeni, orum, m. Carthaginians 
Praeneste, is, n. town in Latium 

Bhemisius, a, um, adj. of Rheims 
Rhodus, i, f. island off S. coast of 
Asia Minor 

Sabini, orum, m. people of central 

Italy 

Salamis, is, f. island near Attica 
Salonae, arum, f. capital of Dal- 

matia 

Samnites, ium, m. people of cen- 
tral Italy 
Samos, i, f. island off W. coast of 

Asia Minor 

Sardes, ium, f. capital of Lydia 
Scyros, i, f. island in Aegean Sea 
Scythia, ae, f. South Russia 
Senones, um, m. people in Gallia 

Cisalpina 

Serious, a, um, adj. Chinese 
Seriphus, i, f. one of the Cyclades 
Sicilia, ae, f. Sicily 
Susa, orum, n. city E. of Babylon 
Sybaritae, arum, m. of Sybaris, 

town in S. Italy 

Syracusae, arum, f. city ofE. Sicily 
Syria, ae, f. country N. of Palestine 

Tagus, i, m. river in Spain 
Tamesis, is, m. Thames 
Tanais, is, m. river Don 
Tarentum, i, n. town in S. Italy 
Tarsus, i, f. city of Cilicia 
Thebae, arum, f. city of Boeotia 
Thessalus, a, um, adj. Thessalian 
Tiberis, is, m. Tiber, on which 

Rome stands 

Trasimenus, i, m. lake in Etruria 
Troia, ae, f. city in N. W. of Asia 

.Minor 
Tyrrhenus, a, um. adj. Etrurian 

Vectis, is, f. Isle of Wight 
Vulturnus, i, m. river of Campania 



THIS BOOK IS DUE ON THE LAST DATE 
STAMPED BELOW 



AN INITIAL PINE OF 25 CENTS 

WILL BE ASSESSED FOR FAILURE TO RETURN 
THIS BOOK ON THE DATE DUE. THE PENALTY 
WILL INCREASE TO SO CENTS ON THE FOURTH 
DAY AND TO $!.OO ON THE SEVENTH DAY 
OVERDUE. 



KB 14 mb 



-& 



LD 




U. C. BERKELEY LIBRARIES 




COMS'lEDISS